Điều gì chờ đợi quan hệ Mỹ - Trung sau thượng đỉnh?

Theo New York Times, dù còn những bất đồng với Mỹ, Trung Quốc đã dành cho Tổng thống Trump sự tiếp đón trọng thị hiếm thấy trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Bắc Kinh. Những nghi lễ quy mô lớn, quốc yến và chuyến thăm hiếm hoi tại Trung Nam Hải cho thấy Trung Quốc cũng sử dụng “ngoại giao mềm” rất trúng đích đối với Tổng thống Mỹ.

Hiểu ông Trump, Trung Quốc dùng nghi thức cao nhất

Sự tiếp đón long trọng bắt đầu ngay khi chuyên cơ chở ông Trump đáp xuống Bắc Kinh và trong suốt 3 ngày. Trung Quốc hiểu ông Trump đặc biệt thích các màn nghi lễ lớn, họ đã thực hiện những nghi thức long trọng nhất. Trung Quốc cũng hiểu ông Trump thích phong cách ngoại giao cá nhân, muốn tạo cảm giác thân thiện mang tính cá nhân giữa hai nhà lãnh đạo, họ đã có sự sắp xếp để đáp ứng đúng thị hiếu của ông Trump.

Khi ông Trump rời Bắc Kinh, phía Trung Quốc tiếp tục tổ chức nghi thức tiễn chân trang trọng với đội hình quân đội chỉnh tề và một lần nữa, các thanh niên mặc đồng phục lại cầm cờ Mỹ - Trung đứng hai bên thảm đỏ vẫy chào Tổng thống Mỹ.

Nghi thức tiếp đón ông Trump tại Bắc Kinh được tiến hành rất trọng thể. Ảnh: Reuters.

Cách Trung Quốc tiếp đón ông Trump phản ánh chiến lược "vừa cương vừa nhu". Nhu thể hiện ở sự tiếp đón trọng thị, nhấn mạnh tình hữu nghị và sẵn sàng tạo kết nối cá nhân với ông Trump.

Cương nằm ở việc vạch ra lằn ranh đỏ trong vấn đề Đài Loan ngay từ đầu cuộc đối thoại chính thức giữa hai nhà lãnh đạo. Trung Quốc phát đi tín hiệu muốn giữ ổn định quan hệ song phương, nhưng không chấp nhận nhượng bộ vấn đề lợi ích cốt lõi của quốc gia.

Trung Quốc chỉ ra cách tránh va chạm

Sau khi đối đầu với chính quyền ông Trump trong cuộc chiến thương mại và đạt thế cân bằng, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hiện thúc đẩy khuôn khổ quan hệ mới với Mỹ theo định hướng “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”.

Ông Tập Cận Bình chủ trì lễ đón chính thức ông Trump tại Đại lễ đường Nhân dân. Ảnh: Reuters.

Chiến tranh thương mại từng khiến cả hai bên chịu tổn thất, kéo theo tác động tiêu cực tới kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, sau khi thể hiện được vị thế của Trung Quốc như một đối trọng ngang hàng với Mỹ, giờ đây, ông Tập Cận Bình chuyển sang nhấn mạnh sự hòa dịu.

Theo New York Times, cụm từ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” sẽ khiến Mỹ phải tìm hiểu sâu hơn, nhưng bước ban đầu có thể hiểu Bắc Kinh muốn Mỹ chấp nhận Trung Quốc như một cường quốc ngang hàng, với những “lằn ranh đỏ” không thể vượt qua. Nếu không, vòng xoáy đối đầu dẫn tới “bẫy Thucydides”, tức sự va chạm giữa các siêu cường, sẽ phải xảy ra.

Trong phát biểu của mình, ông Tập Cận Bình sử dụng nhiều cụm từ để mô tả rõ hơn về “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”, như “hợp tác là nền tảng”, “cạnh tranh trong giới hạn phù hợp”, “khác biệt có thể kiểm soát”, “hòa bình có thể dự đoán”...

Ở khía cạnh nào đó, chính quyền ông Trump được cho là đã đồng ý với “luật chơi” của Bắc Kinh trong khuôn khổ chuyến thăm này. Ông Trump thể hiện thái độ khá mềm mỏng xuyên suốt chuyến thăm, liên tục nói những lời khen ngợi.

Theo ông Xin Qiang, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Trung tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, điều cốt lõi trong cách tiếp cận này là thừa nhận cạnh tranh như phần tất yếu trong quan hệ song phương. Tuy nhiên, hai nước vẫn có thể hợp tác nhiều hơn đối đầu.

Thông cáo chính thức của Trung Quốc cho biết ông Trump đã đồng tình với cách định nghĩa mới về quan hệ song phương do ông Tập Cận Bình đưa ra. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trong cuộc phỏng vấn với NBC ngày 15/5 cũng cho biết Washington đồng ý “ổn định chiến lược” trong quan hệ với Trung Quốc.

“Một trong những điều phía Trung Quốc nhấn mạnh, và chúng tôi đồng ý, là ổn định chiến lược trong quan hệ hai nước: Một mối quan hệ mang tính xây dựng, thiết lập được sự ổn định, để tránh hiểu lầm dẫn tới xung đột lớn hơn”, ông Rubio nói.

Ông Trump là nguyên thủ nước ngoài hiếm hoi được mời đến thăm Trung Nam Hải. Ảnh: Reuters.

Vài năm trước, Bắc Kinh từng phản đối chính sách “cạnh tranh có kiểm soát” của chính quyền Tổng thống Joe Biden. Khuôn khổ được ông Biden đặt ra khi đó thừa nhận Mỹ và Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh nhưng đặt ra các “hàng rào an toàn” nhằm tránh xung đột. Khi đó, Bắc Kinh xem đây là nỗ lực kiềm chế Trung Quốc.

Theo giới phân tích, việc Trung Quốc giờ đây cảm thấy thoải mái hơn với cách tiếp cận này phản ánh niềm tin ngày càng lớn về sự cân bằng quyền lực với Mỹ.

Bắc Kinh tin rằng họ không còn dễ bị Washington gây sức ép, nhưng đối đầu kéo dài với Mỹ cũng không có lợi cho Trung Quốc.

Theo ông Evan Medeiros, giáo sư Đại học Georgetown, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ dưới thời Tổng thống Obama, Trung Quốc hiện cần trạng thái cân bằng ổn định để theo đuổi các mục tiêu dài hạn.

Mỹ - Trung từ đây ưu tiên lợi ích kinh tế?

Giới phân tích cho rằng Mỹ và Trung Quốc đang phát đi tín hiệu chuyển sang mô hình quan hệ tập trung vào các lợi ích kinh tế, kiểm soát cạnh tranh, trong bối cảnh hai bên tiếp tục tạm gác những biến động căng thẳng từng xảy ra trong cuộc chiến thương mại năm 2025.

Giới phân tích đánh giá mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc kể từ nay sẽ khác, ít nhất là trong lĩnh vực kinh tế, dù vậy, các bước đi chiến lược của đôi bên sẽ cần được theo dõi thêm. Ảnh: Reuters.

Tháp tùng Tổng thống Mỹ trong chuyến đi lần này có lãnh đạo của những doanh nghiệp lớn hàng đầu tại Mỹ, bao gồm tỷ phú Elon Musk và những người đứng đầu Apple, Nvidia, BlackRock và Goldman Sachs... Điều này phần nào cho thấy ưu tiên của ông Trump, đó là tập trung vào kinh doanh và tiếp cận thị trường Trung Quốc.

Thông cáo của Nhà Trắng về cuộc gặp cũng nhấn mạnh các nội dung kinh tế, cho biết hai lãnh đạo đã “thảo luận các cách tăng cường hợp tác kinh tế giữa hai nước”, bao gồm “mở rộng khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc cho doanh nghiệp Mỹ, đồng thời tăng đầu tư của Trung Quốc vào các ngành công nghiệp của Mỹ”.

Ông William Yang, chuyên gia phân tích tại Crisis Group, nhận định với Al Jazeera rằng các phát biểu của ông Trump cho thấy sau đây, Tổng thống Mỹ có thể sẽ “phân tách” quan hệ Mỹ - Trung thành những lĩnh vực hợp tác và cạnh tranh, nhằm tránh để mọi vấn đề đều có thể bị kéo vào thế đối đầu toàn diện vì cạnh tranh địa chính trị.

Theo những thông tin chính thức được Mỹ và Trung Quốc đưa ra, cả hai nhà lãnh đạo dường như tránh đi sâu vào những chủ đề gây tranh cãi và tiềm ẩn bất đồng, chẳng hạn như vấn đề Đài Loan và Iran. Điều này cho thấy hai bên muốn “đóng băng” tranh cãi công khai để giữ bầu không khí ổn định.

Ông Chucheng Feng, đồng sáng lập tổ chức nghiên cứu Hutong Research tại Bắc Kinh, nhận định rằng ông Tập Cận Bình và ông Trump có thể vẫn còn bất đồng trong nhiều vấn đề quan trọng. Dù vậy, thông điệp tổng thể từ hội nghị lần này là đưa quan hệ song phương tiến về phía trước.

“Đối với Bắc Kinh, điều quan trọng nhất là thiết lập mức sàn ổn định cho quan hệ hai nước, xây dựng và củng cố các hàng rào an toàn, để tránh xuất hiện bất ngờ hoặc leo thang mất kiểm soát. Với mục tiêu đó, các bất đồng trong một số vấn đề vẫn chỉ mang tính thứ yếu”, ông Feng nói.