|
|
Bộ Quốc phòng Iran công bố tên lửa mới nhất có tên Qassem Basir, vào tháng 5/2025. Ảnh: Bộ Quốc phòng Iran. |
Dù các đợt tập kích gần như diễn ra hàng ngày, phần lớn vũ khí được sử dụng vẫn là các dòng tên lửa tương đối cũ, trong khi nhiều hệ thống hiện đại được công bố từ trước vẫn chưa được ghi nhận tham chiến, như mẫu tên lửa Qassem Basir được Bộ Quốc phòng Iran giới thiệu vào tháng 5 năm ngoái.
Nhiều hệ thống chưa xuất trận
Được tuyên bố có thể tấn công mục tiêu “ở bất cứ đâu và bất cứ khi nào cần thiết”, tên lửa Qassem Basir mang đầu đạn 500 kg, có khả năng cơ động và được trang bị đầu dò quang học giai đoạn cuối, có năng lực chống gây nhiễu điện tử.
Tuy nhiên, sau gần một tháng giao tranh với Israel và Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, loại tên lửa này vẫn chưa được sử dụng.
Theo các nhà phân tích, Qassem Basir chỉ là một trong số nhiều hệ thống tên lửa tiên tiến của Iran chưa xuất hiện trong xung đột hiện nay. “Tehran có thể đang giữ lại một số hệ thống mạnh nhất, dù số lượng các tên lửa mới này nhiều khả năng không lớn”, Jim Lamson, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến Vũ khí James Martin, cho biết.
Ngoài Qassem Basir, ông Lamson cho rằng các dòng tên lửa như Etemad, phiên bản nâng cấp từ Emad, hay Fattah 2, phát triển từ Fattah 1, cũng chưa được triển khai. Theo phía Iran, Fattah 2 được trang bị phương tiện lướt siêu vượt âm, giúp tăng khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ. Tên lửa tầm ngắn Raad 500 cũng chưa được ghi nhận sử dụng tại khu vực Vùng Vịnh.
Thực tế, các đợt tập kích ban đầu của Iran chủ yếu sử dụng các tên lửa công nghệ thấp hơn. Về sau, một số hệ thống tiên tiến hơn đã bắt đầu xuất hiện, như Sejjil sử dụng nhiên liệu rắn, Khorramshahr mang đầu đạn chùm nặng tới 2 tấn, hay Kheibar Shekan với đầu đạn khoảng 1 tấn.
 |
| Phạm vi hoạt động của các loại tên lửa Iran đã công khai. Đồ họa: Financial Times. |
Tuy nhiên, số lượng tên lửa phóng đi có xu hướng giảm dần theo thời gian. Phần lớn các tên lửa tầm trung nhằm vào Israel và tầm ngắn nhắm tới các mục tiêu ở Vùng Vịnh đã bị đánh chặn.
Một số cuộc tấn công của Iran tới nay đã ghi nhận trúng mục tiêu. Trong đó có vụ tập kích nhà máy lọc dầu tại Haifa, Israel, sử dụng hệ thống tên lửa mới được Iran gọi là Nasrallah, và cuộc tấn công vào cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng Ras Laffan tại Qatar.
Một diễn biến đáng chú ý là cuộc tấn công nhằm vào căn cứ quân sự chung Mỹ và Anh tại Diego Garcia. Hai tên lửa Khorramshahr hạng nặng đã được phóng, trong đó một quả gặp sự cố khi bay, quả còn lại bị đánh chặn. Khoảng cách tới mục tiêu lên tới 4.000 km, vượt xa tầm bắn thông thường của phần lớn tên lửa Iran. Các nhà phân tích cho rằng đầu đạn có thể đã được giảm trọng lượng để tăng tầm bắn.
“Đòn tấn công Diego Garcia gây bất ngờ, nhưng mang tính tín hiệu chính trị nhiều hơn. Về công nghệ, nếu đã có thể bắn đầu đạn nặng 1,5 tấn đi xa 2.000 km thì bạn cũng có thể giảm tải trọng để tăng tầm bắn. Đây không phải là bước đột phá”, Danny Citrinowicz, chuyên gia về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia ở Tel Aviv, nhận định.
Ẩn số kho vũ khí
Các hoạt động không kích của Mỹ và Israel đang tập trung vào việc phá hủy bệ phóng tên lửa tại Iran. Lực lượng Phòng vệ Israel cho biết khoảng 200 trong tổng số 470 bệ phóng đã bị phá hủy hoặc bị chôn vùi sau các đợt không kích.
 |
Trong khi đó, Reuters dẫnnguồn tin tình báo Mỹ hôm 27/3 cho biết Washington mới chỉ có thể xác nhận chắc chắn đã phá hủy khoảng 1/3 kho tên lửa của Iran, trong khi khoảng 1/3 khác nhiều khả năng đã bị hư hại, phá hủy hoặc bị chôn vùi trong các hầm ngầm.
Số tên lửa Iran còn lại vẫn chưa thể đánh giá chính xác, do quy mô kho dự trữ ban đầu không được công bố và nhiều vũ khí được lưu trữ trong hệ thống hầm ngầm phức tạp. Các nguồn thạo tin cho rằng, dù phần lớn tên lửa có thể đã bị phá hủy hoặc không thể tiếp cận, Iran vẫn còn số lượng đáng kể và có khả năng khôi phục một phần sau xung đột.
 |
| Tên lửa Iran mang đầu đạn chùm bay qua thành phố Tel Aviv, Israel vào ngày 24/3. Ảnh: Reuters. |
Theo các chuyên gia, cả hai bên đang trong trạng thái tính toán nhằm làm suy giảm nguồn lực của đối phương. Iran có thể tránh sử dụng các tên lửa tốt nhất nếu nguy cơ bị đánh chặn cao bởi các hệ thống phòng thủ như Arrow hay David’s Sling của Israel. Ngược lại, Israel cũng cân nhắc việc sử dụng tên lửa đánh chặn do chi phí cao và nguồn dự trữ có hạn.
Giới phân tích cho rằng Iran vẫn còn hàng trăm tên lửa trong kho dự trữ. Điều này cho phép nước này duy trì các đợt tấn công với cường độ thấp nhưng kéo dài, ngay cả khi năng lực phóng bị suy giảm do các cuộc không kích.
Trong khi đó, hệ thống phòng không nhiều lớp của Israel tiếp tục đánh chặn phần lớn các mối đe dọa, song đi kèm chi phí lớn và áp lực lên nguồn cung tên lửa đánh chặn. Theo các chuyên gia, ngay cả những hệ thống hiệu quả cao cũng không thể đảm bảo bảo vệ tuyệt đối trong trường hợp xung đột kéo dài.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
