|
|
Nền kinh tế Iran đang chịu nhiều thiệt hại từ cuộc xung đột với Mỹ và Israel. Ảnh: Reuters. |
Thỏa thuận mới giữa Iran và Mỹ, trong đó có các cam kết liên quan đến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, đang mở ra cơ hội giúp Tehran có cơ hội thu về lượng ngoại tệ đáng kể từ xuất khẩu dầu. Dẫu vậy, để bức tranh kinh tế khởi sắc và người dân được thụ hưởng trực tiếp, vẫn cần một chặng đường dài phía trước.
Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump tuần trước ban hành lệnh miễn trừ cho phép Iran tiếp tục xuất khẩu dầu và nhận thanh toán bằng USD đã tạo điều kiện để Tehran thu về hàng tỷ USD ngoại tệ, nguồn lực mà nước này đang rất cần sau chiến tranh và nhiều năm hứng chịu các lệnh trừng phạt nặng nề.
Tiền dầu mỏ lại chảy về Iran
Theo các đơn vị theo dõi tàu chở dầu, xuất khẩu dầu của Iran đã bắt đầu tăng trở lại bất chấp các cuộc không kích trả đũa giữa hai bên trong những ngày gần đây. Các chuyên gia ước tính chỉ riêng doanh thu từ dầu mỏ có thể mang về cho Iran tới 10 tỷ USD trong vòng hai tháng tới, theo Wall Street Journal.
Một tín hiệu tích cực khác là giới chức Mỹ và Iran đều cho biết hai bên đã nhất trí chấm dứt đợt giao tranh mới nhất và nối lại các cuộc đàm phán.
Tuy nhiên, việc kiềm chế lạm phát phi mã, khôi phục sức mua của người dân và tạo thêm việc làm sẽ cần nhiều thời gian. Điều đó còn phụ thuộc vào việc thỏa thuận có được duy trì lâu dài hay không, cũng như liệu dòng tiền mới có thực sự được sử dụng để phục hồi nền kinh tế hay tiếp tục chảy vào quân đội và các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực.
 |
Quan trọng hơn, Iran còn phải đối mặt với chi phí tái thiết ước tính lên tới hàng trăm tỷ USD - con số vượt xa khoản thu trước mắt từ xuất khẩu dầu.
Khoảng cách lớn giữa nguồn thu mới và nhu cầu phục hồi có thể trở thành phép thử đầu tiên đối với chính quyền Tehran. Dù ngân khố quốc gia có thể cải thiện chỉ sau vài tuần, nền kinh tế vốn bị tàn phá nặng nề sẽ phải mất nhiều tháng, thậm chí lâu hơn, mới có thể cảm nhận được tác động tích cực.
Điều này cũng khiến Iran tiếp tục chịu áp lực phải duy trì đối thoại với Mỹ, bất chấp những căng thẳng liên quan đến quyền kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Tehran cần nhiều biện pháp nới lỏng trừng phạt hơn và thêm thời gian để nền kinh tế hồi phục.
"Trong ngắn hạn, đây là khoản khoản thu lớn, nhưng chưa đủ để tạo cú hích cho toàn bộ nền kinh tế", ông Gregory Brew, chuyên gia cấp cao về Iran tại Eurasia Group, nhận định. Ông ước tính việc nới lỏng xuất khẩu dầu có thể mang lại cho Iran từ 8-10 tỷ USD trong vòng 60 ngày.
"Nhiều ngành công nghiệp và cơ sở hạ tầng tại các thành phố lớn đã chịu thiệt hại nghiêm trọng. Chính phủ Iran cần tạo được niềm tin rằng hòa bình sẽ được duy trì và các cuộc không kích sẽ không tái diễn", ông Brew cho biết thêm.
Trong thời gian xung đột, giám đốc một công ty nhập khẩu phụ tùng ô tô cho biết ông buộc phải sa thải nhân viên, bán bớt hàng tồn kho để trả nợ và cắt giảm tối đa chi phí nhằm duy trì hoạt động. Dù thỏa thuận tạm thời đã mang lại phần nào sự ổn định, tình trạng biến động vẫn khiến doanh nghiệp không thể yên tâm.
"Việc lập kế hoạch gần như bất khả thi. Chúng tôi buộc phải chấp nhận rủi ro", vị này nói, đồng thời cho biết sẽ chỉ đưa ra các quyết định đầu tư khi có một thỏa thuận cuối cùng.
Kinh tế chưa thể phục hồi ngay
Cuộc chiến đã giáng thêm một đòn nặng nề lên nền kinh tế vốn đã lao đao vì lạm phát mất kiểm soát, đồng nội tệ mất giá và nhiều năm bị cô lập bởi các lệnh trừng phạt quốc tế.
Theo số liệu mới nhất, lạm phát theo năm của Iran đã tăng lên 88,6% trong tháng 6, khi chiến sự tại Trung Đông cùng nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt khiến giá lương thực, thực phẩm tăng vọt, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt tại nước này, AFP cho biết.
 |
| Lạm phát cao, thất nghiệp và chi phí tái thiết khổng lồ vẫn phủ bóng nền kinh tế. Ảnh: Reuters. |
Kể từ khi xung đột bùng phát, hơn một triệu người Iran đã mất việc làm, trong khi đồng rial rơi xuống mức thấp kỷ lục. Tình trạng gián đoạn Internet kéo dài nhiều tháng cũng khiến hoạt động thương mại trực tuyến gần như tê liệt, tác động mạnh tới lực lượng lao động trẻ.
Giới chức Iran ước tính thiệt hại do chiến tranh gây ra vào khoảng 270 tỷ USD. Trong khi đó, Liên Hợp Quốc cho biết khoảng 150.000 công trình dân sự đã bị phá hủy hoặc hư hại, riêng thủ đô Tehran có khoảng 51.000 căn nhà bị ảnh hưởng, theo New York Times.
 |
Lĩnh vực năng lượng - trụ cột của nền kinh tế Iran - cũng chịu tổn thất nặng nề nhất trong khu vực Vùng Vịnh. Công ty tư vấn Rystad Energy ước tính chi phí sửa chữa các nhà máy xử lý khí, nhà máy lọc dầu, tổ hợp hóa dầu và cơ sở xuất khẩu bị tấn công có thể lên tới 19 tỷ USD.
Các chỉ số này cho thấy dù nguồn thu từ dầu có cải thiện, nền kinh tế Iran vẫn sẽ tiếp tục chịu áp lực lớn trong ngắn hạn.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo GDP của Iran sẽ giảm 6,1% trong năm nay - mức suy giảm mạnh nhất kể từ thập niên 1980. Lạm phát trung bình cả năm được dự báo xấp xỉ 70%.
Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
