Năm 1971, đồng đôla quyết “soán ngôi vàng”

Mặc dù cuộc “tấn công vàng” của Pháp kết thúc trong thất bại, nhưng làn sóng rút vàng khổng lồ mà Pháp kích hoạt trên khắp thế giới đã chôn vùi triều đại Bretton Woods do Mỹ thành lập.

Vào ngày 15 tháng 8 năm 1971, Tổng thống Nixon của Mỹ tuyên bố rằng “cửa sổ vàng” của Mỹ sẽ được đóng lại và việc trao đổi giữa đôla Mỹ và vàng sẽ bị đình chỉ. Kể từ đó, hệ thống Bretton Woods đã trở thành một danh từ lịch sử.

Ban đầu, Mỹ có thể chọn đánh giá lại mối quan hệ giữa giá vàng và đôla, giống như việc Roosevelt giảm tỷ giá đôla so với vàng vào năm 1934; một số người cho rằng nên giảm giá đôla xuống còn 72 đôla đổi 1 ounce vàng để phản ánh hiện thực kinh tế rằng Mỹ đã phát hành quá nhiều đôla trong 25 năm sau chiến tranh, thế nhưng Mỹ chỉ ậm ừ cho qua vì hiện giờ, Mỹ không còn cần tới vị hoàng đế “hữu danh vô thực” là vàng nữa.

Đồng đôla trên thực tế đã trở thành một loại tiền tệ thế giới. Dù mọi người có thích hay không, và bất kể họ phàn nàn thế nào, triều đại Bretton Woods đã “cấy” sâu đồng đôla Mỹ vào hệ thống tiền tệ của các quốc gia. Mọi người càng vùng vẫy thì sẽ càng chìm sâu, chống trả càng gay gắt thì phản lực càng mạnh.

Cuộc chiến giữa đồng USD và vàng tạo nên nhiều giai thoại tiền tệ. Ảnh: Stockbiz.

Trong suốt 25 năm, Mỹ đã thành công trong việc sử dụng đồng đôla để tiến hành bóc tách vàng khỏi nền kinh tế thế giới. Ngoại trừ các ngân hàng trung ương, mọi người đã dần lãng quên vàng trong cuộc sống hàng ngày của họ và đã quen với đồng đôla Mỹ. Kế sách “thay mận đổi đào”, dùng đôla Mỹ để thay thế vàng giờ đã đến thời khắc chín muồi.

Việc thay thế Bản vị Hối đoái Vàng bằng Bản vị Đôla sẽ có tác động sâu sắc đến toàn thế giới, và cho tới tận bây giờ (tức hơn 40 năm sau), chúng ta vẫn đang chịu ảnh hưởng của nó. Nền kinh tế đang tiến bộ và xã hội đang phát triển, thế nhưng khủng hoảng vẫn bám riết như hình với bóng, không những vậy cường độ, bề rộng và thời gian đang tiệm cận ngưỡng của Đại suy thoái những năm 1930. Thế giới đã nhận ra rằng trong hệ thống tiền tệ toàn cầu ngày nay đang tồn tại những vấn đề mang tính căn bản.

Đồng đôla Mỹ, với tư cách là loại tiền tệ dự trữ của tất cả các quốc gia trên thế giới, sẽ khiến trái phiếu kho bạc Mỹ trở thành tài sản cốt lõi trên thực tế của dự trữ toàn cầu. Nền kinh tế thế giới càng phát triển, nhu cầu của các nước đối với trái phiếu kho bạc Mỹ để tăng trưởng tiền tệ càng lớn; thương mại quốc tế càng mở rộng, áp lực đối với việc xuất khẩu dòng đôla Mỹ càng lớn.

Đồng đôla giống một cái chậu trồng cây, trong quá trình lưu thông trên thế giới, những hạt giống của trái phiếu kho bạc Mỹ được đưa vào hệ thống tài chính của các quốc gia, những hạt giống này sẽ nảy mầm và phát triển, và việc tăng lãi suất nợ sẽ kéo theo nhu cầu lớn hơn đối với đôla.

Trong mối quan hệ tương hỗ về nhu cầu này, đồng đôla Mỹ và nợ của Mỹ sẽ có động lực tự tăng trưởng mang tính cố hữu. Cho đến một ngày, mọi người đột nhiên phát hiện ra một con đập nợ khổng lồ đang đè lên đầu mỗi người, lúc này mới có ai đó kinh hãi thét lên rằng việc con đập nợ này sụp đổ tan tành là điều tất yếu!

Khi Triffin phát hiện ra những mâu thuẫn mang tính căn bản khi đồng đôla bị khóa chặt với vàng thì chẳng mấy ai quan tâm vì cuộc khủng hoảng nếu có xảy ra thì cũng phải nhiều thập kỷ sau chứ không phải là vấn đề trước mắt. Khi ngày ấy đã đến, chúng ta đành phó mặc vận mệnh của bản thân cho số phận.

Bây giờ, chẳng mấy ai quan tâm khi phát hiện rằng đôla và nợ của Mỹ tồn tại những mâu thuẫn cố hữu. Tuy nhiên, những nghiên cứu trong lịch sử sẽ cho chúng ta thấy được rằng ngày đó rồi cũng sẽ đến!