Liên minh tiền tệ: Sự khởi đầu hay kết thúc của hội nhập châu Âu?

Không còn nghi ngờ gì nữa, trong suốt những năm 1950 và 1960, Monnet chắc chắn là linh hồn của phong trào hội nhập châu Âu. “Ủy ban Hành động Hợp chủng quốc châu Âu” do ông thành lập đã thu hút rất nhiều giới tinh hoa của châu lục này.

Trong các hoạt động để thống nhất châu Âu, Monnet dần nhận ra rằng trước tiên phải tiến hành hội nhập kinh tế, và việc thành lập một liên minh tiền tệ châu Âu là đòn bẩy mạnh mẽ nhất để thúc đẩy hội nhập kinh tế.

Đối với vấn đề liên minh tiền tệ, nội bộ châu Âu hình thành hai luồng tư duy chính: Một là ý tưởng liên bang tiền tệ được “vòng kết nối của Monnet” ủng hộ mạnh mẽ, nghĩa là các quốc gia từ bỏ chủ quyền tiền tệ của mình, hình thành một thể chế siêu chủ quyền để thực hiện các kế hoạch thống nhất nhằm phát triển kinh tế của mỗi quốc gia; luồng tư duy thứ hai thì kiên trì với việc hình thành một liên minh tiền tệ, các quốc gia chỉ thiết lập một cơ chế mang tính vĩnh cửu để ổn định tỷ giá hối đoái, còn quyền phát hành tiền tệ vẫn thuộc về quốc gia đó.

Xét về mặt bản chất, hai luồng tư duy này đại diện cho hai thế lực bên trong châu Âu. Thế lực liên bang tiền tệ đại diện cho hình thái ý thức Quốc tế Chủ nghĩa của châu Âu. Mục tiêu cuối cùng của họ là xóa bỏ chủ quyền của các quốc gia và thành lập Chính phủ Liên minh châu Âu thống nhất; còn thế lực ủng hộ liên minh tiền tệ là những tín đồ trung thành của Chủ nghĩa Dân tộc, họ giữ vững niềm tin rằng lợi ích quốc gia là định hướng giá trị cuối cùng.

Tranh chấp giữa Chủ nghĩa Quốc tế và Chủ nghĩa Dân tộc là cốt lõi của các tranh chấp liên quan đến đồng euro suốt nửa thế kỷ qua. Trong cuộc khủng hoảng đồng euro ngày nay, kết quả cuối cùng của trận đấu giữa hai thế lực này sẽ quyết định số phận của đồng euro.

Từng là giấc mơ nhưng có những thời điểm đồng đôla trở thành nguyên nhân gây bất ổn tài chính. Ảnh: Forex.com.

Sự tồn tại của “gen ung thư mang tính di truyền” trong triều đại của Bretton Woods - hệ thống lấy đồng đôla Mỹ làm cốt lõi - đã được phơi bày triệt để vào giữa những năm 1960. Cú sốc mang tính hủy diệt đến từ sự mất giá liên tục của đồng đôla tạo thành một áp lực bên ngoài đối với việc thành lập liên minh tiền tệ châu Âu.

Trong mắt người dân châu Âu, từ vị thế là một chiếc ô bảo hộ cho sức khỏe và sự ổn định của nền kinh tế châu Âu, đồng đô-la giờ đã biến thành thủ phạm gây ra bất ổn thương mại và khủng hoảng tiền tệ. Hội nghị Kinh tế London năm 1933 là trung tâm của sự cạnh tranh giữa Mỹ và châu Âu, và đây là một bài toán khó giải cho cả hai bên.

Để kinh tế châu Âu phát triển, ổn định tiền tệ là điều kiện tiên quyết, do các nước châu Âu có dân số nhỏ, kinh tế không đủ sâu và dung lượng thị trường khó có thể chịu được áp lực phát triển kinh tế bền vững. Tuy nhiên, chính sách [...] của Mỹ đối với đồng đôla không chỉ đe dọa môi trường giao dịch bên ngoài của người châu Âu, mà còn phá hoại trật tự của thị trường chung nội bộ.

Kết quả của các cuộc đàm phán lặp đi lặp lại giữa người châu Âu và người Mỹ đã dẫn tới một câu nói nổi tiếng của Bộ trưởng Tài chính Mỹ, Connery: “Đồng đôla là đơn vị tiền tệ của chúng tôi, nhưng nó lại là vấn đề của các ngài.”

Tác động của sự mất giá đồng đôla đối với châu Âu, trước hết ảnh hưởng đến Đức.