Cú chạm của robot hóa giải án tử ung thư thực quản tại BV Chợ Rẫy

Bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy dùng robot phẫu thuật ung thư cho bệnh nhân. Ảnh: Duy Hiệu.

Ngày 16/4, trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học thường niên tại Bệnh viện Chợ Rẫy, báo cáo của PGS.TS Lâm Việt Trung, Phó Giám đốc Bệnh viện, về ứng dụng robot trong điều trị ung thư thực quản trở thành tâm điểm chú ý. Đây không chỉ là một báo cáo chuyên môn thuần túy, mà là lời khẳng định về một cuộc cách mạng công nghệ đang âm thầm thay đổi số phận của những bệnh nhân mắc phải căn bệnh vốn được coi là "vùng cấm" của ngành ngoại khoa.

Khắc chế căn bệnh có tỷ lệ tử vong 40%

Ung thư thực quản từ lâu đã là thách thức cực đại đối với các phẫu thuật viên trên toàn thế giới. Với độ ác tính cao và vị trí giải phẫu nằm ở vùng trung thất, nơi tập trung các mạch máu lớn, tim và các dây thần kinh huyết mạch, việc can thiệp vào khu vực này giống như đi trên dây.

"Trước đây, tiên lượng của bệnh nhân ung thư thực quản rất xấu. Tỷ lệ biến chứng sau mổ có thể lên tới hơn 60% và tỷ lệ tử vong dao động từ 30-40%", PGS Trung nhìn nhận.

Đó là những con số biết nói, phản ánh sự khắc nghiệt của căn bệnh này khi đối diện với các phương pháp mổ mở truyền thống.

Sự ra đời của phẫu thuật nội soi cách đây vài thập kỷ đã mang lại những tia hy vọng đầu tiên, giúp giảm bớt sự xâm lấn. Tuy nhiên, nội soi vẫn tồn tại những rào cản vật lý khó lòng vượt qua. Hình ảnh 2D thiếu chiều sâu khiến phẫu thuật viên khó ước lượng khoảng cách chính xác. Dụng cụ nội soi thẳng, cứng nhắc như đôi đũa dài, làm hạn chế khả năng xoay xở trong những góc hẹp.

Đặc biệt, việc nạo vét hạch quanh thần kinh quặt ngược thanh quản luôn là bài toán đau đầu. Chỉ cần một sai sót nhỏ tính bằng milimet, bệnh nhân có thể bị khàn tiếng vĩnh viễn, hoặc tệ hơn là viêm phổi, suy hô hấp, dẫn đến tử vong sau mổ.

Trong bối cảnh đó, hệ thống robot phẫu thuật xuất hiện như một "cứu tinh". Xuất phát từ những nghiên cứu quân sự của Mỹ vào những năm 1980 nhằm mục đích mổ từ xa cho binh sĩ, công nghệ này giờ đây đã hiện diện tại các phòng mổ hiện đại nhất Việt Nam.

Với sự xâm lấn tối thiểu và độ chính xác cao, hiệu quả an toàn vượt trội, mổ bằng robot giúp bệnh nhân ít mất máu, ít đau, giảm nguy cơ tai biến và mau hồi phục. Ảnh: Duy Hiệu.

Điểm khác biệt lớn nhất của robot chính là hệ thống điều khiển "Master-Slave". Phẫu thuật viên không trực tiếp cầm dụng cụ mà ngồi điều khiển tại một trạm làm việc (console). Tại đây, hình ảnh 3D độ phân giải cực cao được phóng đại từ 10 đến 15 lần, cho phép bác sĩ nhìn thấy rõ từng sợi xơ cơ và các mạch máu nhỏ li ti.

"Dụng cụ robot có khớp nối linh hoạt với 7 bậc tự do, có thể xoay tới 540 độ. Đây là khả năng vượt xa hoàn toàn giới hạn của bàn tay con người", PGS Trung phân tích.

Với sự linh hoạt này, các bác sĩ có thể luồn lách qua các khe hẹp của lồng ngực để bóc tách khối u một cách mềm mại nhất.

Một ưu điểm khác khiến robot trở nên vô giá chính là khả năng lọc bỏ sự rung tay. Ngay cả những bác sĩ dày dạn kinh nghiệm nhất cũng không thể tránh khỏi những dao động cơ học nhỏ nhất của bàn tay. Robot sẽ triệt tiêu hoàn toàn sự rung này, đảm bảo mỗi đường cắt đều đạt độ chuẩn xác tuyệt đối. Điều này đặc biệt quan trọng khi thực hiện nạo vét hạch thực quản, một thao tác đòi hỏi sự tỉ mỉ đến từng vi điểm.

Không dừng lại ở lý thuyết, những con số thực tế từ Bệnh viện Chợ Rẫy đã chứng minh hiệu quả vượt trội của công nghệ này. Kể từ năm 2017, khi Chợ Rẫy thành một trong những đơn vị đầu tiên tại Việt Nam sở hữu hệ thống Da Vinci Si cho người lớn, một lộ trình đào tạo bài bản tại Hàn Quốc và Singapore đã được thiết lập.

Báo cáo so sánh trên 126 ca bệnh (trong đó có 29 ca robot và còn lại là nội soi) đã cho thấy những kết quả kinh ngạc:

• Tỷ lệ nạo vét hạch: Nhóm robot đạt tỷ lệ 100%, vượt trội so với con số 75% của nhóm nội soi thông thường. Điều này có ý nghĩa sống còn trong việc ngăn ngừa ung thư tái phát.
• Biến chứng kéo dài: Tỷ lệ này ở nhóm robot chỉ là 6,9%, thấp hơn rất nhiều so với mức 24% ở nhóm nội soi.
• Chất lượng sống: Bệnh nhân sau mổ robot hồi phục thần tốc, có thể ăn uống bình thường, không gặp tình trạng trào ngược hay liệt dây thanh quản, những di chứng vốn rất phổ biến trước đây.

Dù thời gian mổ bằng robot hiện tại có thể dài hơn đôi chút và yêu cầu "đường cong học tập" khắt khe (phẫu thuật viên cần thực hiện ít nhất 20 ca để thuần thục), nhưng cái giá nhận lại là sự an toàn tuyệt đối cho người bệnh.

Phẫu thuật xuyên biên giới

Nhìn về tương lai, phẫu thuật robot không chỉ dừng lại ở các cánh tay cơ khí linh hoạt. PGS.TS Lâm Việt Trung và các cộng sự tại Chợ Rẫy đang hướng tới sự tích hợp của Trí tuệ nhân tạo (AI).

"AI sẽ giúp nhận diện cấu trúc giải phẫu, đưa ra các cảnh báo bằng hình ảnh khi dụng cụ tiến gần đến vùng nguy hiểm. Nó giống như một hệ thống định vị thông minh hỗ trợ bác sĩ ra quyết định chính xác hơn", PGS Trung chia sẻ.

PGS.TS Lâm Việt Trung báo cáo tại hội nghị. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Bên cạnh đó, công nghệ học máy (Machine Learning) và phẫu thuật từ xa (Tele-surgery) đang mở ra viễn cảnh một chuyên gia tại Chợ Rẫy có thể hỗ trợ phẫu thuật cho bệnh nhân ở cách xa hàng nghìn cây số thông qua đường truyền tốc độ cao.

Sự cạnh tranh giữa các "ông lớn" công nghệ như Medtronic, Johnson & Johnson hay các hệ thống từ Nhật Bản và Trung Quốc cũng là tín hiệu đáng mừng. Sự đa dạng này sẽ giúp chi phí phẫu thuật robot vốn còn khá cao hiện nay trở nên dễ tiếp cận hơn với đại đa số người dân Việt Nam.

Phát biểu tại hội nghị, bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thanh Việt, Phó giám đốc phụ trách Quản lý điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ số. Với quy mô 38 phiên chuyên đề và hơn 400 báo cáo khoa học, Chợ Rẫy đang định vị mình là một trung tâm y khoa thông minh, nơi các tiến bộ về chẩn đoán hình ảnh, sinh học phân tử và AI được cá thể hóa cho từng bệnh nhân.

"Chúng ta không chỉ nỗ lực cứu sống bệnh nhân, mà còn phải giúp họ sống tốt, sống khỏe sau đại phẫu", bác sĩ Việt khẳng định.