Để cây cà phê phát triển tốt, cần có những yếu tố phù hợp về khí hậu và thổ nhưỡng. Ảnh minh họa: C.W.

Với đất thịt nhẹ tự nhiên, không màu mỡ và thường xuyên bị mưa xói mòn, phần dễ hòa tan, cùng với muối trong phân bón cho cây sẽ liên tục bị mưa lớn cuốn đi. Trong trường hợp đó, gần như không thể duy trì hoạt động canh tác cường độ cao ở đồn điền, mà không phải tốn một mức chi phí khổng lồ để liên tục bổ sung phân bón.

Nhiều đồn điền còn phải chịu tình trạng lở đất, cũng do mưa lớn dữ dội gây ra; trường hợp này thường gây thiệt hại nặng nề và khi lở đất xảy ra thường xuyên, có thể coi đó là dấu hiệu chứng tỏ lớp đất dưới là đất sét kém chất lượng. Mưa thấm qua bề mặt của đất, nhưng không thể thấm qua lớp đất sét đủ nhanh, bị giữ lại giữa hai tầng đất, làm cho bề mặt trên cùng rã ra và trượt khỏi lớp đất sét trơn nhẫy, theo trọng lực đổ xuống thung lũng bên dưới.

Đây là loại đất tệ nhất để trồng cây cà phê, vì rễ cái của cây luôn phải vươn dài ra để tìm kiếm dưỡng chất từ lòng đất. Khi trồng trên đất kiểu này, ta thường thấy một vườn cà phê trông rất hứa hẹn khi còn non trẻ nhưng khi cây lớn dần lên, rễ cái chạm tới lớp đất sét của lớp đất dưới, vườn cây sẽ lập tức lụi tàn.

Với cây cà phê, lớp đất dưới quan trọng hơn lớp đất bề mặt rất nhiều vì tầng đất trên có thể được cải thiện bằng phân bón còn lớp đất dưới mà kém thì chẳng có cách nào khắc phục cả.

Vậy điều đầu tiên cần cân nhắc là thổ nhưỡng và khi chủ vườn đã hài lòng với chất lượng đất rồi thì có một yếu tố khác cũng quan trọng không kém và cần được xem xét khi lựa chọn địa điểm làm đồn điền cà phê. Đó là liệu diện tích chăn thả ở đó có đủ cho đàn gia súc mà ta có thể cần tới đến để sản xuất phân bón hay không.

Tuy nhiên, ở những nước mà đất rừng chiếm phần lớn diện tích, điều này không phải lúc nào cũng thực hiện được và chủ vườn đành trông cậy vào phân bón nhân tạo.

Vấn đề khí hậu mặc dù cũng quan trọng tương tự như thổ nhưỡng, nhưng vẫn chưa được mô tả chính xác. Giới hạn xa nhất cho hoạt động canh tác cà phê là giữa 2 đường đẳng nhiệt 25° Bắc và 30° Nam tính từ đường xích đạo nhưng khu vực có điều kiện thuận lợi nhất là từ 20° Bắc đến 20° Nam, nơi có nhiệt độ trung bình trong khoảng 18°C-23°C.

Một điều kiện đặc biệt cần thiết và không thể thiếu đối với sự phát triển của cây cà phê là độ ẩm được duy trì liên tục và đồng đều, nhờ tự nhiên hay do nhân tạo, cùng với lượng mưa rơi vào khoảng 1.900-3.800 mm một năm, mưa xuống vào đầu mùa nhưng đồng thời cũng phải phân bố cho đều.

Tuy nhiên, người ta nhận thấy khu vực phù hợp nhất để trồng cà phê thành công và sinh lợi là những sườn núi được tưới nước đầy đủ ở độ cao 300-1.200 m trên mực nước biển, nằm giữa 15° Bắc và 15° Nam quanh xích đạo; tuy vậy hiện tại loài cây này được trồng suốt từ 25° Bắc đến 30° Nam nhưng chỉ ở nơi mà nhiệt độ không có lúc nào xuống dưới mức 13°C.