 |
| Cán bộ phòng thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ảnh minh họa: Thế Bằng. |
Bộ GD&ĐT vừa ban hành Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT, lần đầu tiên cho phép các cơ sở giáo dục ký hợp đồng lao động toàn thời gian với nhà giáo sau khi nghỉ hưu nếu đáp ứng đủ điều kiện.
Quy định mới đồng thời thay thế cơ chế thỉnh giảng đã được áp dụng hơn 15 năm, mở rộng phạm vi sử dụng đội ngũ chuyên gia, giảng viên giàu kinh nghiệm trong hoạt động đào tạo.
Mở rộng cơ chế sử dụng nhà giáo sau nghỉ hưu
Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng gồm 17 điều, có hiệu lực thay thế các quy định trước đây về chế độ thỉnh giảng.
Điểm đáng chú ý nhất của văn bản là lần đầu tiên bổ sung cơ chế để các cơ sở giáo dục ký hợp đồng lao động toàn thời gian với nhà giáo đã nghỉ hưu, thay vì chỉ được mời giảng theo từng học phần hoặc chuyên đề như trước.
Thông tư mới còn kế thừa những quy định còn phù hợp của các văn bản trước đây, đồng thời mở rộng phạm vi điều chỉnh và hoàn thiện cơ chế quản lý đối với cả hai nhóm đối tượng là nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng.
Không chỉ tham gia giảng dạy môn học, nhà giáo thỉnh giảng còn có thể đảm nhận nhiều hoạt động chuyên môn khác như hướng dẫn thực hành, nghiên cứu khoa học, biên soạn giáo trình, hướng dẫn khóa luận, luận văn, luận án và các nhiệm vụ chuyên môn theo quy định của cơ sở giáo dục.
Đối với nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu, tiền lương, phụ cấp và các quyền lợi khác sẽ được thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động và quy định của pháp luật. Việc chi trả các khoản phụ cấp như thâm niên, ưu đãi nghề hoặc các khoản hỗ trợ đặc thù cũng do các bên thống nhất trên cơ sở ghi nhận trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và đóng góp của nhà giáo.
Thông tư quy định nhóm nhà giáo này được hưởng đầy đủ các quyền của nhà giáo khi tham gia giảng dạy tại cơ sở giáo dục. Họ cũng được bảo đảm danh dự, nhân phẩm, được đối xử bình đẳng trong hoạt động nghề nghiệp và có thể được xem xét bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư hoặc xét tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Bên cạnh đó, nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau nghỉ hưu được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng theo quy định của pháp luật lao động, đồng thời được ưu tiên thỏa thuận thời gian báo trước và thời điểm chấm dứt hợp đồng để không ảnh hưởng đến kế hoạch đào tạo của cơ sở giáo dục.
Tuy nhiên, thông tư cũng đặt ra những yêu cầu đối với nhà giáo đã nghỉ hưu, ví dụ như chỉ được ký hợp đồng toàn thời gian với một cơ sở giáo dục; phải thực hiện đầy đủ định mức giảng dạy, nghiên cứu khoa học theo hợp đồng; tuân thủ quy định về đạo đức nghề nghiệp, liêm chính khoa học và quy tắc ứng xử của nhà giáo.
Ngoài ra, họ có trách nhiệm thường xuyên cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp giảng dạy, tham gia hỗ trợ phát triển đội ngũ kế cận, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, bảo hiểm và chịu trách nhiệm bồi thường nếu vi phạm hợp đồng hoặc gây thiệt hại cho cơ sở giáo dục.
 |
| Giảng viên tại trường Đại học Công thương TP.HCM. Ảnh minh họa: Duy Hiệu. |
Siết quy định với nhà giáo thỉnh giảng
Đối với nhà giáo thỉnh giảng, Thông tư 59/2026 cũng bổ sung nhiều quy định cụ thể về tiêu chuẩn, định mức giờ giảng, quyền và trách nhiệm nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo.
Theo đó, nhà giáo thỉnh giảng phải có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp tốt, không trong thời gian bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời đáp ứng yêu cầu về sức khỏe.
Đối với hoạt động giảng dạy các môn học, học phần hoặc chuyên đề trong chương trình đào tạo, nhà giáo phải đáp ứng chuẩn trình độ đào tạo theo Luật Nhà giáo và các quy định liên quan.
Trong trường hợp tham gia hướng dẫn thực hành, thí nghiệm, thực tập hoặc giảng dạy các chuyên đề ngoài chương trình chính khóa, người được mời thỉnh giảng có thể đáp ứng bằng trình độ đào tạo hoặc kinh nghiệm chuyên môn phù hợp theo quy định của người đứng đầu cơ sở giáo dục.
Riêng những người tham gia hướng dẫn hoặc chấm đồ án, khóa luận, luận văn, luận án, chấm thi tốt nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về trình độ, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm giảng dạy và nghiên cứu khoa học theo quy chế đào tạo hiện hành.
Thông tư cũng giới hạn tổng số giờ thỉnh giảng của một nhà giáo trong một năm học không được vượt quá định mức giờ giảng dạy và giờ làm thêm áp dụng với nhà giáo cơ hữu thực hiện cùng nhiệm vụ.
Đối với cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động đang làm việc tại các cơ quan, đơn vị khác, tổng thời gian làm việc và thời gian thỉnh giảng cũng không được vượt quá giới hạn theo quy định của pháp luật lao động.
Về chế độ đãi ngộ, tiền lương hoặc thù lao của nhà giáo thỉnh giảng được thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng. Các nghĩa vụ về thuế thu nhập cá nhân và tài chính khác được thực hiện theo quy định hiện hành.
Thông tư cũng mở rộng quyền của đội ngũ thỉnh giảng. Ngoài việc được thanh toán thù lao tương xứng với khối lượng công việc, họ còn được tham gia sinh hoạt chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ, nghiên cứu khoa học, được cơ sở giáo dục hỗ trợ tài liệu, trang thiết bị cần thiết và có thể được xem xét bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư nếu đáp ứng đủ điều kiện.
Sách về nghề giáo
Nếu độc giả có hứng thú với nghề giáo - một nghề nghiệp đặc biệt và đang trải qua những biến động lớn, mục Giáo dục giới thiệu một số lựa chọn:
Xin được nói thẳng (GS Hoàng Tụy) và Ước vọng cho học đường (GS Huỳnh Như Phương): Cuốn sách của hai nhà giáo tiên phong tại Việt Nam với nhiều suy nghĩ và những trăn trở của hai ông về tương lai nền giáo dục nước nhà.
Nghề giáo qua các tác phẩm thiếu nhi nổi tiếng: Tình thầy trò trong các tác phẩm văn chương nổi tiếng khiến độc giả cảm động bởi các nhân vật đã làm được những việc lớn lao, vượt xa chức trách của một giáo viên.
