Khi trường đại học 'đói' sinh viên

Thí sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh đại học nhóm ngành khoa học công nghệ năm 2026. Ảnh: Dương Triều.

Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, có tới trên 50% trong tổng số thí sinh đăng ký nguyện vọng trên hệ thống chung của bộ lựa chọn các ngành STEM với số lượng nguyện vọng chiếm khoảng 30% trong tổng số hơn 6 triệu nguyện vọng.

Các ngành STEM lên ngôi

Năm 2025, số lượng thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào các ngành STEM đạt trên 222.000 (chiếm khoảng 25% số thí sinh đăng ký nguyện vọng). Số nhập học ngành này trên 80.000 sinh viên. Như vậy, số lượng thí sinh đăng ký nguyện vọng nhóm ngành STEM tăng lên đáng kể sau 1 năm.

GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội), bất ngờ trước số lượng thí sinh đăng ký nguyện vọng nhóm ngành STEM năm nay. Với con số này, ông dự báo điểm chuẩn vào trường năm 2026 sẽ tăng từ 0,5-1 điểm tùy từng ngành. Các ngành tốp đầu điểm chuẩn có thể lên đến trên 28/30 điểm; nhiều ngành điểm chuẩn đạt 27/30 điểm. Các ngành còn lại dự báo điểm chuẩn không thay đổi so với năm trước.

PGS.TS Nguyễn Phong Điền, Phó giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, nhận định tuy số lượng thí sinh đăng kí nhóm ngành STEM tăng gấp đôi năm 2025, nhưng điểm chuẩn nhóm ngành này tại ĐH Bách khoa Hà Nội không biến động so với dự báo vừa được nhà trường cung cấp.

Cụ thể, ngành Khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, ngành Khoa học máy tính được dự báo có điểm chuẩn cao nhất từ 28,5/30 điểm trở lên. Một số chương trình có mức dự báo 27,5-28,5/30 điểm gồm: Kỹ thuật máy tính; An toàn không gian số; Kỹ thuật điều khiển - tự động hóa; Kỹ thuật vi điện tử và công nghệ nano… Nhóm ngành dự báo từ 26,5-27,5/30 điểm gồm Công nghệ thông tin Việt Nhật; Công nghệ thông tin Việt Pháp; Kỹ thuật cơ điện tử; Kỹ thuật điện tử viễn thông…

Sở dĩ ông Điền cho rằng điểm chuẩn khó có thể đột biến so với dự báo vì năm nay, kết quả thi tốt nghiệp môn Toán (môn nhân hệ số trong xét tuyển của trường) nhiều điểm 10, phổ điểm cao nhưng 2 môn còn lại của tổ hợp A00, A01 (các tổ hợp chính xét tuyển) lại thấp.

Theo nhận định của chuyên gia, chính sách học bổng từ Nghị định 179 của Chính phủ (cấp cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược) đã tạo cú hích để hút thí sinh đến với các ngành STEM. GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), đánh giá dữ liệu đăng ký nguyện vọng cho thấy con số khả thi đối với nhóm ngành STEM.

GS Nguyễn Tiến Thảo cho biết hiện cả nước số người lựa chọn học chính quy thuộc 15 nhóm ngành theo Nghị định 179 chiếm trên một nửa. Bộ GD&ĐT đang triển khai đồng bộ nhiều chương trình, đề án phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời phê duyệt 90 chương trình đào tạo tài năng tại 23 cơ sở giáo dục đại học, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và các lĩnh vực công nghệ chiến lược để thu hút thí sinh đến với các ngành STEM

Ðăng ký là đỗ

Nhìn vào bức tranh tổng thể của giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2022-2025 qua bảng số liệu thống kê của Bộ GD&ĐT, có thể thấy có nhiều vấn đề liên quan đến tuyển sinh giáo dục đại học. Tổng số lượng học sinh tốt nghiệp và đăng ký xét tuyển liên tục đạt những cột mốc mới. Tuy nhiên, đi sâu vào bài toán cơ cấu giữa chỉ tiêu tuyển sinh và số lượng nhập học thực tế, các trường đại học và cao đẳng đang phải đối diện với một thực trạng đáng báo động thiếu hụt nguồn tuyển nghiêm trọng trên quy mô lớn.

Dữ liệu của Bộ GD&ĐT cho biết số thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT tăng từ hơn 1 triệu (năm 2022) lên trên 1,2 triệu (năm 2025). Nhưng trong cả giai đoạn này, hệ thống giáo dục đại học tuyển sinh luôn không đạt chỉ tiêu đặt ra. Mỗi năm, các trường tuyển không đủ từ vài chục nghìn đến hàng trăm nghìn chỉ tiêu. Đỉnh điểm năm 2023, toàn hệ thống giáo dục đại học chỉ tuyển sinh đạt trên 82% chỉ tiêu.

Nguyên nhân, giai đoạn 2022-2025 chứng kiến sự mở rộng quy mô của các trường đại học. Tổng chỉ tiêu tăng mạnh từ trên 600.000 lên đến gần 760.000 sau 3 năm.

Sự gia tăng chỉ tiêu quá nóng này đã tạo ra áp lực đè nặng lên nguồn tuyển thực tế. Lượng thí sinh quyết định nhập học không thể đuổi kịp tốc độ tăng chỉ tiêu của các trường, dẫn đến việc các trường đại học liên tục rơi vào trạng thái “đói” sinh viên. Nguyên nhân khác do có tỷ lệ nhất định thí sinh trúng tuyển nhưng không nhập học. Tỷ lệ thí sinh nhập học đạt trong khoảng 80-90% thí sinh trúng tuyển, thậm chí có trường chỉ đạt chưa đến 70%.

Tỷ lệ thí sinh nhập học chỉ đạt 80-90% so với chỉ tiêu biểu đồ. Ảnh: Nghiêm Huê.

Năm nay, tổng chỉ tiêu vọt lên trên 790.000, trong khi hệ thống ghi nhận chỉ khoảng trên 800.000 thí sinh đăng ký, như vậy gần như thí sinh nào đăng ký nguyện vọng cũng có cơ hội trúng tuyển. Nhưng nhóm trường tốp dưới tiếp tục khát nguồn tuyển.

Sự cạnh tranh nguồn tuyển giữa các trường đại học tốp dưới, trường đại học địa phương và khối trường tư thục sẽ ngày càng khốc liệt bởi số lượng thí sinh trúng tuyển ở những trường này rơi vào những nguyện vọng không mong muốn, thí sinh không có nhu cầu học. Những trường không có thương hiệu mạnh hoặc ngành học không bắt kịp xu hướng chắc chắn có nguy cơ “trắng” sinh viên.