Không một giọt rượu, căn bệnh này vẫn âm thầm làm hỏng gan

Sự gia tăng các ca bệnh xuất phát từ thói quen sinh hoạt, ăn uống hiện đại. Ảnh: Shutterstock.

Trong khi nhiều bệnh về gan từng được xem là hệ quả của rượu bia, một “làn sóng âm thầm” khác đang lan rộng trên toàn cầu, xuất phát từ chính lối sống hiện đại.

Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) đang dần trở thành gánh nặng y tế đáng kể, với số người mắc được dự báo chạm ngưỡng 1,8 tỷ vào năm 2050. Nhận định này được ra trong một nghiên cứu do Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME, Đại học Washington) thực hiện, công bố trên The Lancet Gastroenterology & Hepatology.

Theo các nhà nghiên cứu, con số này không xuất hiện một cách đột ngột. Trong ba thập kỷ qua, số ca mắc MASLD đã tăng vọt từ khoảng 500 triệu người vào năm 1990 lên 1,3 tỷ vào năm 2023, tương đương mức tăng 143%. Điều đó đồng nghĩa cứ khoảng 6 người trên thế giới thì có 1 người đang sống chung với căn bệnh này.

Đằng sau sự gia tăng nhanh chóng ấy là sự thay đổi rõ rệt trong cách con người ăn uống, vận động và sinh hoạt. Khi tình trạng béo phì ngày càng phổ biến, đường huyết cao trở thành vấn đề thường gặp, gan - cơ quan đóng vai trò chuyển hóa trung tâm - bắt đầu chịu áp lực lớn hơn bao giờ hết.

Nghiên cứu chỉ ra rằng đường huyết cao là yếu tố nguy cơ hàng đầu liên quan đến các vấn đề sức khỏe do MASLD gây ra, tiếp theo là chỉ số khối cơ thể (BMI) cao và thói quen hút thuốc.

Điều đáng chú ý là căn bệnh này không còn “giới hạn” ở nhóm tuổi cao. Dù tỷ lệ hiện mắc cao nhất vẫn ghi nhận ở người lớn tuổi, đặc biệt trong nhóm 80-84 tuổi, nhưng số ca bệnh lại tập trung nhiều ở những người trẻ hơn, như nam giới 35-39 tuổi và nữ giới 55-59 tuổi. Sự dịch chuyển này phản ánh rõ nét xu hướng trẻ hóa của các bệnh lý chuyển hóa trong xã hội hiện đại.

Xét về phân bố địa lý, một số khu vực như Bắc Phi và Trung Đông ghi nhận tỷ lệ mắc cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung. Tuy nhiên, MASLD không còn là vấn đề cục bộ mà đã trở thành xu hướng toàn cầu, khi số ca bệnh tăng ở hầu hết quốc gia. Tại Anh, tỷ lệ mắc đã tăng 33% trong giai đoạn 1990-2023, mức tăng cao nhất tại Tây Âu. Trong khi đó, Australia và Mỹ cũng ghi nhận mức tăng lần lượt là 30% và 22%.

Dù số người mắc ngày càng nhiều, tác động tổng thể của bệnh lên sức khỏe cộng đồng, tính theo số năm sống bị mất do bệnh tật hoặc tử vong, lại chưa tăng tương ứng. Điều này phần nào cho thấy những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị đã giúp người bệnh kiểm soát tình trạng tốt hơn, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống. Đồng thời, phần lớn các ca bệnh mới hiện nay được phát hiện ở giai đoạn sớm.

Tuy vậy, các chuyên gia vẫn cảnh báo không nên xem nhẹ xu hướng này. Số ca mắc tăng đồng nghĩa với việc ngày càng nhiều người đối mặt nguy cơ tiến triển sang các biến chứng nặng như xơ gan hoặc ung thư gan trong tương lai nếu không được can thiệp kịp thời.

Một khó khăn khác nằm ở chỗ MASLD thường diễn tiến âm thầm. Bệnh hiếm khi gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến nhiều người không nhận ra mình đang mắc bệnh. Phần lớn trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi đi khám vì một lý do khác. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi kéo dài, khó chịu không rõ nguyên nhân hoặc đau tức vùng gan ở phía trên bên phải ổ bụng.

Điểm tích cực là căn bệnh này vẫn có thể được kiểm soát, thậm chí cải thiện, nếu người bệnh thay đổi lối sống đúng cách. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống, duy trì cân nặng hợp lý và tăng cường vận động không chỉ giúp giảm tích tụ mỡ trong gan mà còn cải thiện toàn diện các yếu tố nguy cơ chuyển hóa đi kèm.