|
|
Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PA05), Công an TP.HCM phát biểu tại hội thảo sáng 24/7. Ảnh: An Hà. |
Chia sẻ tại Hội nghị Triển khai Luật Thương mại điện tử và các quy định liên quan với chủ đề "Xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử (TMĐT) an toàn, minh bạch" do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức vào sáng 24/7, Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PA05), Công an TP.HCM, nhìn nhận TMĐT đang trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế số.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế số, tội phạm trên không gian mạng ngày càng tinh vi. Rủi ro hiện không chỉ dừng lại ở hàng giả, hàng cấm hay vi phạm sở hữu trí tuệ, mà đã mở rộng sang quảng cáo sai sự thật, lừa đảo và thu thập, mua bán dữ liệu cá nhân trái phép.
3 rủi ro pháp lý dễ vấp phải
Qua thực tiễn đấu tranh và quản lý, Thượng tá Hồ Thọ Hải cho biết lực lượng công an nhận thấy có 3 nhóm vấn đề trọng tâm mà các doanh nghiệp, nhà bán hàng, KOC và người sáng tạo nội dung dễ vô tình vi phạm. Nguyên nhân xuất phát từ việc chưa nhận thức đầy đủ các rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình hoạt động.
Đầu tiên, người bán đang xem nhẹ việc thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân của khách hàng như tên, số điện thoại, địa chỉ, đơn hàng...
Nhiều người bán nghĩ rằng dữ liệu do mình thu thập nên sẽ được toàn quyền xử lý. Cũng có trường hợp người bán giữ thói quen thu thập thừa thông tin, tự ý chia sẻ danh sách khách hàng cho bên thứ ba, hoặc đăng ảnh đơn hàng, phản hồi của người mua lên mạng xã hội mà không che thông tin định danh.
"Điều này thường thấy ở các cá nhân bán hàng nhỏ lẻ, nhằm tạo sự uy tín nhưng vô tình đang đẩy mình vào việc vi phạm luật bảo vệ dữ liệu cá nhân", Thượng tá Hải nói.
Cũng theo Thượng tá Hồ Thọ Hải, việc làm lộ dữ liệu do thiếu biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể khiến chủ kinh doanh đối mặt với các vụ kiện dân sự bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
Đơn cử, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã thiết lập chế tài xử phạt mang tính răn đe cao, mức phạt có thể lên đến 5% tổng doanh thu đối với hành vi vi phạm chuyển dữ liệu xuyên biên giới hoặc phạt tới 10 lần khoản thu lợi bất chính nếu hành vi liên quan tới hành vi mua bán dữ liệu.
Thượng tá Hải nhấn mạnh sự siết chặt này không nhằm gây khó khăn, mà chính là lá chắn giúp lọc bỏ các yếu tố gian lận, tạo lập một môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch cho những doanh nghiệp làm ăn chân chính. Vì vậy, các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh trên môi trường số cần rà soát lại toàn bộ quy trình thu thập, lưu trữ, sử dụng và chia sẻ dữ liệu khách hàng.
Thứ hai, người bán chưa đáp ứng đúng quy định về thuế đối với các cá nhân hoạt động thương mại điện tử, không đăng ký chủ thể kinh doanh. Thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy cơ quan công an đã khởi tố, điều tra nhiều cá nhân, tổ chức hoạt động TMĐT.
Đáng chú ý, nhiều trường hợp không phải là các đối tượng kinh doanh bất hợp pháp mà là những cá nhân có hoạt động kinh doanh ổn định, doanh thu tốt nhưng chưa thực hiện hoặc cố tình không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý về kê khai và nộp thuế theo quy định.
Cuối cùng là rủi ro bị mạo danh thương hiệu. Thượng tá Hồ Thọ Hải cho biết kẻ gian thường thu mua hoặc chiếm đoạt các fanpage lớn, đổi tên, chạy quảng cáo hoặc tạo website tên miền gần giống thương hiệu thật để lừa cọc của người tiêu dùng. Hành vi này khiến khách hàng thiệt hại, còn doanh nghiệp bị mạo danh thì suy giảm uy tín và tốn nhiều chi phí xử lý khủng hoảng.
Do đó, các chủ thể kinh doanh số cần rà soát, cảnh báo khách hàng và bảo mật tài khoản quản trị (xác thực đa yếu tố). Khi phát hiện vi phạm, cần phối hợp với cơ quan chức năng để gỡ bỏ ngay các nền tảng giả mạo.
 |
| Các đại biểu tham dự hội thảo sáng 24/7. Ảnh: An Hà. |
Cần chú trọng vấn đề bảo vệ dữ liệu
Ở góc độ quản lý, Thượng tá Hồ Thọ Hải cho rằng phần lớn những rủi ro và vi phạm trong hoạt động TMĐT hiện nay không xuất phát từ việc cố ý vi phạm pháp luật. Những vi phạm có thể xuất phát việc chưa nhận thức đầy đủ các quy định pháp luật hoặc chưa kịp thời điều chỉnh phương thức quản lý, kinh doanh phù hợp với sự phát triển nhanh của môi trường số.
Lãnh đạo PA05 cũng bày tỏ thêm rằng với môi trường số, rủi ro hiện không chỉ dừng lại ở hàng giả, hàng cấm hay vi phạm sở hữu trí tuệ, mà đã mở rộng sang quảng cáo sai sự thật, lừa đảo và thu thập, mua bán dữ liệu cá nhân trái phép - vốn được coi là "mỏ vàng kinh tế" của các đối tượng vi phạm.
Do đó, để chủ động tuân thủ pháp luật và phòng ngừa rủi ro, các chủ thể hoạt động trong môi trường TMĐT cần thực hiện ngay 5 nhiệm vụ trọng tâm đối với dữ liệu cá nhân.
Trước hết, cần rà soát lại quy trình và phân quyền dữ liệu chặt chẽ, bố trí nhân sự phụ trách bảo vệ dữ liệu cá nhân (DPO) chuyên trách, tuyệt đối không cho phép nhân viên tự do truy cập hay xử lý danh sách khách hàng.
Đồng thời, đơn vị cần lập hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân để gửi về cơ quan chuyên trách thuộc Bộ Công an trong thời hạn 60 ngày kể từ khi bắt đầu tiến hành xử lý.
Bên cạnh đó, các chủ thể kinh doanh phải tăng cường bảo mật tài khoản quản trị fanpage, TikTok và website bằng các phương thức như xác thực hai lớp hoặc qua ứng dụng bảo mật của bên thứ ba.
Doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh cũng cần chủ động rà soát mạng xã hội nhằm phát hiện, phối hợp gỡ bỏ kịp thời các trang mạo danh và phát cảnh báo công khai tới người tiêu dùng.
Cuối cùng, các chủ thể cần chuẩn bị một cơ chế ứng phó sự cố, để ngay khi phát hiện sự cố rò rỉ dữ liệu, doanh nghiệp có thể thông báo cho cơ quan chức năng trong vòng 72 giờ, từ đó hạn chế tối đa thiệt hại phát sinh.
"Trong năm 2026, môi trường TMĐT sẽ được vận hành dưới hệ thống hành lang pháp lý hoàn thiện hơn, trọng tâm là Luật Thương mại điện tử, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Quảng cáo năm 2025 và đặc biệt là Luật An ninh mạng 2025. Chính vì vậy, việc chủ động tìm hiểu, tuân thủ các quy định của pháp luật ngay từ đầu sẽ giúp các chủ thể tham gia TMĐT hạn chế rủi ro pháp lý", Thượng tá Hồ Thọ Hải nhấn mạnh.
Theo ông, lực lượng Công an TP.HCM không chỉ đóng vai trò là đơn vị kiểm tra, xử lý mà sẽ luôn đồng hành, hướng dẫn và hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho cộng đồng doanh nghiệp, các nhà bán hàng, các KOC, KOL, các chủ thể kinh doanh... Từ đó, đẩy lùi tội phạm sử dụng công nghệ cao, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái TMĐT an toàn, minh bạch, phát triển bền vững.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
