|
|
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ gây tranh cãi khi liên tiếp sa thải tướng lĩnh cấp cao, khiến nội bộ quân đội rạn nứt và làm dấy lên lo ngại về môi trường lãnh đạo đầy áp lực. Ảnh: Reuters. |
Kể từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump, giới tướng lĩnh cấp cao từng được xem như “những người trưởng thành trong căn phòng” - tuyến phòng thủ cuối cùng ngăn chặn các quyết định bốc đồng của tổng thống nắm quyền kiểm soát mã hạt nhân.
Thế nhưng hiện nay, sau làn sóng sa thải chưa từng có, ban lãnh đạo quân sự cấp cao của Lầu Năm Góc không còn được nhìn nhận là “lá chắn” đáng tin cậy, theo Guardian.
Cuộc cải tổ "chưa từng có"
Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1 năm ngoái, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, người theo đuổi mục tiêu cải tổ quân đội theo hướng loại bỏ cái mà ông gọi là “tư tưởng thức tỉnh (woke)”, đã sa thải hoặc buộc nghỉ hưu 24 tướng lĩnh và chỉ huy cấp cao mà không đưa ra lý do liên quan đến năng lực.
Khoảng 60% trong số này là người da màu hoặc phụ nữ - cách tiếp cận được cho là gắn với chiến dịch chống lại các chính sách “DEI” (đa dạng, công bằng, hòa nhập) mà chính quyền công khai theo đuổi.
Đáng chú ý, các sĩ quan bị loại bỏ đều có danh tiếng xuất sắc. Trường hợp mới nhất là Tướng Randy George, Tham mưu trưởng Lục quân, bị cách chức tháng trước, được cho là do từ chối thực hiện chỉ đạo loại 4 sĩ quan (hai người da màu và hai phụ nữ) khỏi danh sách đề bạt.
 |
| Tướng Randy George, Tham mưu trưởng Lục quân, bị cắt chức bất ngờ vào tháng 4. Ảnh: Reuters. |
Làn sóng thanh trừng bắt đầu từ tháng 2 năm ngoái với việc bãi nhiệm Tướng CQ Brown, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân - vị trí cầu nối giữa quân đội và lãnh đạo dân sự. Ông Brown, một tướng Không quân kỳ cựu, được thay bằng Dan Caine, người đã nghỉ hưu và phải được thăng cấp gấp để đủ điều kiện chuẩn thuận, dù bị nhiều ý kiến nghi ngờ về năng lực.
Trong số các nữ sĩ quan bị loại, đáng chú ý có Đô đốc Lisa Franchetti - người phụ nữ đầu tiên giữ chức Tư lệnh Tác chiến Hải quân và tham gia Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân.
Tại phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện tuần trước, khi Thượng nghị sĩ Jack Reed hỏi liệu ông Trump có chỉ đạo nhắm vào các sĩ quan da màu và phụ nữ hay không, Hegseth bác bỏ. Tuy nhiên, ông nói thêm rằng giới lãnh đạo trước đây “quá tập trung vào các yếu tố như chủng tộc, giới tính và kỹ thuật xã hội theo cách không lành mạnh”.
Sự cô lập và rạn nứt
Các nguồn tin trao đổi với báo chí cho biết Hegseth, cựu MC Fox News nổi tiếng với phong cách đối đầu, ngày càng bị cô lập trong bộ máy quan liêu đồ sộ của Lầu Năm Góc, chỉ bao quanh bởi một nhóm nhỏ thân tín và người thân.
Một số người nói ông tỏ ra lo ngại về khả năng bị ông Trump sa thải, trong bối cảnh nhiều ý kiến cho rằng kinh nghiệm của ông - một cựu thiếu tá Vệ binh Quốc gia từng tham chiến tại Iraq và Afghanistan - là chưa đủ cho vị trí hiện tại.
Nhân sự Lầu Năm Góc cũng bất ngờ khi ông thường xuyên đưa vợ, Jennifer - cựu nhà sản xuất của Fox News - tham dự các cuộc họp chính thức.
 |
| Pete Hegseth và vợ Jennifer tại bữa tiệc dành cho các phóng viên Nhà Trắng cuối tuần trước. Ảnh: Reuters. |
Những người thân cận khác gồm em trai Phil (hiện là cố vấn cấp cao), luật sư Tim Parlatore - từng đại diện cho cả Hegseth và Trump - và Ricky Buria, cựu lính thủy đánh bộ.
Trong khi đó, phần lớn công việc điều hành thường nhật của Bộ Chiến tranh, với khoảng 2,1 triệu quân nhân và 770.000 nhân viên dân sự toàn cầu, do Thứ trưởng Quốc phòng Steve Feinberg đảm nhiệm.
Hegseth được cho là tập trung vào các vấn đề cá nhân, bao gồm cải tổ hệ thống tuyên úy quân đội, phù hợp với niềm tin Cơ đốc mà ông thường xuyên nhấn mạnh.
Các nhà phân tích quân sự nhận định các động thái sa thải này phù hợp với định hướng trong “Heritage FoundationProject 2025” - bản kế hoạch bảo thủ định hình chính sách nhiệm kỳ hai của ông Trump.
Tướng về hưu Paul Eaton cho rằng mục tiêu là xây dựng một lực lượng “thuần ý thức hệ”, trung thành với tổng thống hơn là Hiến pháp.
Ông cảnh báo cuộc thanh trừng có thể làm suy yếu năng lực tác chiến của Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng với Iran.
“Tôi tin rằng bộ chỉ huy cấp cao của quân đội Mỹ đã bị tổn hại nghiêm trọng”, ông nói, nhấn mạnh môi trường sợ hãi khiến các sĩ quan ngại lên tiếng phản biện các quyết định sai lầm.
Lo ngại càng gia tăng khi ông Trump gần đây tuyên bố có thể tàn phá hạ tầng dân sự Iran và cảnh báo “cả một nền văn minh sẽ bị xóa sổ” nếu Tehran không chấp nhận điều kiện của Washington.
Cựu đại tá Kevin Carroll cảnh báo những phát ngôn cứng rắn như “không khoan nhượng” có thể gây tổn hại lâu dài đến đạo đức và văn hóa quân đội.
Một số ý kiến cũng nghi ngờ năng lực của Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân mới, Dan Caine, khi ông chưa từng giữ vai trò chỉ huy cấp cao và có thể thiếu bản lĩnh đối trọng với tổng thống, khác với người tiền nhiệm Mark Milley, người từng yêu cầu báo cáo mọi mệnh lệnh quân sự đáng ngờ sau sự kiện tấn công Đồi Capitol vào tháng 6/2021.
 |
| Lầu Năm Góc ngày càng chia rẽ khi nhiều phe phái nghi ngờ năng lực của Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân mới Dan Caine. Ảnh: Reuters. |
Mối nguy từ "nút bấm hạt nhân"
Trong bối cảnh xuất hiện thông tin chưa xác nhận rằng ông Trump từng cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân chống Iran, các chuyên gia cảnh báo cơ chế kiểm soát hiện tại là chưa đủ.
Chuyên gia an ninh Joe Cirincione nhấn mạnh tổng thống Mỹ có quyền gần như tuyệt đối trong việc phát động tấn công hạt nhân, và việc trông chờ quân đội từ chối mệnh lệnh phi pháp “không phải là rào cản đáng tin cậy”.
Tiền lệ lịch sử từng xảy ra năm 1974, khi Bộ trưởng Quốc phòng James Schlesinger yêu cầu kiểm tra lại mọi lệnh hạt nhân của Tổng thống Richard Nixon trong bối cảnh bê bối Watergate.
Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng khó kỳ vọng vai trò “kiềm chế” tương tự từ Hegseth - người bị nhận định là luôn đồng điệu với lập trường cứng rắn của ông Trump.
Đối với nhiều cựu quan chức Lầu Năm Góc, tình hình hiện nay là điều chưa từng thấy. “Trước đây, bất đồng giữa lãnh đạo dân sự và quân đội vẫn được xử lý chuyên nghiệp”, Carroll nói. “Còn bây giờ, tất cả chỉ là hỗn loạn. Thật điên rồ”.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
