Đằng sau băng đảng ma túy quyền lực nhất thế giới

Một băng nhóm Brazil với nòng cốt là các tù nhân của nước này đang nhanh chóng trở thành một trong những tổ chức tội phạm lớn nhất thế giới, tái định hình dòng chảy cocaine toàn cầu từ Nam Mỹ đến các cảng nhộn nhịp của châu Âu, đồng thời mở rộng ảnh hưởng sang Mỹ.

Từng ít được Washington chú ý, tổ chức Primeiro Comando da Capital (PCC) ban đầu chỉ là một nhóm tù nhân bất mãn trong thập niên 1990, đấu tranh vì những nhu cầu cơ bản như xà phòng và giấy vệ sinh.

Hiện nay, PCC có khoảng 40.000 thành viên cả trong và ngoài nhà tù, cùng mạng lưới liên kết rộng khắp - được xem là tổ chức tội phạm lớn nhất châu Mỹ theo một số ước tính, hoạt động tại gần 30 quốc gia trên mọi châu lục, trừ Nam Cực, theo Wall Street Journal.

"PCC đã trở thành một tổ chức xuyên quốc gia thực sự", công tố viên Lincoln Gakiya, người theo dõi sự trỗi dậy của nhóm trong hai thập niên, nhận định. "Tôi tin đây hiện là tổ chức tội phạm phát triển nhanh nhất thế giới".

Binh lính canh gác tại nhà tù biên giới, nơi các tù nhân, bị giam giữ trong một khu dành cho thành viên của băng đảng First Capital Command (PCC) của Brazil, đã vượt ngục tại nhà tù Pedro Juan Caballero, Paraguay ngày 22/1/2020.Ảnh: Reuters.

Với quy mô tương đương các băng nhóm tội phạm Italy và vận hành hiệu quả như một tập đoàn đa quốc gia, PCC đã góp phần khiến lượng cocaine lưu thông tại châu Âu đạt mức kỷ lục, đồng thời châm ngòi các cuộc tranh giành địa bàn đẫm máu tại những cảng lớn ở Bỉ và Hà Lan.

Các công tố viên và lực lượng thực thi pháp luật Brazil đã kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump liệt PCC vào danh sách Tổ chức Khủng bố Nước ngoài, cùng với hơn một chục mạng lưới tội phạm Mỹ Latin khác.

Theo giới chức quốc tế, PCC là hình mẫu "tội phạm có tổ chức ở mức cao nhất". Khác với các trùm ma túy Mexico, lực lượng vũ trang Colombia hay các "ông trùm" phô trương ở Rio de Janeiro, các thành viên PCC duy trì hình ảnh kín đáo, mang tính “doanh nghiệp”, theo đuổi lợi nhuận hơn danh tiếng, đồng thời tránh các hành vi bạo lực công khai dễ thu hút sự chú ý của truyền thông và cảnh sát. Thành viên mới phải tuân thủ quy tắc nội bộ nghiêm ngặt, thậm chí lễ kết nạp đôi khi được tổ chức qua hình thức trực tuyến.

Hệ thống kênh rửa tiền đa dạng

Bằng cách giả danh mục sư, một số thành viên PCC thâm nhập các khu vực xa xôi tại Brazil nhằm xây dựng lòng tin và tuyển mộ thành viên mới, đồng thời thiết lập các tuyến đường đến những quốc gia sản xuất cocaine lân cận.

Việc lan rộng của "thần học thịnh vượng" - niềm tin rằng giàu có là dấu hiệu của ân sủng thần thánh - đã tạo điều kiện để PCC xâm nhập các cộng đồng nghèo. Năm 2023, giới chức bang Rio Grande do Norte điều tra một mạng lưới PCC bị cáo buộc lập ít nhất bảy nhà thờ để rửa tiền ma túy - một hiện tượng được gọi là "Ngũ Tuần ma túy".

Nguồn tiền bất hợp pháp còn được hợp thức hóa qua trạm xăng, công ty fintech, quỹ bất động sản, nhà nghỉ, đại lý ôtô và doanh nghiệp xây dựng. Một chiến dịch tại São Paulo hồi tháng 2 đã triệt phá đường dây rửa hơn 200 triệu USD thông qua buôn bán thiết bị điện tử.

khung cảnh khói mù mịt trên thành phố Manaus do các vụ cháy rừng ở vùng Amazon, bang Amazonas, Brazil, ngày 27/8/2024 với nghi phạm hàng đầu là tổ chức PCC.Ảnh: Reuters.

Hoạt động của PCC trải rộng từ khai thác vàng trái phép, trộm cắp hàng hóa đến tội phạm mạng và buôn bán động vật quý hiếm. Tuy nhiên, cocaine vẫn là lĩnh vực cốt lõi và điều đó khiến PCC trở thành vấn đề của Mỹ.

Giới chức Mỹ đã xác định sự hiện diện của các cá nhân liên quan PCC tại nhiều bang, trong khi Bộ Tài chính Mỹ đã áp lệnh trừng phạt tổ chức này từ năm 2021.

Khởi phát từ nhà tù

PCC ra đời năm 1993 tại nhà tù Taubaté (bang São Paulo), ban đầu chỉ nhằm cải thiện điều kiện sống. Tuy nhiên, chính sách siết chặt và phân tán tù nhân của chính quyền đã vô tình thúc đẩy sự lan rộng của tổ chức.

Trong ba thập niên, PCC mở rộng mạng lưới trong các trại giam khắp Brazil và Paraguay, kiểm soát đời sống tù nhân và điều hành hoạt động tội phạm ngay từ trong tù nhờ hệ thống nhà tù quá tải và thiếu kiểm soát.

Bên ngoài nhà tù, PCC tập trung kiểm soát nguồn cung cocaine từ Colombia, Peru và Bolivia, mở rộng hoạt động vào khu vực rừng Amazon. Tại nhiều cộng đồng hẻo lánh, tổ chức này thiết lập "hệ thống công lý song song", thay thế vai trò của nhà nước.

Lực lượng chấp pháp quốc tế vẫn xem PCC là một bài toán hóc búa. Ảnh: Reuters.

Các tuyến vận chuyển bằng đường sông, đường bộ và hàng không đưa cocaine ra bờ Đại Tây Dương, từ đó được đưa đến Tây Phi và châu Âu với các điểm đến chính như Antwerp, Rotterdam và Hamburg.

Lượng cocaine bị thu giữ tại các nước Liên minh châu Âu đã đạt kỷ lục trong bảy năm liên tiếp, với 419 tấn năm 2023. Phần lớn xuất phát từ cảng Santos - cảng container lớn nhất Mỹ Latinh.

Không giống các tổ chức tội phạm có cấu trúc phân cấp chặt chẽ, PCC hoạt động như một "thị trường" hoặc "cơ quan điều phối", cho phép các thành viên tự do kinh doanh miễn là tuân thủ quy tắc chung.

"Đó là một 'chính phủ' của thế giới ngầm", nhà nghiên cứu Bruno Manso nhận định.

Cấu trúc này giúp PCC mở rộng nhanh chóng mà không cần kiểm soát lãnh thổ, đồng thời thiết lập liên minh với các tổ chức tội phạm quốc tế như ’Ndrangheta (Italy), Yakuza (Nhật Bản) và các băng nhóm Balkan.

Dù thủ lĩnh lâu năm Marcola bị giam từ năm 1999, PCC vẫn phát triển mạnh nhờ không phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất.

Giới chức khu vực hiện không còn nói đến việc "xóa sổ" PCC, mà chuyển sang quản lý sự tồn tại song song giữa tổ chức này và nhà nước. Tuy nhiên, các mối liên hệ giữa PCC và hệ thống chính trị, bao gồm tài trợ chiến dịch tranh cử, đang làm dấy lên lo ngại sâu sắc.

"Quy mô của PCC lớn hơn nhiều so với những gì chúng tôi từng nghĩ", một quan chức cảnh sát giấu tên nói với Wall Street Journal.