Ngày càng nhiều người trẻ mắc ung thư đại trực tràng

Từng được xem là căn bệnh chủ yếu của người cao tuổi, ung thư đại trực tràng đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Ngày càng nhiều người mới chỉ 25, 30 hay 40 tuổi được chẩn đoán mắc bệnh, trong khi tỷ lệ mắc ở nhóm tuổi 30-50 cũng gia tăng tại nhiều quốc gia, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Tại Việt Nam, báo cáo của Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế GLOBOCAN 2022 ghi nhận khoảng 16.835 ca mắc mới ung thư đại trực tràng mỗi năm. Đáng lo ngại, khoảng 20-30% bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã di căn, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị.

Xu hướng trẻ hóa này không chỉ khiến giới chuyên môn nỗ lực tìm lời giải về nguyên nhân mà còn đặt ra câu hỏi liệu đã đến lúc cần xem xét lại độ tuổi bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng.

Ung thư đại trực tràng đang trẻ hóa nhanh chóng. Ảnh: Shutterstock.

Cứ 4 bệnh nhân thì có một người dưới 45 tuổi

Một trong những nghiên cứu gây chú ý gần đây đến từ bác sĩ César Castillo, Trưởng khoa Ung bướu Bệnh viện Perrando (Argentina). Tổng kết 15 năm theo dõi bệnh nhân ung thư đại trực tràng dưới 45 tuổi, nhóm nghiên cứu ghi nhận cứ bốn người được chẩn đoán thì có một người dưới 45 tuổi.

Theo ông Castillo, trong thực hành lâm sàng, các bác sĩ ngày càng gặp nhiều bệnh nhân trẻ mắc ung thư, không chỉ riêng ung thư đại trực tràng. Điều đáng lo là phần lớn chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển do chưa nằm trong nhóm tuổi được khuyến cáo tầm soát, vốn chủ yếu áp dụng cho người trên 50 tuổi.

Nếu trước đây ung thư đại trực tràng khởi phát sớm được cho là chủ yếu liên quan đến di truyền, thực tế hiện nay cho thấy nhiều bệnh nhân trẻ hoàn toàn không có tiền sử gia đình mắc bệnh.

"Cộng đồng khoa học vẫn chưa biết chính xác vì sao số ca mắc ở người trẻ lại gia tăng", Castillo nói.

Bác sĩ Luis Basbus, chuyên gia ung thư thuộc Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Argentina (AAOC), cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Theo ông, thay vì chủ yếu gặp ở người trên 65 tuổi có nhiều yếu tố nguy cơ, phòng khám hiện tiếp nhận ngày càng nhiều bệnh nhân chỉ 25-35 tuổi, không có tiền sử gia đình và vẫn duy trì lối sống lành mạnh. "Chúng tôi vẫn chưa hiểu vì sao điều này xảy ra", Basbus nói.

Lối sống được xem là yếu tố nguy cơ dẫn đến ung thư. Ảnh: Magnific.

Khi nguyên nhân vẫn chưa được làm rõ, nhiều nghiên cứu bắt đầu tập trung vào các yếu tố môi trường và lối sống. Một nghiên cứu vừa công bố trên JAMA Oncology, được xem là một trong những nghiên cứu đầu tiên đi sâu vào mối liên hệ này, đã chỉ ra vai trò đáng chú ý của thực phẩm siêu chế biến.

Theo dõi hơn 29.000 nữ điều dưỡng trong 13 năm, nhóm nghiên cứu phát hiện những người tiêu thụ trung bình gần 10 khẩu phần mỗi ngày, có nguy cơ xuất hiện polyp đại trực tràng trước tuổi 50 cao hơn 45% so với nhóm ăn ít nhất. Các thực phẩm được tiêu thụ nhiều gồm bánh mì và ngũ cốc ăn sáng công nghiệp, nước sốt chế biến sẵn cùng đồ uống chứa chất tạo ngọt nhân tạo.

Dù chưa chứng minh được quan hệ nhân quả, các nhà nghiên cứu cho rằng thực phẩm siêu chế biến có thể góp phần vào xu hướng ung thư đại trực tràng khởi phát sớm. Loại thực phẩm này thường giàu đường, muối, tinh bột tinh chế và phụ gia nhưng ít chất xơ, làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, thúc đẩy viêm mạn tính và tăng nguy cơ hình thành tổn thương tiền ung thư.

Các chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là tình trạng chẩn đoán muộn, xuất phát từ nhận thức của cả người bệnh lẫn nhân viên y tế. Theo Basbus, ở độ tuổi 30-40, đau bụng thường bị quy cho rối loạn tiêu hóa hoặc căng thẳng, còn chảy máu trực tràng dễ được nghĩ là bệnh trĩ, khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển.

Có nên hạ độ tuổi tầm soát?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư đại trực tràng ở giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu như tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài, có máu trong phân, đau bụng, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi và thiếu máu do thiếu sắt.

Tại Việt Nam, số liệu năm 2022 ghi nhận hơn 8.400 ca tử vong mỗi năm do căn bệnh này. Khoảng 1/5 đến 1/3 bệnh nhân phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn, tức là ung thư đã lan sang các cơ quan khác.

Theo các chuyên gia, việc hạ độ tuổi tầm soát có thể giúp phát hiện bệnh sớm hơn ở người trẻ. Ảnh: Duy Hiệu.

PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết đây là một trong những loại ung thư có khả năng phòng ngừa và chữa khỏi cao nhất nếu được phát hiện sớm. Tầm soát định kỳ có thể giúp nâng tỷ lệ điều trị khỏi lên hơn 90%.

Sự gia tăng số ca mắc ở người trẻ cũng khiến nhiều chuyên gia quốc tế đặt câu hỏi về độ tuổi bắt đầu tầm soát. Theo Chủ tịch Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Argentina (AAOC) Rubén Kowalyszyn, nhiều khuyến cáo hiện nay vẫn đề xuất xét nghiệm máu ẩn trong phân hoặc nội soi đại tràng từ sau tuổi 50. Trong khi đó, ngày càng nhiều bệnh nhân được chẩn đoán ở độ tuổi 30-50, làm dấy lên lo ngại không ít trường hợp có thể bị bỏ sót.

Theo chuyên gia này, phòng ngừa cũng không nên chờ đến tuổi trung niên mới bắt đầu. Ngay từ tuổi 20, mọi người nên duy trì hoạt động thể chất, kiểm soát cân nặng và tránh tăng cân quá mức để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Với người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng, theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương, việc tầm soát nên bắt đầu sớm hơn khoảng 10 năm so với tuổi người thân được chẩn đoán. Ví dụ, nếu cha mắc bệnh ở tuổi 50, con nên bắt đầu sàng lọc từ khoảng 40 tuổi. Những người từng có polyp đại tràng hoặc mắc bệnh viêm ruột mạn tính cũng cần nội soi định kỳ mỗi 1-3 năm.