Đại học lập trường phổ thông, ai hưởng lợi?

Sở GD&ĐT Hà Nội vừa có quyết định thành lập trường THPT Kiến trúc trực thuộc trường Đại học Kiến trúc Hà Nội. Đây là trường phổ thông mới nhất gia nhập danh sách các cơ sở giáo dục phổ thông được vận hành bởi trường đại học.

Trước đó, hàng loạt cơ sở giáo dục đại học cũng đã mở rộng đào tạo hệ phổ thông, từ các trường chuyên, thực hành sư phạm đến tiểu học, THCS, THPT. Điều này gây bàn luận trên các diễn đàn.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, TS Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục đại học, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, nhận định việc các trường đại học mở trường phổ thông xuất phát từ hai nguyên nhân cơ bản.

Thứ nhất, nhà trường muốn tận dụng đội ngũ giảng viên có kiến thức chuyên sâu để phục vụ xã hội rộng rãi hơn. Thay vì chỉ giảng dạy ở bậc đại học và sau đại học, các trường muốn đưa một phần tri thức chuyên ngành xuống bậc phổ thông, giúp học sinh sớm tiếp cận với những lĩnh vực nghề nghiệp và kiến thức chuyên sâu.

Ở một mức độ nhất định, đây là tín hiệu tích cực, bởi chương trình phổ thông hiện nay chủ yếu tập trung vào các môn văn hóa, trong khi những nội dung liên quan đến nghề nghiệp hay các lĩnh vực chuyên biệt còn khá hạn chế.

Thứ hai, với những ngành đặc thù như Kiến trúc, việc tìm kiếm thí sinh phù hợp gặp khó khăn vì môn năng khiếu không nằm trong chương trình phổ thông đại trà. Việc mở trường phổ thông năng khiếu giúp bồi dưỡng đam mê và kỹ năng cần thiết cho học sinh ngay từ sớm, đồng thời tạo nguồn đầu vào chất lượng cho trường.

Các trường đại học tham gia vào giáo dục phổ thông được cho là giúp học sinh tiếp cận môi trường học tập hiện đại, đội ngũ giảng viên chất lượng. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Lo ngại đại học phân tán nguồn lực, trường phổ thông không đảm bảo chất lượng

Dù có ưu điểm, song TS Lê Đông Phương cũng chỉ ra một số vấn đề lo ngại. Theo đó, những học sinh được học tại các trường phổ thông trực thuộc đại học (thường tập trung ở các thành phố lớn) sẽ có lợi thế vượt trội so với học sinh vùng sâu vùng xa. Điều này tạo ra sự mất công bằng trong cuộc đua vào đại học.

Bên cạnh đó, nhiều trường đại học hiện nay còn hạn chế về diện tích, cơ sở vật chất. Việc có thêm một trường phổ thông vào khuôn viên vốn đã chật hẹp sẽ buộc nhà trường phải phân tán tài nguyên, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sư phạm.

Cùng với đó, giảng viên đại học không phải ai cũng có thể dạy phổ thông. Các trường sẽ phải tuyển thêm giáo viên hoặc giảng viên phải học thêm chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm phổ thông để đáp ứng quy định.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Tùng Lâm, người sáng lập trường THPT Đinh Tiên Hoàng, cho rằng các trường đại học chỉ nên mở trường phổ thông dưới dạng trường chuyên, trường năng khiếu hoặc trường chất lượng cao thay vì trường phổ thông đào tạo đại trà.

Nếu trường đại học có đủ kinh nghiệm và nguồn lực để phát hiện, bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu đặc thù cho ngành nghề ngay từ cấp phổ thông, đó là điều đáng khuyến khích.

Ngược lại, theo ông Lâm, các trường đại học không thể "vì đào tạo đại học không nổi nên chạy sang làm phổ thông" hay "mượn danh thương hiệu đại học để làm kinh tế". Như vậy, đại học sẽ bị phân tán nguồn lực và suy yếu.

Bên cạnh đó, chất lượng giáo dục cũng khó được bảo đảm nếu trường đại học thiếu kinh nghiệm tổ chức đào tạo phổ thông. Ông Lâm lưu ý bậc phổ thông cần đội ngũ giáo viên có phương pháp và chuyên môn riêng, không thể đơn thuần đưa giảng viên đại học vào giảng dạy.

“Mục tiêu của việc mở trường phổ thông trong đại học phải là phục vụ sự phát triển của đất nước và ngành nghề, không phải là công cụ để các trường giải quyết khó khăn tài chính”, ông Lâm nhấn mạnh.

Việc các trường đại học công lập mở trường phổ thông đại trà không phải xu hướng phổ biến trên thế giới. Ảnh minh họa: Hoài Bảo.

Đại học và phổ thông có sứ mệnh khác nhau

Theo ông Ngô Huy Tâm, đồng sáng lập mạng lưới cố vấn chính sách và lãnh đạo giáo dục, trường Giáo dục sau đại học tại Harvard (Mỹ), trên thế giới, mô hình trường phổ thông trực thuộc đại học thường xuất hiện ở các cơ sở giáo dục tư thục hoặc các trường có định hướng đào tạo năng khiếu, tài năng đặc biệt.

Ví dụ, một số đại học tinh hoa lập trường phổ thông để thử nghiệm các nghiên cứu giáo dục đổi mới. Đại học Stanford (Mỹ) có mô hình trường phổ thông trực tuyến dành cho học sinh có năng lực học tập vượt trội, tập trung chuẩn bị cho các em bước vào môi trường đại học. Đây cũng là một mô hình hoạt động theo cơ chế doanh nghiệp trong hệ sinh thái của trường đại học.

Việc các trường đại học công lập mở trường phổ thông đại trà không phải xu hướng phổ biến. Ông Tâm cho rằng Việt Nam cũng không nên đi theo hướng này. Nguyên nhân là giáo dục đại học và giáo dục phổ thông có sứ mệnh khác nhau.

Hệ thống giáo dục phổ thông cần bảo đảm tính công bằng trong tiếp cận cơ hội học tập. Trong khi đại học cần tập trung nguồn lực cho nghiên cứu, đào tạo trình độ cao.

Bàn luận thêm về việc vận hành trường phổ thông trực thuộc đại học, TS Lê Đông Phương cho rằng cần thay đổi tư duy quản lý, không nên để cơ quan giáo dục địa phương cấp phép.

Thay vào đó, cơ quan quản lý trực tiếp của trường đại học (các bộ, ngành) nên là đơn vị thực hiện, bởi các Sở GD&ĐT địa phương khó có thể đánh giá hết thực lực và chuyên môn sâu của một trường đại học để đưa ra định hướng phù hợp.

Bên cạnh đó, các trường cần hoạt động đúng ý nghĩa là môi trường sư phạm thực nghiệm hoặc vận dụng tri thức mới, thay vì chạy theo xu thế thị trường.

TS Nguyễn Tùng Lâm cũng cho rằng Bộ GD&ĐT cần sớm ban hành các quy định, tiêu chí cụ thể về việc trường đại học nào được phép thành lập trường phổ thông. Việc này cần gắn với đặc thù ngành đào tạo và mục tiêu bồi dưỡng nhân tài, tránh tình trạng các trường mở hệ phổ thông theo phong trào hoặc vì mục đích ngoài giáo dục.

Việc mở trường phổ thông trong lòng đại học chỉ thực sự đáng khuyến khích khi nhà trường đảm bảo được các chuẩn mực về cơ sở vật chất, không làm ảnh hưởng đến đào tạo đại học và thực sự mang lại những giá trị tri thức mới cho học sinh.