Học cách 'biến mất' để được an yên giữa đô thị hiện đại

Nhịp sống hiện đại tạo ra một kiểu áp lực rất đặc biệt: áp lực phải luôn sẵn sàng xuất hiện, sẵn sàng phản hồi, sẵn sàng chứng minh mình đang bận rộn và có ích... Người ta quen với việc mang theo danh xưng cả khi đã rời khỏi văn phòng, quen với việc tiếp tục đóng vai ngay cả trong những khoảng lẽ ra thuộc về nghỉ ngơi. Dần dần, sự hiện diện trở thành phản xạ, còn sự tĩnh lặng lại gây bất an.

Trong trạng thái ấy, nhiều người không nhận ra rằng điều khiến họ kiệt sức không hẳn là khối lượng công việc, mà là việc họ hiếm khi cho phép mình được “biến mất” theo cách vật lý, mà khỏi những kỳ vọng liên tục đè lên đời sống nội tâm.

Có lẽ vì vậy mà các buổi nói chuyện về thiền, chánh niệm hay đời sống nội tâm ngày càng thu hút sự quan tâm. Buổi gặp gỡ với Thiền sư Ajahn Brahm tại Đường sách TP.HCM vừa qua không chỉ là một sự kiện văn hóa, mà còn phản ánh một nhu cầu rất thật: nhu cầu được dừng lại, được nghỉ ngơi trong một nhịp sống không cho phép sự chậm rãi.

Thiền sư Ajahn Brahm giao lưu với độc giả tại Đường sách TP.HCM vừa qua. Ảnh: Hồng Nhật

Thiền sư không kêu gọi con người rời bỏ thành phố hay quay lưng với đời sống hiện đại. Thông điệp xuyên suốt trong những chia sẻ của ông, cũng như trong cuốn Hạnh phúc đến từ sự biến mất, nằm ở một khái niệm tưởng như nghịch lý: “biến mất”. Với Thiền sư, “biến mất” không phải là rút lui khỏi xã hội, mà là ngừng để giá trị bản thân bị chi phối bởi ánh nhìn của người khác.

Giữa đô thị, cái tôi được nuôi lớn mỗi ngày. Ta phải chứng minh năng lực, xây dựng hình ảnh, bảo vệ vị trí và không ngừng khẳng định giá trị bản thân. Những điều ấy, xét cho cùng, không sai. Vấn đề nằm ở chỗ: khi mọi khoảnh khắc đều trở thành một cuộc trình diễn, con người rất dễ kiệt sức. Theo Ajahn Brahm, nhiều căng thẳng trong đời sống không đến từ công việc, mà đến từ việc ta quá bám víu vào danh xưng, vai trò và kỳ vọng gắn với công việc đó.

Sách Hạnh phúc đến từ sự biến mất. Ảnh: Hồng Nhật.

“Biến mất” ở đây không phải là trốn tránh, mà là biết lùi lại đúng lúc. Là khi ta làm việc mà không phải liên tục nghĩ xem người khác đánh giá mình ra sao. Là khi ta lắng nghe mà không chuẩn bị sẵn câu trả lời để bảo vệ quan điểm cá nhân. Là khi ta cho phép mình không cần phản hồi ngay lập tức, không cần giải thích mọi thứ, không cần lúc nào cũng phải đúng.

Thiền sư Ajahn Brahm từng nhấn mạnh rằng: “Chánh niệm thật sự phát triển khi bạn đặt một trăm phần trăm sự chú ý vào những gì bạn đang làm, vào lúc này, không nghĩ về việc phải làm gì kế tiếp”. Khi tâm trí không bị kéo về quá khứ hay đẩy sang tương lai, cái tôi tự nhiên lắng xuống. Và chính trong sự lắng xuống ấy, con người mới có cơ hội chạm đến sự bình an thật sự.

Hạnh phúc đến từ sự biến mất không dạy người đọc cách “sống chậm” theo nghĩa khẩu hiệu. Nó đặt ra một câu hỏi thẳng thắn hơn: ta đang vội vã vì điều gì? Trong đời sống đô thị, nhiều áp lực không đến từ khối lượng công việc, mà từ cảm giác luôn phải hiện diện, phải phản hồi, phải chứng minh mình xứng đáng. Khi buông bớt nhu cầu đó, sự nhẹ nhõm xuất hiện không phải vì thế giới thay đổi, mà vì cách ta đối diện với thế giới đã khác.