Sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Iran đã đáp trả bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz và tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp Trung Đông.
Đến ngày 11/3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố bất kỳ tàu thuyền nào của Mỹ, Israel hoặc đồng minh của họ di chuyển qua Eo biển Hormuz đều có thể trở thành mục tiêu bị tấn công.
Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn có hàng nghìn con tàu chở dầu vẫn đang chạy băng qua eo biển này một cách an toàn với tên gọi "hạm đội bóng đêm".
Hệ thống lách luật
Trong nhiều năm, những con tàu cũ kỹ này đóng vai trò huyết mạch cho nhiều quốc gia như Venezuela, Iran, cũng như các tổ chức phi nhà nước như băng đảng ma túy, cho phép họ né trách lệnh trừng phạt khi vận chuyển dầu trong âm thầm khắp thế giới.
 |
| Một tàu chở dầu bị chính quyền Pháp điều tra vì nghi ngờ thuộc "hạm đội bóng tối" ngoài khơi cảng Saint-Nazaire, miền tây nước Pháp, ngày 2/10/2025. Ảnh: Reuters. |
Những con tàu này thường treo cờ một số quốc gia như Quần đảo Cooks, hoặc không treo cờ, nhằm che giấu danh tính thực sự của quốc gia điều hành phía sau.
Thông thường, mỗi tàu phải treo cờ của một quốc gia, và quốc gia đó chịu trách nhiệm quản lý cũng như kiểm tra tàu đó. Nhưng trên thực tế, đăng ký tàu dưới lá cờ một quốc gia nào đó chỉ là giao dịch thương mại.
Một tàu thuộc sở hữu của công ty vỏ bọc tại UAE, hoàn toàn có thể đăng ký dưới quốc kỳ của Cameroon, Palau, Liberia hay bất kỳ quốc gia nào thiếu nguồn lực hoặc không có động lực kiểm tra thực sự.
Khi bị cảng vụ hay cảnh sát biển chú ý, những con tàu này chỉ cần đăng ký lại dưới lá cờ khác. Một số tổ chức cấp cờ cho tàu thậm chí còn cho phép đăng ký trực tuyến. Nếu đăng ký giả mạo hoặc tổ chức cấp cờ không tồn tại, con tàu về mặt pháp lý trở thành vô chủ.
Theo công ty tình báo hàng hải Windward, hiện có khoảng 1.100 tàu thuộc "hạm đội bóng đêm" đã được xác định trên toàn cầu, chiếm 17–18% tổng số tàu chở hàng lỏng, chủ yếu là dầu.
Lỗ hổng công nghệ của hàng hải
Trong một thế giới đã áp dụng hệ thống GPS, theo dõi điện tử và các ứng dụng định vị, việc quản lý trên biển lại khác biệt so với trên đất liền. Trong khi các quy tắc được tuân thủ và thực thi nghiêm ngặt trên đất liền, hệ thống quản lý biển lại chủ yếu mang tính tự nguyện.
Cụ thể, theo Công ước an toàn sinh mạng con người trên biển (SOLAS) được 167 quốc gia ký kết, mọi tàu thương mại phải mang thiết bị phát tín hiệu hệ thống nhận dạng tự động (AIS), liên tục phát thông tin về vị trí, tốc độ và hướng đi.
 |
| Theo Công ước an toàn sinh mạng con người trên biển (SOLAS), tàu thương mại phải mang thiết bị phát tín hiệu hệ thống nhận dạng tự động (AIS), liên tục phát thông tin về vị trí, tốc độ và hướng đi. Ảnh: Medium. |
Tín hiệu điểm đến là những ghi chú hoặc tin nhắn ngắn được thủy thủ đoàn nhập thủ công vào thiết bị phát đáp của tàu, một thiết bị định vị toàn cầu và được phát sóng công khai.
Chúng thường hiển thị thông tin nhận dạng, tốc độ, vị trí và cảng tiếp theo dự định của tàu và thường nhằm mục đích hỗ trợ an toàn hàng hải, nhận thức về giao thông và lập kế hoạch cảng.
Tuy nhiên, không có cơ chế vật lý nào ngăn thủy thủ tắt thiết bị đó hoặc phát tín hiệu sai. Khi tàu tắt AIS và "biến mất", không có trung tâm chỉ huy hàng hải toàn cầu nào nhận được cảnh báo do không có trung tâm chuyên biệt nào đảm nhận nhiệm vụ quan sát.
Trong nhiều thập kỷ, hệ thống an ninh trên biển hoạt động không phải vì cưỡng chế, mà vì việc tuân thủ quy tắc sẽ khiến chủ tàu ít tốn kém hơn là né tránh.
Mặc dù vậy, tình thế đảo ngược khi các lệnh trừng phạt quốc tế có hiệu lực. Lúc này, việc "lách luật" trở thành lựa chọn duy nhất để vận chuyển dầu.
 |
| Các tàu chở dầu di chuyển trên vùng Vịnh, gần eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters. |
Theo ông Samir Madani, đồng sáng lập của nền tảng theo dõi TankerTrackers, kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu vào ngày 28/2, Iran đã vận chuyển ít nhất 11,7 triệu thùng dầu thô qua eo biển Hormuz và tất cả đều hướng đến Trung Quốc.
Công ty này giám sát chuyển động của tàu thuyền bằng hình ảnh vệ tinh, cho phép phát hiện những tàu thuyền ngay cả khi đã tắt AIS. Theo dữ liệu, nhiều tàu thuyền đã “mất tích” sau khi Tehran đe dọa tấn công bất kỳ tàu thuyền nào cố gắng đi qua tuyến đường thủy này. Sự ưu ái đặc biệt này phản ánh “nguồn sống” kinh tế của Iran.
Những nhà khoa học tiên phong
"Những nhà khoa học tiên phong" là một cuốn sách thú vị về lịch sử của những phát minh nổi tiếng. Để có được những đóng góp vĩ đại cho nhân loại, các nhà khoa học nổi tiếng đã làm việc với lòng say mê và tinh thần học hỏi không ngừng.
