Loại ung thư đang tăng nhanh ở Đông Nam Á khiến chuyên gia lo ngại

Ung thư vú và ung thư đại trực tràng đang trở thành nỗi ám ảnh mới với người trẻ dưới tuổi 40.

Tại Đông Nam Á, ung thư vú và đại trực tràng đang trở thành nỗi ám ảnh mới, buộc các chuyên gia phải đi tìm lời giải từ chính thói quen ăn uống và lối sống hàng ngày.

Vì sao ung thư đang "tấn công" người trẻ?

Trao đổi với Tri Thức - Znews bên lề Diễn đàn Trò chuyện về Chăm Sóc Ung Thư do IHH Healthcare tổ chức tại Singapore ngày 18/4, bác sĩ Tanujaa Rajasekaran, Trung tâm Ung thư Parkway, làm rõ rằng ung thư không phải là "định mệnh", mà đến từ hai nguồn chính:

• Nguy cơ di truyền (5-10%): Những thay đổi gene thừa hưởng từ cha mẹ (như gene ung thư vú, buồng trứng, tuyến tiền liệt). Đây là yếu tố không thể thay đổi.
• Nguy cơ từ lối sống (90-95%): Đây là các yếu tố có thể điều chỉnh bao gồm: hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, béo phì, lười vận động và tia UV.

Hiện tượng trẻ hóa ung thư, đặc biệt là ung thư vú và đại trực tràng, là một xu hướng toàn cầu. Dù chưa có câu trả lời duy nhất cho nguyên nhân chính xác, chuyên gia ung bướu của Bệnh viện Mount Elizabeth Novena cho biết y học đang tập trung vào hai "nghi phạm" lớn.

Đầu tiên là chế độ ăn công nghiệp, bao gồm thực phẩm chế biến sẵn (xúc xích, burger, thực phẩm đóng gói) làm tăng tỷ lệ viêm và béo phì. Nguyên nhân khác đến từ lối sống ít vận động, sự thụ động trong sinh hoạt hàng ngày kết hợp với chế độ ăn giàu năng lượng đẩy tỷ lệ béo phì lên cao, trực tiếp làm tăng nguy cơ ung thư vú và đại trực tràng ở người dưới 50 tuổi.

Bác sĩ Tanujaa Rajasekaran, nguyên cố vấn tại Trung tâm Ung thư Quốc gia Singapore (NCCS), Giám đốc y khoa của đơn vị ung thư tại Bệnh viện Đa khoa Changi. Ảnh: Bích Huệ.

Bác sĩ Tanujaa nhấn mạnh một yếu tố mà cộng đồng thường ít để ý hơn là các loại virus. Điển hình, virus viêm gan B (HBV) và C (HCV) là những tác nhân hàng đầu gây ung thư gan tại Việt Nam. Ngoài ra, virus HPV - tác nhân không chỉ gây ung thư cổ tử cung mà còn liên quan đến ung thư vùng đầu mặt cổ, ung thư vòm họng.

Điểm đáng lo ngại nhất

Bác sĩ Richard Quek, nguyên phó trưởng khoa ung bướu tại Trung tâm Ung thư Quốc gia Singapore (NCCS) và là giám đốc chương trình đào tạo bác sĩ nội trú cao cấp chuyên khoa ung bướu của SingHealth, ở Đông Nam á, cho biết các loại ung thư phổ biến nhất ở nam giới vẫn là ung thư phổi và ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, ung thư gan và ung thư vòm họng vẫn duy trì tỷ lệ mắc rất cao - một đặc trưng riêng biệt so với các quốc gia phương Tây.

Ở nữ giới, ung thư vú đứng đầu bảng, theo sau là đại trực tràng và phổi. Đặc biệt, ung thư cổ tử cung vẫn nằm trong nhóm 5-6 loại ung thư phổ biến nhất tại Việt Nam. Bác sĩ Quek nhấn mạnh tỷ lệ này chỉ có thể giảm xuống nếu một quốc gia đẩy mạnh độ phủ của vaccine HPV và các chương trình tầm soát Pap smear (phết tế bào cổ tử cung) định kỳ.

Phân tích sâu về nguyên nhân đằng sau các loại ung thư "mũi nhọn", theo bác sĩ Richard Quek, đối với ung thư gan, bên cạnh tác hại của rượu bia, tác nhân hàng đầu tại Đông Nam Á là viêm gan B (HBV) với đặc điểm lây truyền dọc từ mẹ sang con. Đáng chú ý, nhờ chiến dịch tiêm chủng rộng rãi, tỷ lệ ung thư gan do virus đang giảm dần. Thay vào đó, một thách thức mới nảy sinh từ lối sống hiện đại: Gan nhiễm mỡ đang trở thành tiền đề mới dẫn đến ung thư gan.

Ung thư phổi chiếm tỷ lệ cao và vẫn liên quan mật thiết với thói quen hút thuốc lá. Trong khi đó, ung thư cổ tử cung (do nhiễm trùng) có xu hướng giảm nhờ vaccine, nhưng ung thư buồng trứng và ung thư tử cung (liên quan đến nội tiết và lối sống) lại có dấu hiệu chiếm ưu thế.

Bác sĩ Richard Quek chia sẻ về các loại ung thư phổ biến ở Đông Nam Á. Ảnh: Bích Huệ.

Một trong những điểm đáng lo ngại nhất mà bác sĩ Quek lưu ý là sự gia tăng đột biến của ung thư trực tràng ở người trẻ (dưới 50 tuổi). Đây là một xu hướng toàn cầu mà y học hiện đại vẫn đang nỗ lực tìm câu trả lời chính xác cho nguyên nhân thực sự đằng sau nó.

Dự báo trong thời gian tới, bác sĩ Quek cho rằng khi kinh tế phát triển, các loại ung thư do nhiễm trùng (như gan, cổ tử cung) sẽ được kiểm soát tốt hơn nhờ y tế dự phòng. Ngược lại, những loại ung thư liên quan đến lối sống, chế độ ăn uống và sự già hóa (như ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú) sẽ chiếm ưu thế.

"Ở cấp độ khu vực, chúng ta đang chứng kiến sự dịch chuyển từ mô hình bệnh tật của một nước đang phát triển sang hình thái của một quốc gia phát triển", chuyên gia này nhận định.

Trong cuộc chiến chống lại ung thư, các chuyên gia y tế khẳng định rằng chiến lược phòng ngừa không có sự phân biệt giữa các thế hệ. Dù ở độ tuổi nào, nền tảng cốt lõi vẫn là thiết lập một lối sống kỷ luật với các nguyên tắc: Không thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì vận động thể chất và xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh. Đặc biệt, việc xây dựng một "lá chắn sinh học" thông qua tiêm chủng đầy đủ các loại vaccine phòng virus gây ung thư (như HBV, HPV) là bước đi tiên quyết cho cả người trẻ lẫn người trưởng thành.

Riêng với nhóm người cao tuổi, sự cảnh giác cần được nâng cao thông qua các cột mốc tầm soát định kỳ để "chặn đứng" mầm mống bệnh ngay từ giai đoạn khởi phát. Cụ thể, phụ nữ từ 40 tuổi nên thực hiện chụp nhũ ảnh thường xuyên và duy trì xét nghiệm Pap smear nếu có quan hệ tình dục. Trong khi đó, người trên 50 tuổi cần coi nội soi đại tràng là một kiểm tra bắt buộc để kiểm soát nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Bước sang giai đoạn điều trị, y học hiện đại đã phá bỏ định kiến về tuổi tác khi khẳng định thể trạng thực tế mới là yếu tố quyết định phác đồ. Một bệnh nhân 70 tuổi vẫn duy trì thói quen chạy marathon hoàn toàn có thể tiếp nhận những trị liệu mạnh mẽ hơn cả một người 50 tuổi có thể trạng suy kiệt. Do đó, việc cá nhân hóa điều trị trở thành tôn chỉ hàng đầu, đòi hỏi bác sĩ phải cân nhắc thấu chu đáo các bệnh lý nền đi kèm như tim, thận, gan để giảm thiểu độc tính.