Giá dầu, giá vàng tăng do căng thẳng Mỹ - Iran leo thang

Giá dầu đã tăng mạnh hôm 19/2, lên mức cao nhất trong gần 7 tháng, giữa bối cảnh nhà đầu tư đổ xô tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn như vàng khi căng thẳng Mỹ và Iran tiếp tục leo thang.

“Căng thẳng địa chính trị leo thang giữa Mỹ và Iran đang tác động rõ rệt đến giá cả”, Daniela Hathorn, nhà phân tích thị trường cấp cao tại Capital.com, cho hay.

Các phái viên Mỹ và Iran đã gặp nhau tại Geneva trong những ngày gần đây để đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran. Dù vậy, hôm 17/2, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết các nhà đàm phán Iran vẫn chưa chấp nhận những điều kiện tiên quyết mang tính "lằn ranh đỏ" của Tổng thống Donald Trump.

Các cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh Mỹ điều động thêm khí tài quân sự đến gần Trung Đông. Khả năng xảy ra xung đột tại Iran làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu và kéo theo giá dầu tăng vọt, theo CNN.

Hình ảnh từ trên không về bờ biển Iran và Cảng Bandar Abbas ở Eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Tác động đến thị trường

Trong những tuần gần đây, vàng giao dịch với mức biến động mạnh, có thời điểm giống như một loại “cổ phiếu meme” hơn là tài sản trú ẩn truyền thống. “Cố phiếu meme” ám chỉ những cổ phiếu tăng giá mạnh nhờ hiệu ứng lan truyền trên các diễn đàn Internet, mạng xã hội.

Tuy nhiên, căng thẳng gia tăng ở Trung Đông đã kích hoạt làn sóng mua mới đối với các tài sản trú ẩn an toàn, đẩy giá kim loại quý này lên mức 5.070,84 USD/ounce vào ngày 20/2. Giá vàng thế giới giao ngay gần nhất đã tăng 1,49% trên biểu đồ ngày sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ thuế khẩn cấp của Tổng thống Trump.

Khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang, sự chú ý cũng đổ dồn vào Eo biển Hormuz - tuyến đường biển hẹp ngoài khơi Iran, được xem là “nút thắt cổ chai” quan trọng của nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.

“Diễn biến mới nhất (về giá dầu) cho thấy thị trường đang gia tăng mức phí rủi ro địa chính trị - vốn đã đáng kể, khi huyết mạch dầu mỏ quan trọng nhất thế giới một lần nữa nằm trong tầm ảnh hưởng của căng thẳng”, Ole Hansen, người đứng đầu bộ phận chiến lược hàng hóa tại Saxo Bank, nhận định.

Những ngày gần đây, Iran cho biết đã đóng cửa một phần Eo biển Hormuz để phục vụ các cuộc tập trận hải quân theo kế hoạch, theo truyền thông nước này.

Theo CNN, thông thường, thị trường có xu hướng không mấy bị tác động bởi các căng thẳng địa chính trị. Tuy nhiên, điều này thay đổi khi xung đột có thể tác động trực tiếp đến thị trường dầu mỏ toàn cầu - yếu tố ảnh hưởng đến giá tiêu dùng và các quyết định kinh doanh trên khắp thế giới.

Chẳng hạn, Venezuela không phải là nhân tố đủ lớn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu để việc Mỹ bắt giữ ông Nicolás Maduro gây chấn động thị trường. Nhưng với Iran, nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn do nước này nằm gần nút thắt chiến lược của thị trường toàn cầu.

“Trong thị trường năng lượng, xác suất là yếu tố quan trọng, đặc biệt khi nguy cơ gián đoạn liên quan đến nhà sản xuất dầu lớn và tuyến vận chuyển toàn cầu quan trọng”, Hathorn nói.

Theo bà, thị trường dầu đang bắt đầu định giá mức rủi ro cao hơn khi Iran vẫn là nhà sản xuất lớn và quan trọng hơn, nằm ngay trung tâm eo biển Hormuz.

“Ngay cả sự gián đoạn nhỏ hay những đe dọa khả tin đối với các tuyến hàng hải cũng có thể gây ra cú sốc nguồn cung tức thì”, bà nói.

Các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz vào năm 2018. Ảnh: Reuters.

Eo biển quan trọng

Eo biển Hormuz là hành lang hàng hải hẹp nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, phía bắc giáp Iran, phía nam giáp Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Oman.

Đây là lối ra biển duy nhất của Vịnh Ba Tư, khiến nó trở thành “huyết mạch” quan trọng của thương mại toàn cầu, theo South China Morning Post.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích thị trường Kpler, trung bình mỗi ngày có khoảng 13 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển này trong năm 2025 - tương đương khoảng 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên toàn thế giới.

Tuyến đường này cũng đặc biệt quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), với khoảng 20% lượng LNG toàn cầu được vận chuyển qua đây, chủ yếu từ Qatar.

Ngoài ra, Eo biển Hormuz có vai trò then chốt đối với xuất khẩu dầu của Iran. Việc gián đoạn dòng chảy dầu mỏ không chỉ làm tổn hại hoạt động xuất khẩu của Iran mà còn ảnh hưởng đến các quốc gia khác.

Các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn ở châu Á, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, sẽ nằm trong nhóm chịu tác động mạnh nhất nếu xảy ra gián đoạn.

Năm 2024, khoảng 84% lượng dầu thô và condensate, cùng 83% lượng LNG đi qua eo biển Hormuz, cuối cùng được vận chuyển tới các thị trường châu Á. Riêng 4 quốc gia trên là những điểm đến hàng đầu tại châu Á, chiếm tổng cộng 69% dòng chảy dầu thô và condensate.

Một số nước sản xuất dầu ở Vịnh Ba Tư cũng sẽ đối mặt với hạn chế đáng kể. Kuwait, Bahrain và Qatar thiếu tuyến xuất khẩu khả thi để có thể tránh hoàn toàn việc đi qua Eo biển Hormuz.

Nguy cơ xung đột tại Iran làm dấy lên lo ngại về các cú sốc nguồn cung dầu, có thể đẩy giá tăng vọt. Giá dầu cao hơn có thể làm tăng giá tiêu dùng và góp phần gây ra lạm phát.

“Trước mắt, các cuộc không kích nhằm vào Iran có nguy cơ khiến giá dầu tăng mạnh và đe dọa đẩy lạm phát tại nhiều khu vực trên thế giới, từ đó làm giảm tốc độ hoặc số lần cắt giảm lãi suất của các ngân hàng trung ương lớn”, giới phân tích tại Capital Economics nhận định.

Theo Dennis Follmer, Giám đốc đầu tư tại Montis Financial, trong bối cảnh lạm phát và khả năng chi trả đang là những vấn đề trọng tâm của Nhà Trắng, có thể thấy việc bảo đảm dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz là ưu tiên.

“Điều đó đồng nghĩa ưu tiên giải pháp ngoại giao. Nếu bế tắc, một kế hoạch quân sự sẽ được kích hoạt để bảo vệ tối đa dòng chảy dầu mỏ", ông nhận định.

Khi xung đột giữa Israel và Iran leo thang hồi tháng 6 và Mỹ tiến hành không kích các cơ sở hạt nhân của Iran, giá dầu đã tăng mạnh. Khi đó cũng xuất hiện lo ngại Iran sẽ đóng cửa Eo biển Hormuz, nhưng kịch bản này không xảy ra. Sau khi xung đột lắng dịu, giá dầu đã quay đầu giảm.