Dựng trái phép hai công trình tại khu vực lăng vua Thiệu Trị

“Ngôi nhà rường” xây dựng trái phép ngay trước cổng vào lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ

Trung tâm này còn cho biết vẫn thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình trạng công trình nhà gỗ lắp ghép nêu trên, bảo đảm không phát sinh thay đổi về quy mô, hình thức, kết cấu và vị trí. Trường hợp có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, Trung tâm sẽ phối hợp thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định.

Công trình không ảnh hưởng đến kết cấu di tích?

Mới đây, tại di tích lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ (hay Hoàng thái hậu Từ Dụ) được dựng thêm công trình mới theo kiểu nhà rường khiến dư luận xôn xao. Công trình này không có trong danh mục được cấp thẩm quyền thẩm định, phê duyệt khi thực hiện dự án tu bổ di tích này từ năm 2023-2024.

Những ngày qua, người dân và du khách đến tham quan lăng vua Thiệu Trị và lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ (phường Thủy Xuân, TP Huế) bày tỏ bất ngờ khi thấy công trình mới “mọc lên”. Theo ghi nhận của phóng viên, ngay trước cửa vào khu mộ của Hoàng thái hậu Từ Dụ, một công trình mới được xây dựng theo kiểu kiến trúc nhà rường. Công trình được dựng với hệ thống 16 cột gỗ, hệ mái gỗ chắc chắn và lợp ngói liệt, diện tích khoảng 35m².

Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế cho biết, dự án “Bảo tồn, tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ” được thực hiện với kinh phí hơn 6 tỉ đồng do các đơn vị, cá nhân là con cháu của dòng họ Phạm Đăng tài trợ thông qua Quỹ Bảo tồn Di sản Huế.

Dự án đã hoàn thành vào tháng 6.2024 và đón khách tham quan. Tuy nhiên, điều kiện phục vụ việc thờ cúng, lễ bái ngoài trời vẫn còn sơ sài, chịu ảnh hưởng của mưa nắng nên phía gia đình và nhà tài trợ bày tỏ nguyện vọng đóng góp để dựng một không gian lễ bái trang nghiêm.

Trung tâm này đã tham khảo các tư liệu lịch sử trong Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ tục biên hậu thứ về việc xây dựng nhà Hoàng ốc (hay Huỳnh ốc, tức là nhà vàng, nhà che tạm) để bày biện đồ đạc hành lễ tại các lăng. Cùng với đó, nghiên cứu hiện trạng nền móng và hệ chân đá táng còn nguyên vẹn tại di tích lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ, nên đơn đã thống nhất với nhà tài trợ thực hiện phương án phục dựng hình thức nhà Hoàng ốc truyền thống.

Quan sát tại hiện trường cho thấy công trình này được xây dựng ngay trên nền chân táng của nhà Hoàng ốc. Theo sử liệu, mỗi dịp lễ kỵ giỗ các vua, hoàng hậu thì trước cổng vào lăng mộ sẽ dựng tạm một công trình gọi là nhà Hoàng ốc. Nơi đây để tổ chức bày biện lễ và hương khói, sau khi hoàn thành sẽ tháo dỡ, trả lại mặt bằng cho không gian lăng mộ. Tại nhiều di tích của triều Nguyễn hiện nay vẫn còn lưu dấu tích của nền chân táng để dựng nhà Hoàng ốc.

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế thừa nhận công trình này vừa mới được dựng, không nằm trong các hạng mục của dự án “Bảo tồn, tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ” mà Bộ VHTTDL đã thẩm định và UBND TP Huế đã phê duyệt.

“Trong quá trình triển khai, do quá tâm huyết và mong muốn sớm đáp ứng nhu cầu tâm linh, chiêm bái đối với Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ nên đơn vị đã cho thực hiện việc lắp dựng”, ông Trung thông tin.

Lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế còn mạnh mẽ khẳng định rằng, công trình là nhà gỗ lắp ghép, kết cấu linh hoạt đặt trên hệ đá táng kê chân có sẵn, không đào xới nền móng và không tác động đến yếu tố gốc của di tích. Đồng thời, công trình có khả năng tháo dỡ, di chuyển khi có yêu cầu.

Cổng vào lăng vua Thiệu Trị cũng vừa được xây dựng trái phép

Vẫn có vị trí lắp đặt phù hợp

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ nằm trong quần thể di tích lăng vua Thiệu Trị. Đây là di tích có kiến trúc và cảnh quan đẹp của hệ thống lăng vua triều Nguyễn. Tuy nhiên lăng vua Thiệu Trị được đầu tư tu bổ muộn hơn so với các lăng khác; trong đó lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ vừa mới được tu bổ, tôn tạo khoảng hai năm trước từ nguồn hỗ trợ kinh phí của con cháu họ Phạm Đăng.

Nhưng việc cho xây dựng công trình như nhà rường ngay trước cổng lăng là không phù hợp và có vẻ tùy tiện. Theo quy định hiện hành, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế cần phải tháo dỡ công trình, trả lại không gian cho di tích.

“Khu vực đó là nơi dựng nhà Hoàng ốc để đặt lễ vật cúng bái, sau khi xong thì sẽ dỡ, thậm chí là đốt đi. Công trình nhà rường mới dựng không có đặc trưng kiến trúc gì của di tích, không phải là nhà Hoàng ốc truyền thống”, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa nói.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa còn nói rằng, khu vực lăng vua Thiệu Trị có quy hoạch cảnh quan rất đẹp, trong đó có lối đi dẫn từ phía sau điện thờ vua Thiệu Trị đến lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ. Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế nên xem xét khôi phục lại tuyến đường và có thể tháo dỡ công trình nhà rường để lắp đặt ở vị trí phù hợp dọc con đường này. Công trình lúc đó vừa nằm ngoài khuôn viên lăng, vừa thuận lợi cho du khách dừng nghỉ chân và chuẩn bị lễ chiêm bái.

PGS.TS Nguyễn Phước Bửu Nam, Chủ tịch Hội đồng trị sự Nguyễn Phước tộc cho biết, Hội đồng không nhận được thông báo gì về việc xây dựng công trình kiên cố trước cổng vào lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ. Sau khi công trình đã được dựng xong, người dân và báo chí phản ánh thì mới biết. Sự việc liên quan đến di tích nên chúng tôi cũng chờ đơn vị quản lý di tích và ngành văn hóa làm việc để có thông tin rõ ràng.

Trong văn bản gửi Sở, ngành chức năng vào chiều tối 5.1, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế đã thừa nhận thiếu sót và xin nghiêm túc rút kinh nghiệm, cam kết tăng cường công tác quản lý hiện trạng khu di tích; thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình trạng công trình nhà gỗ lắp ghép nêu trên, bảo đảm không phát sinh thay đổi về quy mô, hình thức, kết cấu và vị trí. Trường hợp có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, Trung tâm sẽ phối hợp thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định.

Được biết, ngoài việc dựng công trình nói trên, đơn vị cũng đồng ý với đề nghị của nhà tài trợ làm thêm cổng gỗ theo hình thức nghi môn truyền thống có đề nội dung “Lăng vua Thiệu Trị” để người dân và du khách nhận biết lối vào lăng và tạo vẻ trang nghiêm cho di tích. Theo đơn vị quản lý di tích, cổng này nằm ngoài khu vực bảo vệ I của di tích lăng vua Thiệu Trị, nhưng lại tiếp giáp khu vực bảo vệ II, và chưa được cấp thẩm quyền thẩm định, phê duyệt cho phép triển khai.