Đúng, sai từ cuộc 'đấu tố' giữa Mai Phương và công ty quản lý

Hai ngày qua, Mai Phương và VMAS (công ty quản lý) liên tục phát đi các thông cáo báo chí, từ việc thông báo rời đi đến những mâu thuẫn trong thời gian hoạt động tại công ty. Đáng chú ý, Mai Phương cho biết hợp đồng dịch vụ quản lý độc quyền giữa cô và công ty đã chấm dứt hiệu lực từ ngày 10/7 theo đúng quy định, điều khoản hợp đồng. Trong gần 2 năm thực hiện hợp đồng, ngoài một số khoản tạm ứng trong 6 tháng gần đây, cô chưa nhận được thù lao, công ty chưa xử lý các vấn đề về thanh toán, đối soát chi phí đầu tư, đào tạo, sản xuất.

Chiều 19/7, VMAS lên tiếng phản bác. Phía công ty cho biết tại thời điểm ký kết hợp đồng, Mai Phương đã hiểu và đồng ý với nguyên tắc trong giai đoạn được đào tạo, đầu tư sẽ chưa phát sinh lợi nhuận nên chưa được hưởng thù lao. Công ty cũng cho biết từ tháng 11/2025 đã hỗ trợ một khoản tạm ứng hằng tháng theo đề nghị từ phía gia đình Mai Phương và duy trì đến khi phát sinh tranh chấp.

Những phát ngôn có phần mâu thuẫn giữa hai bên đang thu hút sự bàn tán của giới chuyên môn lẫn công chúng.

Mâu thuẫn cốt lõi giữa Mai Phương và công ty

Trao đổi với Tri Thức - Znews, Thạc sĩ, luật sư Trần Mạnh Tú (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết, sự "vênh" nhau giữa hai phát ngôn thực chất xuất phát từ việc mỗi bên đang dựa trên một căn cứ chấm dứt hợp đồng khác nhau theo quy định của pháp luật dân sự. Theo Điều 422 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng có thể chấm dứt trong nhiều trường hợp, trong đó có trường hợp "theo thỏa thuận của các bên" và trường hợp "hợp đồng bị đơn phương chấm dứt thực hiện". Đây là hai cơ chế hoàn toàn độc lập với nhau.

Khi VMAS khẳng định "chưa ký kết bất kỳ văn bản thỏa thuận thanh lý hoặc chấm dứt hợp đồng hợp pháp nào", công ty đang viện dẫn cơ chế chấm dứt theo thỏa thuận, tức phải có sự đồng ý của cả hai bên bằng văn bản. Ngược lại, khi Mai Phương thông báo hợp đồng "chấm dứt hiệu lực theo đúng quy định, điều khoản hợp đồng" từ ngày 10/7, hoa hậu đang thực hiện quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng theo Điều 428 Bộ luật Dân sự năm 2015. Khoản 1 Điều 428 Bộ luật Dân sự năm 2015 này quy định một bên có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng và không phải bồi thường thiệt hại khi bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trong hợp đồng hoặc các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

Mai Phương hoạt động mờ nhạt trong vài năm qua.

Hơn nữa, Khoản 2 Điều 428 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định bên đơn phương chấm dứt phải thông báo ngay cho bên kia biết, nếu không thông báo mà gây thiệt hại thì phải bồi thường. Như vậy, việc đơn phương chấm dứt hợp đồng không cần chữ ký hay sự chấp thuận của bên còn lại, điều kiện tiên quyết là phải có căn cứ hợp pháp (bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ, hoặc hợp đồng có điều khoản cho phép) và phải tuân thủ thủ tục thông báo.

Do đó, theo Thạc sĩ, Luật sư Trần Mạnh Tú, hai phát ngôn tưởng như đối lập nhưng về mặt pháp lý không loại trừ nhau. Việc công ty chưa ký văn bản thanh lý không đương nhiên có nghĩa hợp đồng còn hiệu lực và ngược lại, việc Mai Phương đã gửi thông báo chấm dứt cũng không đương nhiên có nghĩa hợp đồng đã chấm dứt hợp pháp. Câu trả lời cuối cùng phụ thuộc vào hai yếu tố: nội dung điều khoản chấm dứt trong hợp đồng mà hai bên đã ký, và việc có hay không hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ từ phía công ty.

Về nguồn cơn, căn cứ các thông tin do phía Mai Phương công bố, mâu thuẫn cốt lõi nằm ở nghĩa vụ tài chính. Hoa hậu cho rằng trong gần 2 năm thực hiện hợp đồng, cô chưa nhận được thù lao ngoài một số khoản tạm ứng gần đây, đồng thời không đồng tình với việc các chi phí đầu tư, đào tạo, sản xuất bị quy thành "công nợ" buộc cô xác nhận. Trình tự mà phía Mai Phương mô tả, gửi công văn ngày 9/6 yêu cầu thanh toán, đối soát, cung cấp chứng từ doanh thu và kiểm toán độc lập, chờ hơn 30 ngày sau đó gửi thông báo chấm dứt ngày 10/7 cho thấy hoa hậu và ê-kíp pháp lý đang chủ động thiết lập căn cứ cho việc đơn phương chấm dứt hợp đồng do bên kia vi phạm nghĩa vụ thanh toán, chứ không phải một quyết định bộc phát. Tuy nhiên, cần lưu ý đây mới là thông tin từ một phía của Mai Phương.

Trong phản hồi ngày 19/7, VMAS cho biết tại thời điểm ký kết hợp đồng, Mai Phương đã hiểu và đồng ý với nguyên tắc trong giai đoạn được đào tạo, đầu tư sẽ chưa phát sinh lợi nhuận nên chưa được hưởng thù lao. Công ty cũng cho biết từ tháng 11/2025 đã hỗ trợ một khoản tạm ứng hằng tháng theo đề nghị từ phía gia đình Mai Phương và duy trì đến khi phát sinh tranh chấp. Do đó, việc xác định bên nào đúng hay sai sẽ phụ thuộc vào các điều khoản của hợp đồng quản lý độc quyền cũng như các chứng cứ mà mỗi bên cung cấp.

Luật sư Trần Mạnh Tú nhấn mạnh mấu chốt của vụ việc sẽ không nằm ở các thông cáo báo chí mà nằm ở ba nhóm tài liệu: bản hợp đồng dịch vụ quản lý độc quyền, đặc biệt là điều khoản về thù lao, đối soát, quyền đơn phương chấm dứt và thời hạn khắc phục vi phạm; chứng từ thanh toán và biên bản đối soát doanh thu, chi phí giữa hai bên; các văn bản trao đổi trước và tại thời điểm chấm dứt.

Ai đúng, ai sai

Theo luật sư, trong trường hợp VMAS khởi kiện, nhiều khả năng sẽ xoay quanh việc tuyên bố hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng của Mai Phương là trái pháp luật, buộc tiếp tục thực hiện hợp đồng hoặc bồi thường thiệt hại, phạt vi phạm (nếu hợp đồng có thỏa thuận).

Về phía Mai Phương, để bảo vệ thành công quan điểm hợp đồng đã chấm dứt hợp pháp, cô cần chứng minh được đồng thời hai điều. Đầu tiên, có căn cứ đơn phương chấm dứt theo khoản 1 Điều 428 Bộ luật Dân sự năm 2015, cụ thể công ty đã vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trong hợp đồng (khoản 2 Điều 423 Bộ luật Dân sự năm 2015 giải thích vi phạm nghiêm trọng là việc không thực hiện đúng nghĩa vụ của một bên đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng) hoặc hợp đồng có điều khoản cho phép chấm dứt khi bên kia không khắc phục vi phạm trong thời hạn nhất định sau khi được thông báo. Việc gần 2 năm không được thanh toán thù lao, nếu được chứng minh bằng sao kê, biên bản đối soát, hoàn toàn có thể được đánh giá là vi phạm nghiêm trọng, bởi mục đích cốt lõi của nghệ sĩ khi ký hợp đồng quản lý là được khai thác thương mại và hưởng thù lao tương xứng.

Người đẹp hoạt động mờ nhạt trong hai năm hoạt động tại VMAS.

Thứ hai, cô đã tuân thủ đúng trình tự thông báo yêu cầu khắc phục, chờ hết thời hạn theo hợp đồng, sau đó thông báo chấm dứt bằng văn bản theo khoản 2 Điều 428 Bộ luật Dân sự năm 2015. Ngoài ra, Mai Phương có quyền phản tố, yêu cầu công ty thanh toán các khoản thù lao còn thiếu kèm lãi chậm trả theo Điều 357 và Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời yêu cầu cung cấp tài liệu doanh thu và trưng cầu giám định, kiểm toán trong quá trình tố tụng.

Về phía công ty, VMAS cần chứng minh điều ngược lại là công ty đã thực hiện đúng, đầy đủ nghĩa vụ thanh toán, đối soát theo hợp đồng, hoặc việc chưa thanh toán có lý do chính đáng theo thỏa thuận (ví dụ cơ chế bù trừ chi phí đầu tư đã được hai bên thống nhất bằng văn bản), từ đó chứng minh việc Mai Phương chấm dứt hợp đồng là không có căn cứ. Khoản 5 Điều 428 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rất rõ hệ quả, trường hợp việc đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng không có căn cứ thì bên đơn phương chấm dứt được xác định là bên vi phạm nghĩa vụ và phải thực hiện trách nhiệm dân sự do không thực hiện đúng nghĩa vụ.

Khi đó, công ty có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Điều 360 và Điều 419 Bộ luật Dân sự năm 2015 (bao gồm cả thiệt hại là lợi ích lẽ ra được hưởng từ hợp đồng), yêu cầu phạt vi phạm theo Điều 418 nếu hợp đồng có điều khoản phạt. Muốn vậy, công ty phải lượng hóa được thiệt hại bằng chứng từ cụ thể như chi phí đầu tư, đào tạo, sản xuất album, các hợp đồng quảng cáo, biểu diễn bị ảnh hưởng.

Luật sư Trần Mạnh Tú lưu ý thêm, một vấn đề có tính nền tảng nhưng dễ bị bỏ qua là xác định luật áp dụng cho tranh chấp. Hợp đồng quản lý nghệ sĩ độc quyền về bản chất có thể hiểu là hợp đồng dịch vụ theo Điều 513 Bộ luật Dân sự năm 2015, được xem là quan hệ dân sự có yếu tố thương mại.

Do Mai Phương là cá nhân nghệ sĩ, thông thường không phải là thương nhân, nên nếu hợp đồng không có thỏa thuận chọn luật áp dụng thì tranh chấp trước hết được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự năm 2015. Ngược lại, nếu hợp đồng ghi rõ áp dụng Luật Thương mại, hoặc nghệ sĩ hoạt động thông qua hộ kinh doanh, công ty riêng và giao dịch được xác định mang tính thương mại, Luật Thương mại năm 2005 có thể được áp dụng với tư cách luật chuyên ngành, còn Bộ luật Dân sự đóng vai trò luật chung.

Sự phân định này có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với chế tài phạt vi phạm. Theo Điều 418 Bộ luật Dân sự năm 2015, mức phạt do các bên tự thỏa thuận và không bị khống chế trong khi theo Điều 301 Luật Thương mại năm 2005, mức phạt tối đa không vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm. Vì vậy, cùng một điều khoản phạt có thể cho ra kết quả rất khác nhau tùy vào việc Tòa án xác định tranh chấp thuộc phạm vi điều chỉnh của luật nào và dựa trên các chứng cứ của vụ việc

Luật sư nói thêm trong giai đoạn tranh chấp chưa được giải quyết, cả hai bên đều nên thận trọng với các phát ngôn công khai quy kết lẫn nhau. Những tuyên bố như cảnh báo đối tác rằng giao dịch với nghệ sĩ là "xâm phạm quyền" hay ngược lại, tố công ty "chiếm dụng" thù lao, nếu sau này bị Tòa án xác định là không có căn cứ, có thể làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại về danh dự, uy tín theo Điều 34 và Điều 592 Bộ luật Dân sự năm 2015.

"Theo tôi, cả hai phía nên ưu tiên thương lượng, hòa giải hoặc đưa tranh chấp ra Tòa án, trọng tài theo cơ chế giải quyết tranh chấp đã thỏa thuận trong hợp đồng. Việc lựa chọn mạng xã hội và truyền thông làm "phiên tòa" không những không giải quyết được tranh chấp mà còn khiến cả nghệ sĩ lẫn doanh nghiệp chịu tổn hại về hình ảnh, uy tín thứ tài sản quan trọng nhất trong ngành công nghiệp giải trí", luật sư Trần Mạnh Tú chia sẻ.