Điều gì có thể cản bước ông Trump?

Những ngày giữa tháng 1, Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa khiến quan hệ xuyên Đại Tây Dương chao đảo khi công khai gắn vấn đề thương mại với tham vọng địa chính trị tại Greenland.

Việc ông Trump đe dọa áp thuế lên hàng hóa từ nhiều quốc gia châu Âu nếu các nước này tiếp tục phản đối ý định kiểm soát hòn đảo tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch không chỉ làm bùng lên căng thẳng thương mại, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn: liệu có ‘thế lực’ nào có thể cản bước được ông Trump?

Vũ khí của châu Âu

Ngày 17/1, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ áp mức thuế nhập khẩu 10% đối với hàng hóa từ tám quốc gia châu Âu, bao gồm Đan Mạch, Đức, Pháp, Anh và một số nước Bắc Âu, với lý do các nước này “đi ngược lại lợi ích chiến lược của Mỹ” khi phản đối vai trò của Washington tại Greenland. Tổng thống Mỹ thậm chí còn ám chỉ mức thuế có thể tăng mạnh hơn trong các tháng tới nếu châu Âu “không thay đổi lập trường”.

Đối với Liên minh châu Âu, đây là bước đi chưa từng có tiền lệ trong quan hệ đồng minh. Greenland không chỉ là vấn đề song phương giữa Mỹ và Đan Mạch, mà đã trở thành phép thử đối với toàn bộ cấu trúc an ninh - kinh tế xuyên Đại Tây Dương.

Phản ứng từ Brussels diễn ra nhanh và cứng rắn. EU cho biết đang cân nhắc một loạt biện pháp trả đũa, trong đó có khả năng kích hoạt Công cụ chống ép buộc - cơ chế pháp lý cho phép khối đáp trả các hành vi bị coi là “cưỡng ép kinh tế” từ bên ngoài. Đây là công cụ chưa từng được EU sử dụng, cho phép hạn chế tiếp cận các gói thầu công, đầu tư, dịch vụ tài chính và đặc biệt là lĩnh vực dịch vụ số, nơi Mỹ đang thặng dư lớn với châu Âu.

Ông Trump họp cùng lãnh đạo các nước thành viên EU và Tổng thống Ukraine Zelensky vào tháng 8/2025. Ảnh: Reuters.

Theo AP, một quan chức cấp cao EU cho biết khối này không loại trừ khả năng tái áp thuế trả đũa lên tới 93 tỷ euro (khoảng 107,7 tỷ USD) hàng hóa Mỹ, từ nông sản đến sản phẩm công nghiệp, nếu Washington thực sự triển khai các biện pháp thuế quan.

Tuy nhiên, các biện pháp đáp trả thương mại chưa phải là “quân bài” lợi hại nhất mà Liên minh châu Âu (EU) có thể sử dụng nếu buộc phải đối đầu cứng rắn với Mỹ. Theo ông George Saravelos, Trưởng bộ phận nghiên cứu ngoại hối của Deutsche Bank, Washington tồn tại một điểm dễ tổn thương mang tính cấu trúc.

“Châu Âu không chỉ nắm quyền sở hữu Greenland, mà còn là chủ sở hữu khối lượng khổng lồ trái phiếu kho bạc Mỹ”, ông nhấn mạnh, theo Fortune.

Hiện EU đang nắm giữ khoảng 8.000 tỷ USD tài sản tài chính của Mỹ, bao gồm trái phiếu và cổ phiếu - gần gấp đôi tổng lượng nắm giữ của phần còn lại thế giới. Trong bối cảnh thâm hụt thương mại và ngân sách kéo dài, Washington phụ thuộc đáng kể vào dòng vốn nước ngoài để tài trợ cho nền kinh tế.

Thực tế, mùa hè năm ngoái, khi ông Trump phát tín hiệu áp thuế với hàng châu Âu, các quỹ hưu trí Đan Mạch đã đi đầu trong việc giảm tiếp xúc với đồng USD và đưa vốn hồi hương - xu hướng được giới tài chính gọi là “bán tài sản Mỹ”.

Theo ông Saravelos, căng thẳng hiện nay có thể tiếp tục thúc đẩy quá trình tái cân bằng khỏi USD, nhất là khi Mỹ đang tiến gần kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, thời điểm chính quyền Trump phải đặc biệt nhạy cảm với lạm phát và chi phí sinh hoạt. Bất kỳ sự điều chỉnh nào của châu Âu đối với dòng vốn cũng có thể tác động trực tiếp đến lợi suất trái phiếu kho bạc và áp lực lạm phát tại Mỹ.

“Chính việc ‘vũ khí hóa’ dòng vốn, chứ không phải các biện pháp thương mại, mới là yếu tố có khả năng gây xáo trộn thị trường mạnh nhất”, ông Saravelos nhấn mạnh.

Việc EU đang nắm giữ 8.000 tỷ USD trái phiếu và cổ phiếu Mỹ, được xem là "vũ khí" lợi hại đối với chính sách thuế quan của ông Trump. Ảnh: Reuters.

Không chỉ EU, NATO cũng bị đẩy vào thế khó. Greenland có vị trí chiến lược then chốt ở Bắc Cực - khu vực cạnh tranh quyền lực ngày càng gay gắt. Tuy nhiên, các nước NATO khẳng định mọi hoạt động quân sự tại đây đều nằm trong khuôn khổ phòng thủ tập thể và tôn trọng chủ quyền Đan Mạch.

Reuters dẫn lời các nhà ngoại giao châu Âu cho rằng việc Mỹ dùng thuế quan gây sức ép với đồng minh đang “làm suy yếu nền tảng đoàn kết của NATO”.

Trong bối cảnh đó, EU và NATO nổi lên là đối trọng lớn nhất bên ngoài đối với ông Trump. Không chỉ sở hữu sức mạnh kinh tế đủ để gây tổn thương ngược lại cho Mỹ, châu Âu còn có lợi thế về tính chính danh quốc tế, khi lập luận dựa trên luật pháp quốc tế và nguyên tắc tôn trọng chủ quyền.

TIME nhận định, khác với nhiệm kỳ đầu của ông Trump, lần này châu Âu có sự chuẩn bị tốt hơn, cả về công cụ pháp lý lẫn quyết tâm chính trị, để không bị cuốn vào thế nhượng bộ đơn phương.

Đối trọng nội bộ đầy thách thức

Tuy nhiên, lực cản đối với Tổng thống Donald Trump không chỉ đến từ bên ngoài nước Mỹ. Ngay tại Washington, Quốc hội Mỹ cũng đang phát đi những tín hiệu dè dặt. Dù Nhà Trắng nắm trong tay quyền hạn rộng lớn về đối ngoại và thương mại, ngày càng nhiều nghị sĩ của cả hai đảng bày tỏ lo ngại về những hệ lụy kinh tế và chiến lược nếu Mỹ áp thuế lên các đồng minh thân cận.

Theo Reuters, một số nghị sĩ Cộng hòa cảnh báo rằng các biện pháp thuế quan mới sẽ trực tiếp đẩy giá hàng nhập khẩu tăng cao, gây áp lực lên người tiêu dùng Mỹ và làm gián đoạn các chuỗi cung ứng vốn đã mong manh.

Trước việc Tổng thống Donald Trump liên tục nhắc tới khả năng kiểm soát Greenland và khẳng định không thể chấp nhận kịch bản hòn đảo này không thuộc về Mỹ, nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon (bang Nebraska) cho biết ông buộc phải lên tiếng phản đối, nhấn mạnh rằng quan điểm đó không đại diện cho đảng Cộng hòa, theo Politico.

Theo ông Bacon, một hành động quân sự nhằm vào hòn đảo Bắc Cực này sẽ là “ý tưởng thảm họa”, thậm chí có thể kích hoạt tiến trình luận tội.

“Nhiều nghị sĩ Cộng hòa đang rất tức giận. Nếu những lời đe dọa trở thành hành động, đó có thể là dấu chấm hết cho nhiệm kỳ của ông Trump”, ông cảnh báo.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis cũng phản đối ý tưởng sáp nhập Greenland của ông Trump. Ảnh: Reuters.

Ông Bacon không phải tiếng nói đơn lẻ trong nội bộ đảng Cộng hòa. Trước những phát biểu cứng rắn của Tổng thống Trump về việc sáp nhập Greenland, ngày càng nhiều nghị sĩ cùng đảng công khai bày tỏ phản đối, bất chấp sức ép từ Nhà Trắng.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis cũng cho rằng Quốc hội Mỹ, với sự đồng thuận của cả hai đảng, sẽ ngăn chặn mọi kịch bản Tổng thống Trump sử dụng biện pháp quân sự để kiểm soát Greenland.

Trong khi đó, phe Dân chủ cho rằng việc “vũ khí hóa” thuế quan để đạt mục tiêu địa chính trị có nguy cơ cô lập Washington trên trường quốc tế, làm xói mòn vai trò lãnh đạo toàn cầu mà Mỹ đã dày công xây dựng suốt nhiều thập niên.

Không chỉ vấp phải phản ứng chính trị, những quyết định áp thuế “đột ngột” nhằm vào đồng minh của ông Trump cũng đặt ra dấu hỏi lớn về cơ sở pháp lý. Trong một phát biểu bên lề hôm 16/1, Tổng thống Mỹ bất ngờ nêu khả năng áp đặt các mức thuế mới đối với những quốc gia phản đối tham vọng Bắc Cực của ông.

CNN cho biết, vào thời điểm đó, đội ngũ cố vấn của ông Trump hầu như chưa xây dựng bất kỳ kế hoạch cụ thể nào liên quan đến các biện pháp thuế quan nói trên. Thậm chí, thẩm quyền pháp lý mà Tổng thống Mỹ có thể viện dẫn để thực thi các mức thuế này hiện vẫn đang nằm trong quá trình xem xét của Tòa án Tối cao.

Với quyền lập pháp và quyền kiểm soát ngân sách, Quốc hội Mỹ có thể trở thành “điểm chặn” then chốt đối với những bước đi gây tranh cãi của Nhà Trắng. Đặc biệt, các ủy ban phụ trách ngân sách và thương mại có quyền giám sát chặt chẽ việc sử dụng các biện pháp thuế khẩn cấp, cũng như yêu cầu chính quyền báo cáo chi tiết về tác động đối với người tiêu dùng trong nước.

Quyền hạn pháp lý và Quốc hội Mỹ là một trong những rào cản lớn nhất đối với chính sách của ông Trump. Ảnh: Reuters.

Financial Times nhận định, nếu căng thẳng thương mại leo thang và để lại những hệ quả tiêu cực rõ rệt đối với nền kinh tế Mỹ, kịch bản Quốc hội gia tăng sức ép buộc Nhà Trắng phải điều chỉnh chính sách là hoàn toàn khả thi, nhất là trong bối cảnh nước Mỹ đang bước vào một giai đoạn chính trị đặc biệt nhạy cảm.

Song song với đó, lập luận kiểm soát Greenland vì mục tiêu an ninh quốc gia của ông Trump cũng không nhận được sự đồng thuận tuyệt đối từ giới chuyên gia. Tổng thống Mỹ cho rằng Washington cần sở hữu Greenland vì vị trí chiến lược của hòn đảo, nguy cơ nơi đây trở thành tâm điểm cạnh tranh của Bắc Kinh và Moscow, cũng như vai trò then chốt trong việc triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa không gian “Vòm Vàng”.

Tuy nhiên, phần lớn quan chức và chuyên gia Mỹ cho rằng việc “sở hữu” Greenland không phải điều kiện bắt buộc để hiện thực hóa các mục tiêu này. Dù thừa nhận Greenland có giá trị nhất định đối với phòng thủ tên lửa, họ chỉ ra rằng Mỹ đã và đang hiện diện quân sự đáng kể tại đây.

Một hệ thống radar cảnh báo sớm tại Căn cứ Không gian Pituffik, trước đây là Căn cứ Không quân Thule, đã được triển khai ở Greenland. Ngoài ra, các nguồn lực khác của Mỹ tại Anh cũng góp phần giám sát khu vực này, theo một quan chức Mỹ.

“Câu hỏi đặt ra là: chính quyền Trump tin rằng họ sẽ thu được điều gì từ việc sở hữu Greenland cho phòng thủ tên lửa đạn đạo và phòng không trong không gian, so với thực tế hiện nay khi Greenland nói rằng ‘các ông có thể đưa bao nhiêu quân cũng được, lập bao nhiêu căn cứ cũng được, chúng tôi sẵn sàng hợp tác’”, một nguồn tin nắm rõ các cuộc thảo luận giữa các nghị sĩ lưỡng đảng Mỹ và quan chức Đan Mạch về dự án Vòm Vàng trong chuyến thăm Quốc hội gần đây cho biết.

Các hồng y Mỹ kêu gọi ông Trump giữ ‘đạo đức’ Trong một tuyên bố chung hiếm hoi, ba hồng y Công giáo tại Mỹ kêu gọi chính quyền của Tổng thống Trump xây dựng chính sách đối ngoại “mang tính đạo đức”. 6 giờ trước