Giám đốc Sở ATTP TP.HCM: Phát hiện nhiều vi phạm chưa hẳn là xấu

Làm sao để bảo vệ bữa cơm của 14 triệu dân trước làn sóng thực phẩm bẩn dịp cận Tết? PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, tin rằng thanh tra quyết liệt là chưa đủ.

Cuộc trao đổi với Tri Thức - Znews sẽ làm rõ vai trò của "lá chắn" cộng đồng và cách mỗi người dân tự trở thành một người gác cổng cho sức khỏe chính mình.

Tình hình an toàn thực phẩm tại đô thị 14 triệu dân

- Từ những vụ vi phạm vừa qua, bà đánh giá thế nào về tính thực chất của công tác thanh tra hiện nay?

- Hiện nay, công tác thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm trên địa bàn TP.HCM đã được UBND TP.HCM phê duyệt kế hoạch tổng thể và đang triển khai đồng thời trên nhiều hướng. Không chỉ có các đợt kiểm tra theo kế hoạch định kỳ, chúng tôi còn tăng cường kiểm tra đột xuất, xuất phát từ phản ánh của người dân, báo chí và các nguồn thông tin thu thập được trong quá trình quản lý.

Điểm khác biệt hiện nay là việc kiểm tra không chỉ do riêng Sở An toàn thực phẩm thực hiện mà có sự phối hợp đồng bộ của nhiều lực lượng, bao gồm công an, lực lượng kiểm tra chuyên ngành tại các phường, xã, đặc khu. Các lực lượng này đang đồng loạt ra quân, rà soát từ khâu sản xuất, chế biến đến lưu thông thực phẩm trên thị trường.

Các đối tượng tại cơ sở sơ chế 500 tấn ốc bươu bằng hóa chất công nghiệp bị cơ quan chức năng phát hiện. Ảnh: CACC.

Thực tế triển khai cho thấy, nhiều vụ việc vi phạm được phát hiện đúng như những gì báo chí và người dân đã phản ánh trước đó. Điều này cho thấy thông tin từ cộng đồng là rất quan trọng và có giá trị trong công tác quản lý.

- Dư luận đang đặt câu hỏi: Các vụ vi phạm dồn dập lộ diện là do tình hình đang xấu đi hay là kết quả của chiến dịch ra quân quyết liệt?

- Tâm lý lo lắng của người dân là hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách công bằng rằng việc phát hiện nhiều vi phạm hơn không đồng nghĩa với việc tình hình an toàn thực phẩm xấu đi.

Cơ quan chức năng phát hiện nhiều vi phạm cho thấy việc ngăn chặn sản phẩm kém chất lượng ra thị trường đã làm tốt

PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan

Ngược lại, đây là mặt tích cực của việc tăng cường thanh tra, kiểm tra. Khi lực lượng chức năng vào cuộc mạnh mẽ, đồng loạt, thì khả năng phát hiện vi phạm chắc chắn sẽ cao hơn. Những thực phẩm không đảm bảo an toàn khi bị phát hiện đều được ngăn chặn, không đưa ra thị trường, qua đó giảm thiểu nguy cơ gây hại cho cộng đồng.

Ở góc độ quản lý, chúng tôi coi đây cũng là một hình thức tuyên truyền và giáo dục. Việc xử lý nghiêm các vi phạm sẽ tạo hiệu ứng răn đe, buộc các cơ sở sản xuất, kinh doanh phải chấn chỉnh hoạt động của mình.

- Áp lực cung ứng hàng hóa dịp Tết rất lớn, cũng là cơ hội cho thực phẩm bẩn trà trộn. Sở làm thế nào để việc thanh tra không chỉ dừng lại ở những con số báo cáo, mà thực sự loại bỏ được các nguy cơ ngay từ cửa ngõ?

- Mục tiêu cao nhất của chúng tôi là không để xảy ra ngộ độc thực phẩm. Song song với công tác kiểm tra, các biện pháp phòng ngừa luôn được đặt lên hàng đầu.

Trong giai đoạn Tết, số lượng bếp ăn tập thể tại trường học và doanh nghiệp có giảm do nghỉ học, nghỉ làm. Tuy nhiên, TP.HCM lại diễn ra rất nhiều lễ hội Tết Nguyên đán ở các cấp độ khác nhau, từ cấp thành phố đến phường, xã, đặc khu.

Theo quy định, tất cả lễ hội Tết cấp thành phố đều do Sở An toàn thực phẩm phối hợp kiểm tra, giám sát và phòng ngừa nguy cơ ngộ độc. Với các lễ hội do địa phương tổ chức, các đơn vị này phải đăng ký và chịu sự kiểm tra của lực lượng chức năng về an toàn thực phẩm. Ngoài ra, khi có sự cố xảy ra, yêu cầu đặt ra là phải xử lý kịp thời, hạn chế thấp nhất thiệt hại cho người dân.

- Với nhóm đối tượng "yếu thế" và phụ thuộc hoàn toàn như học sinh, Sở làm thế nào để việc giám sát suất ăn trường học không chỉ dừng lại ở những biên bản ký kết trên giấy?

- Học sinh là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Các em phụ thuộc hoàn toàn vào suất ăn được cung cấp, không có khả năng tự lựa chọn hay kiểm soát chất lượng thực phẩm.

Do đó, việc kiểm soát bếp ăn tập thể và các công ty cung cấp suất ăn cho trường học luôn được Sở An toàn thực phẩm TP.HCM thực hiện rất chặt chẽ. Công tác này bao gồm tập huấn cho cán bộ quản lý, người phụ trách bếp ăn, kiểm tra thường xuyên và kiểm tra đột xuất.

Một điểm quan trọng nữa là vai trò của hội phụ huynh học sinh. Phụ huynh được trao quyền giám sát chính thức, từ khâu tiếp nhận nguyên liệu đến chất lượng bữa ăn hàng ngày của con em mình. Đây là kênh giám sát rất hiệu quả nếu được thực hiện nghiêm túc.

PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan chia sẻ về tình hình an toàn thực phẩm ở TP.HCM. Ảnh: Duy Hiệu.

Nhân lực mỏng, thủ tục ràng buộc khiến kiểm tra gặp nhiều hạn chế

- Theo bà, đâu là khó khăn lớn nhất hiện nay trong công tác kiểm tra an toàn thực phẩm hiện nay?

- Khó khăn lớn nhất là nguồn nhân lực hạn chế trong khi địa bàn quản lý rất rộng và dân số đông. Bên cạnh đó, thủ tục hành chính và các quy định pháp luật hiện nay còn nhiều ràng buộc.

Thanh tra theo kế hoạch bắt buộc phải thông báo trước, vô hình trung tạo điều kiện cho đối tượng vi phạm che giấu sai phạm. Trong khi đó, thanh tra đột xuất, hình thức được đánh giá hiệu quả hơn lại gặp nhiều vướng mắc về quy trình, thủ tục.

Ngoài ra, các quy định mới về tiền kiểm sản phẩm như Nghị định 46, Nghị quyết 66 được ban hành và có hiệu lực gần như ngay lập tức, không có thời gian chuyển tiếp, gây khó khăn không chỉ cho doanh nghiệp mà cả cơ quan quản lý. Trong khi tiền kiểm ngày càng siết chặt, công tác hậu kiểm lại chưa được tăng cường tương xứng về nhân lực và quyền hạn.

- Bà nhiều lần nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong bảo đảm an toàn thực phẩm. Điều này được hiểu như thế nào?

- Không có một cơ quan quản lý nào đủ khả năng kiểm soát toàn bộ hoạt động an toàn thực phẩm của một đô thị 14 triệu dân như TP.HCM. Vì vậy, ý thức tự bảo vệ của người dân là yếu tố then chốt.

Người dân nên ưu tiên mua thực phẩm tại các cơ sở hợp pháp, uy tín như siêu thị hoặc chợ truyền thống có tiểu thương kinh doanh lâu năm. Những cơ sở được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm có nguy cơ vi phạm thấp hơn so với các điểm kinh doanh tự phát, không phép.

Việc kiểm tra các cơ sở về an toàn thực phẩm còn gặp nhiều khó khăn vì lực lượng mỏng. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Tuy nhiên, tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng giấy phép không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối. Giấy phép chỉ phản ánh điều kiện tại thời điểm cấp, còn việc duy trì an toàn phụ thuộc rất lớn vào ý thức của người hành nghề.

- Bà muốn gửi thông điệp gì đến người dân trước những lo ngại hiện nay?

- An toàn thực phẩm không bao giờ là cuộc chiến đơn độc của cơ quan quản lý. Chúng tôi có thể tăng cường thanh tra, kiểm tra không ngừng nghỉ, nhưng "lá chắn" vững chắc nhất chính là ý thức tự bảo vệ của 14 triệu người dân.

Khi mỗi người tiêu dùng nói "không" với thực phẩm không rõ nguồn gốc, họ đang trực tiếp triệt tiêu cơ hội sống của thực phẩm bẩn. Về phía mình, Sở An toàn thực phẩm cam kết sẽ không chùn bước trước bất kỳ khó khăn hay áp lực nào, bởi mục tiêu cao nhất và duy nhất của chúng tôi là bảo vệ sức khỏe cộng đồng.