Iran ra tín hiệu 'nửa kín nửa hở', ông Trump đau đầu

Khói đen bốc lên trên bầu trời Tehran, Iran, sau các cuộc không kích trong ngày 3/3. Ảnh: NYT.

Theo New York Times, chỉ một ngày sau khi chiến dịch tấn công Iran bắt đầu, các đặc vụ thuộc Bộ Tình báo Iran đã gián tiếp liên hệ với Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), đề nghị thảo luận các điều kiện nhằm kết thúc xung đột.

Thông tin do một số quan chức cấp cao của Mỹ và các nước trung gian tại Trung Đông chia sẻ với New York Times.

Tín hiệu nhiễu loạn

Theo những quan chức nắm được thông tin này, phía Mỹ hiện vẫn hoài nghi khả năng chính quyền Mỹ và Iran có thể cùng nhau tìm “lối thoát” cho cuộc xung đột.

Dù vậy, đề nghị được phía Iran chuyển qua bên thứ 3 để gửi tín hiệu tới Mỹ đặt ra câu hỏi quan trọng: Liệu có quan chức Iran nào lúc này đủ khả năng đứng ra đàm phán với Mỹ và khiến Tehran nghiêm túc thực thi thỏa thuận hay không?

Theo CNN, Mỹ đã nhận được thông điệp từ khoảng một chục quốc gia đề nghị hỗ trợ hạ nhiệt căng thẳng với Iran.

Tổng thống Donald Trump đăng trên mạng xã hội ngày 3/3 rằng hiện đã “quá muộn” để đàm phán với Iran. Ảnh: NYT.

“Từ khi căng thẳng chuyển sang giai đoạn xung đột quân sự, chúng tôi đã nhận được khá nhiều sự tiếp cận”, một quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump tiết lộ với CNN ngày 3/3.

“Điều này không khác gì nhiều so với trước. Nhiều nước muốn xem liệu họ có thể giúp giải quyết tình hình hay không, chúng tôi cũng đã trao đổi qua với họ. Dù vậy, chúng tôi không ưu tiên sử dụng bất kỳ sự hỗ trợ trung gian nào lúc này. Đây là chiến dịch quân sự, nó cần diễn ra đến khi đạt được mục tiêu”, vị quan chức cho biết.

Hiện tại, Washington nhìn nhận tín hiệu được phía Iran đưa ra chưa phải là nghiêm túc để cần cân nhắc lúc này.

Về phần mình, Tổng thống Trump đưa ra những thông điệp khá trái chiều về khả năng đối thoại với Iran.

Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí The Atlantic ngày 1/3, ông nói có dự định trao đổi với ban lãnh đạo mới của Iran. “Họ muốn nói chuyện, và tôi đã đồng ý, vì vậy tôi sẽ nói chuyện với họ”, ông nói.

Tuy nhiên, chỉ một ngày sau đó, ông Trump viết trên mạng xã hội rằng phía Iran “muốn đàm phán” nhưng ông đã trả lời: “Quá muộn rồi”.

Trao đổi với phóng viên sau đó, ông Trump bày tỏ lo lắng khi những quan chức Iran mà Mỹ hy vọng có thể trở thành nhà lãnh đạo mới tại quốc gia Hồi giáo đều đã thiệt mạng trong các cuộc không kích.

“Phần lớn những người chúng tôi từng nghĩ đến đều đã chết. Chẳng mấy chốc, chúng ta sẽ chẳng còn biết ai sẽ là người đứng lên lãnh đạo Iran nữa”, ông Trump nói.

Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran, ông Majid Takht-Ravanchi, khẳng định trong ngày 4/3 rằng Tehran không gửi bất kỳ thông điệp nào tới Mỹ.

“Chúng tôi không chuyển thông điệp nào tới phía Mỹ vì hiện chúng tôi đang tự vệ. Chúng tôi đang ở trong trạng thái phòng thủ. Điều chúng tôi tập trung là bảo vệ và tự vệ. Vì vậy không có thông điệp nào được gửi đi, chúng tôi cũng không nhận được thông điệp nào từ Mỹ hay bất kỳ bên nào khác”, ông Takht-Ravanchi nói trên chương trình MS Now.

CIA và Nhà Trắng hiện không phản hồi yêu cầu bình luận của New York Times về vấn đề này.

Tìm người ôn hòa khó như “tìm kim đáy biển”

Động thái tiếp cận ngoại giao không chính thức của Iran, cùng tình trạng hỗn loạn hiện tại trong hàng ngũ lãnh đạo nước này, giữa bối cảnh chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel vẫn đang tiếp diễn, làm nổi bật một vấn đề then chốt.

Vấn đề là: Giữa bối cảnh có quá nhiều câu hỏi bỏ ngỏ, Mỹ cần chuẩn bị tinh thần đón nhận chính quyền mới xuất hiện tại Iran như thế nào?

Người dân khiêng các quan tài trong lễ tang của những nạn nhân thiệt mạng sau vụ không kích của Mỹ và Israel nhằm vào một trường học tại Minab, Iran, ngày 3/3. Ảnh: Reuters.

Ban đầu, ông Trump dường như đặt cược vào kịch bản người dân Iran sẽ “tận dụng thời cơ” để nổi dậy, lật đổ chính quyền hiện tại, hình thành một hệ thống chính quyền mới. Cả ông Trump và các cấp dưới đều liên tục nhắn gửi thông điệp “cổ vũ” tới người dân Iran thông qua truyền thông.

Tuy nhiên, sau đó, chính quyền ông Trump nhanh chóng chuyển sang cách tiếp cận thực tế hơn. Họ hiểu rằng các cuộc nổi dậy chưa chắc đã xảy ra. Khi ấy, kết quả khả dĩ nhất có lẽ là sự xuất hiện của những nhân vật theo đuổi chính sách ôn hòa ngay trong cấu trúc quyền lực hiện tại của Iran.

Ngày 3/3, ông Trump nhắc tới Venezuela. Từng gây sức ép với Venezuela về khả năng sử dụng thêm vũ lực, Washington đã khiến người kế nhiệm ông Maduro cho phép Mỹ tham gia kiểm soát hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Venezuela. Đổi lại, Mỹ hầu như không công khai đưa ra yêu cầu nào về cải cách chính trị.

“Những gì chúng tôi làm ở Venezuela, theo tôi, là kịch bản hoàn hảo”, ông Trump nhấn mạnh với New York Times. Tuy nhiên, viễn cảnh này có thể chỉ là ảo tưởng, bởi Venezuela và Iran là hai vấn đề khác nhau.

Trước hết, chưa rõ liệu Iran có thực sự sẵn sàng cùng Mỹ đạt thỏa thuận ngừng bắn hay không, động thái tiếp cận mới đây là không chính thức.

Bên cạnh đó, một số lãnh đạo cấp cao tại Iran có thể vẫn tin rằng họ có khả năng gây tổn thất về quân sự, kinh tế và chính trị cho cả Mỹ và Israel. Các yếu tố này sẽ buộc Mỹ và Israel sớm chấm dứt chiến dịch tấn công. Thực tế, ông Trump cũng đang đối mặt với áp lực chính trị ngày càng lớn từ trong nước.

Trước khi chiến dịch tấn công Iran diễn ra, CIA đã xây dựng các kịch bản có thể xuất hiện tại Iran sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Báo cáo nhìn nhận không kịch bản nào có mức độ chắc chắn cao, do tồn tại quá nhiều biến số khó dự đoán.

Việc tìm kiếm một nhà lãnh đạo ôn hòa tại Iran lúc này cũng là mục tiêu khó khăn. Trong khi chính quyền Iran suy yếu, việc tìm ra một cá nhân vừa có quan điểm ôn hòa, vừa đủ tầm ảnh hưởng, để Iran thực thi nghiêm túc các thỏa thuận với Mỹ là vấn đề không đơn giản.

Ngay cả khi người dân Iran lật đổ chính quyền suy yếu, cũng không có gì đảm bảo ông Trump sẽ gặp yếu tố thuận lợi.

“Khả năng chính quyền kế nhiệm trở thành nền dân chủ tự do thân Mỹ là rất thấp, đặc biệt khi chính quyền ấy hình thành trong bối cảnh xung đột với Mỹ”, bà Rosemary Kelanic, giám đốc chương trình Trung Đông của tổ chức Defense Priorities, nhận định.

Ngày 3/3, ông Trump cũng thừa nhận rủi ro này: “Kịch bản tệ nhất là chúng ta làm tất cả những điều này, để rồi một người khác lên thay cũng tệ y như người trước”.

Nếu chính quyền hiện tại của Iran vẫn tồn tại, liệu ông Trump có thể tìm được một “đối tác ôn hòa” như ông mong muốn hay không?

Theo các nhà phân tích, nếu hệ thống chính trị tại Iran vẫn do giới giáo sĩ kiểm soát, khái niệm “ôn hòa” có thể chỉ là ảo tưởng.

“Tôi đã tham gia tìm kiếm nhân vật ôn hòa khó kiếm ấy tại Iran suốt 30 năm mà không thấy tăm hơi”, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, ông Robert Gates, từng nói đùa năm 2008.