Trong nghiên cứu văn học cổ điển Đông Á, Giáo sư Trần Ích Nguyên, học giả người Đài Loan, là một trong những gương mặt quốc tế tiêu biểu, có nhiều đóng góp trong việc sưu tầm, dịch thuật, chú giải và giới thiệu thư tịch Hán Nôm Việt Nam.
Với sự quan tâm bền bỉ đối với di sản văn học trung đại, đặc biệt là Hán Nôm, Trần Ích Nguyên có mối gắn bó với giới nghiên cứu Việt Nam thông qua nhiều công trình được dịch, xuất bản trong nước và các dự án hợp tác. Qua đó, ông góp phần hệ thống hóa nguồn tư liệu, lan tỏa di sản và đưa văn học Việt Nam đến gần hơn với cộng đồng nghiên cứu quốc tế.
Hai công trình Nghiên cứu câu chuyện Vương Thúy Kiều và Thư tịch Trung Quốc và thơ văn đi sứ Trung Hoa thời Nguyễn (Nhà xuất bản Đại học Sư phạm phát hành) tiếp tục cho thấy hướng nghiên cứu nhất quán của học giả: đi từ khảo cứu tư liệu, đối chiếu văn bản đến nhận diện giá trị văn học trong bối cảnh giao lưu khu vực.
 |
| Hai công trình nghiên cứu của Giáo sư Trần Ích Nguyên do NXB Sư phạm phát hành. Ảnh: TL. |
Khảo cứu câu chuyện Vương Thúy Kiều từ góc nhìn hệ thống
Nghiên cứu câu chuyện Vương Thúy Kiều được hình thành từ quá trình nghiên cứu lâu dài của Giáo sư Trần Ích Nguyên đối với một hiện tượng văn học đặc biệt. Từ việc khảo cứu tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, văn học Hán văn ở nhiều quốc gia và văn học dân gian, tác giả nhận thấy câu chuyện Vương Thúy Kiều hiện diện rộng rãi trong nhiều không gian văn học khác nhau.
Thay vì tiếp cận riêng Truyện Kiều của Nguyễn Du, công trình hướng tới việc khảo sát toàn diện hành trình vận động của câu chuyện qua các thời đại và khu vực. Đây là nỗ lực nhằm hệ thống hóa sự hình thành, lan truyền và biến đổi của câu chuyện trong nhiều môi trường văn hóa.
Dựa trên nguồn tư liệu phong phú từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng quá trình đối chiếu văn bản công phu, cuốn sách không chỉ truy tìm nguồn gốc hay khảo sát các dị bản, mà còn đi sâu vào sự truyền bá, ảnh hưởng và biến đổi của câu chuyện trong văn học bác học cũng như dân gian.
Điểm nổi bật của công trình là cách tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa khảo cứu văn bản và nghiên cứu văn hóa. Tác giả không xem câu chuyện Vương Thúy Kiều như một văn bản đơn lẻ, mà như một hiện tượng văn hóa luôn vận động theo thời gian, không gian và môi trường tiếp nhận.
Qua đó, mỗi lần câu chuyện được kể lại hay chuyển thể đều mang dấu ấn của cộng đồng tiếp nhận, cho thấy sự tương tác giữa các nền văn học trong khu vực. Việc khảo sát này giúp làm rõ tính đa dạng và linh hoạt của một hiện tượng văn học xuyên biên giới.
Từ việc khảo sát sự lan truyền của Kim Vân Kiều truyện, công trình cũng đặt ra vấn đề về cách nhìn nhận mối quan hệ giữa nguyên tác và các sáng tạo phái sinh, trong đó có Truyện Kiều. Đây là một gợi mở đáng chú ý trong nghiên cứu văn học trung đại.
Với cách triển khai này, cuốn sách không chỉ cung cấp cái nhìn hệ thống về câu chuyện Vương Thúy Kiều mà còn bổ sung tư liệu cho việc nghiên cứu văn học trong bối cảnh giao lưu văn hóa khu vực.
 |
| Giáo sư Trần Ích Nguyên. Ảnh: TL. |
Thư tịch và thơ đi sứ trong bối cảnh giao lưu văn hóa
Bên cạnh công trình về Vương Thúy Kiều, Thư tịch Trung Quốc và thơ văn đi sứ Trung Hoa thời Nguyễn tiếp cận một mảng tư liệu khác, gắn với thư tịch và hoạt động bang giao.
Cuốn sách tập hợp các bài nghiên cứu về thư tịch Trung Quốc được lưu truyền, dịch thuật và lưu giữ tại Việt Nam, đồng thời khảo cứu thơ văn liên quan đến hành trình đi sứ của các danh thần triều Nguyễn. Qua đó, công trình góp phần tái hiện diện mạo của văn học đi sứ và làm rõ bối cảnh giao lưu văn hóa giữa hai quốc gia.
Điểm nổi bật của công trình là sự kết hợp giữa tư liệu Hán văn gốc và phần khảo luận, chú giải. Cách trình bày này giúp người đọc tiếp cận nguồn tài liệu cổ thuận lợi hơn, đồng thời hiểu rõ nội dung và giá trị của các văn bản.
Qua các sáng tác, hình ảnh các sứ thần hiện lên không chỉ với vai trò ngoại giao, mà còn là những trí thức có đời sống văn hóa phong phú. Thơ văn của họ phản ánh tri thức, cảm xúc và ý thức về bản sắc trong quá trình giao lưu văn hóa.
Bên cạnh đó, việc khảo cứu thư tịch Trung Quốc lưu giữ tại Việt Nam cho thấy quá trình tiếp nhận và lưu truyền tri thức trong lịch sử, qua đó góp phần soi rõ đời sống văn hóa và tư tưởng trong bối cảnh giao lưu khu vực. Với cách tiếp cận này, công trình không chỉ bổ sung nguồn tư liệu cho nghiên cứu văn học trung đại mà còn làm nổi bật vai trò của thư tịch và hoạt động đi sứ trong đời sống trí thức truyền thống.
Tóm lại, hai công trình Nghiên cứu câu chuyện Vương Thúy Kiều và Thư tịch Trung Quốc và thơ văn đi sứ Trung Hoa thời Nguyễn của Trần Ích Nguyên cho thấy hướng nghiên cứu nhất quán trong việc khảo cứu và giới thiệu nguồn tư liệu Hán Nôm. Qua việc hệ thống hóa và đối chiếu, các ấn phẩm góp phần khắc họa rõ hơn diện mạo văn học trung đại Việt Nam, đồng thời giúp di sản văn học, đặc biệt là thơ văn đi sứ và thư tịch Hán Nôm, được giới thiệu rộng rãi tới cộng đồng nghiên cứu quốc tế.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
