Kiếp nạn gọi tên Haaland và loạt cầu thủ châu Âu

Mạng xã hội những ngày qua liên tục chia sẻ hình ảnh Erling Haaland cùng các đồng đội tuyển Na Uy cởi trần nằm dài dưới nắng trên sân tập ở Mỹ. Phía sau khoảnh khắc gây tò mò ấy là nỗi lo đang hiện hữu với nhiều đội tuyển trước thềm World Cup 2026, khi cái nóng mùa hè Bắc Mỹ được dự báo có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thể lực, sức khỏe và phong độ của cầu thủ.

Erling Haaland và các đồng đội tắm nắng.

Báo động đỏ về ngưỡng nhiệt

Theo dự báo khí hậu theo mùa của Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ, phần lớn khu vực nước này sẽ ghi nhận nền nhiệt cao hơn mức trung bình trong tháng 6 và tháng 7, đúng thời điểm trái bóng World Cup lăn trên các sân cỏ Bắc Mỹ. Với lịch thi đấu kéo dài hơn một tháng, 48 đội tuyển sẽ không chỉ cạnh tranh với những đối thủ bên kia chiến tuyến mà còn phải tìm cách thích nghi với điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt.

Theo The Guardian, nhiều thành phố đăng cai có nguy cơ ghi nhận mức nhiệt cao bất thường trong thời gian giải đấu diễn ra. Đặc biệt, Miami được xem là điểm nóng đáng lo ngại nhất khi toàn bộ các trận đấu tổ chức tại đây đều có khả năng vượt những ngưỡng nhiệt mà giới chuyên gia theo dõi sát sao.

Ngoài sân Azteca ở Mexico City, tất cả sân vận động còn lại đều ghi nhận mức nhiệt tăng lên đáng kể so với kỳ World Cup 1994 - lần gần nhất Bắc Mỹ đăng cai ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Nhiều trận đấu được dự đoán diễn ra trong điều kiện khắc nghiệt. Ảnh: World Weather Attribution.

Để đánh giá mức độ căng thẳng mà cơ thể phải chịu đựng khi vận động ngoài trời, các nhà khoa học sử dụng chỉ số nhiệt cầu ướt (Wet Bulb Globe Temperature - WBGT), kết hợp nhiều yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời và tốc độ gió. Đây cũng là thước đo được các tổ chức thể thao quốc tế sử dụng để xác định liệu điều kiện thời tiết có còn an toàn cho vận động viên hay không.

Theo quy định hiện hành của FIFA, các trận đấu chỉ được xem xét tạm dừng hoặc hoãn khi WBGT đạt 32 độ C. Tuy nhiên, Liên đoàn Cầu thủ Chuyên nghiệp Quốc tế (FIFPRO) cho rằng ngưỡng này quá cao. Tổ chức này khuyến nghị áp dụng các quãng nghỉ làm mát khi WBGT vượt 26 độ C và cân nhắc hoãn thi đấu khi chỉ số này trên 28 độ C.

Những dự báo mới nhất cho thấy nhiều trận đấu tại World Cup 2026 có thể tiến rất gần các ngưỡng cảnh báo đó. Theo nhóm nghiên cứu World Weather Attribution (WWA), khoảng 26 trận đấu được dự báo diễn ra trong điều kiện WBGT từ 26 độ C trở lên. Khoảng 5 trận có thể chạm mốc 28 độ C, trong khi 45 trận khác vẫn mang xác suất khoảng 20% vượt ngưỡng này. Thậm chí, khả năng một trận đấu diễn ra trong điều kiện WBGT 30 độ C được ước tính lên tới 25%.

So với World Cup 1994, mức độ rủi ro đã tăng lên rõ rệt. Số trận được dự báo vượt ngưỡng 26 độ C tăng 52%, còn số trận vượt mốc 28 độ C tăng tới 75%. Ông Theodore Keeping, chuyên gia về thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu tại Imperial College London, đồng thời là tác giả chính của bộ dữ liệu WWA, nhận định khả năng WBGT vượt ngưỡng 28 độ C tại World Cup 2026 là "cao hơn khả năng không xảy ra".

Giải đấu khắc nghiệt

Liên đoàn Cầu thủ Chuyên nghiệp Quốc tế (FIFPRO) cho rằng tác động của nắng nóng không chỉ dừng ở cảm giác oi bức hay sự suy giảm thể lực trên sân. Nhiệt độ cao kéo dài có thể làm gia tăng nguy cơ mất nước, căng thẳng nhiệt, chấn thương liên quan đến nhiệt và các tình trạng cấp cứu y khoa.

Theo các chuyên gia sinh lý học thể thao, khi thi đấu trong điều kiện nắng nóng, cơ thể phải liên tục ưu tiên việc tỏa nhiệt để duy trì thân nhiệt ổn định. Điều này khiến tim phải làm việc nhiều hơn, lượng máu được điều hướng ra da để giải phóng nhiệt thay vì tập trung hoàn toàn cho cơ bắp. Hệ quả là cầu thủ có thể nhanh mệt hơn, mất nhiều năng lượng hơn và khó duy trì cường độ vận động cao trong suốt trận đấu.

Tình trạng mất nước cũng không chỉ ảnh hưởng đến thể lực. Nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ cần mất khoảng 2% trọng lượng cơ thể do đổ mồ hôi, khả năng tập trung, phản xạ và đưa ra quyết định đã có thể suy giảm. Với những trận đấu đỉnh cao, nơi một pha xử lý hoặc một quyết định trong tích tắc có thể thay đổi cục diện trận đấu, đây là yếu tố không thể xem nhẹ.

Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, cầu thủ có thể đối mặt nguy cơ kiệt sức do nhiệt hoặc sốc nhiệt do gắng sức - tình trạng xảy ra khi cơ thể không còn khả năng tự làm mát, khiến thân nhiệt tăng cao bất thường và có thể dẫn đến tổn thương não, gan, thận hoặc thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Nắng nóng được cho là có thể làm suy giảm phong độ cầu thủ. Ảnh: Reuters.

Thực tế, những cảnh báo này đã từng xuất hiện trên sân cỏ. Tại Copa America 2024, trợ lý trọng tài người Guatemala Humberto Panjoj bất ngờ gục xuống sân trong trận đấu giữa Peru và Canada tại Kansas City khi chỉ số WBGT được ghi nhận ở mức 27,5 độ C. Ông buộc phải rời sân để được chăm sóc y tế.

Theo TS Donal Mullan, người dẫn đầu nghiên cứu, Miami và Monterrey có thể là hai địa điểm đáng lo ngại nhất tại World Cup 2026 do các sân vận động ở đây không được trang bị hệ thống điều hòa không khí. Nhóm nghiên cứu cũng khuyến nghị tránh tổ chức các trận đấu vào khung giờ buổi chiều tại Kansas City, Boston, New York và Philadelphia - thời điểm nền nhiệt thường ở mức cao nhất trong ngày.

Bên cạnh đó, theo một số chuyên gia, điều dễ nhìn thấy nhất tại World Cup 2026 có thể không phải là những ca cấp cứu hàng loạt mà là sự thay đổi trong cách các đội tuyển thi đấu. Bác sĩ Chris Mullington, giảng viên lâm sàng cao cấp tại Imperial College London, cho rằng khi nhiệt độ tăng cao, các đội bóng có xu hướng giảm cường độ vận động, hạn chế các pha pressing liên tục và lựa chọn lối chơi thận trọng hơn để tiết kiệm thể lực.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Temperature đầu năm nay cũng ghi nhận WBGT càng cao, tổng quãng đường di chuyển và số pha chạy tốc độ cao của cầu thủ càng giảm. Nói cách khác, nắng nóng không chỉ ảnh hưởng đến con người mà còn có thể tác động đến chính cách một trận đấu được diễn ra.