Với người lớn, những tình huống khiến bản thân xấu hổ thường chỉ là chuyện nhỏ trong cuộc sống. Tuy nhiên, với nhiều trẻ em, những trải nghiệm này có thể gây tổn thương sâu sắc, thậm chí dẫn đến lo âu và né tránh tình huống tương tự.

Đừng xem nhẹ khi trẻ liên tục xấu hổ

Theo Child Mind Institute, nếu trẻ luôn lo sợ mình sẽ bị bẽ mặt, ngay cả khi không có lý do rõ ràng, đó có thể là dấu hiệu của chứng lo âu xã hội.

Tình trạng này thường xuất hiện ở tuổi vị thành niên nhưng cũng có thể phát triển sớm hơn. Trẻ mắc chứng lo âu xã hội có thể hoảng sợ khi nghĩ đến việc tham gia những hoạt động thường ngày vì liên tục lo lắng người khác nghĩ gì về mình. Các em thường quá bận tâm đến cách mình xuất hiện trong mắt mọi người hoặc sợ mắc lỗi.

Nỗi sợ này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống. Trẻ luôn lo mình có thể bị làm nhục trong mọi tình huống, khiến những tương tác thông thường cũng trở nên khó khăn. Các mối quan hệ xã hội, việc học và những hoạt động cá nhân đều có thể bị ảnh hưởng.

Một số trẻ có xu hướng thu mình, tránh tiếp xúc với người khác. Trẻ cũng có thể phản ứng gay gắt khi cảm thấy nguy cơ bị xấu hổ vượt quá khả năng chịu đựng.

Học cách đối mặt là một phần của quá trình trưởng thành

Cha mẹ muốn bảo vệ con khỏi những trải nghiệm gây tổn thương là điều tự nhiên. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, trẻ cần được trải nghiệm và học cách ứng phó với những tình huống khó khăn để dần hình thành kỹ năng cần thiết.

Theo tiến sĩ Rachel Busman, nhà tâm lý học lâm sàng, để giúp con quản lý cảm xúc lành mạnh, cha mẹ cần nhìn lại cách mình phản ứng trước những tình huống tương tự.

Nếu thường xuyên dằn vặt vì sai lầm, mất bình tĩnh hoặc đem những chuyện khó xử ra than phiền, người lớn có thể trở thành hình mẫu cho cách trẻ phản ứng. Cha mẹ cũng nên tránh chế giễu, trêu chọc khi con mắc lỗi, bởi những lời nói đùa tưởng như vô hại có thể khiến trẻ càng cảm thấy xấu hổ hơn.

Cha mẹ cũng có thể giúp con nhìn nhận sự việc từ góc độ rộng hơn. Khi bị ngã trong giờ thể dục và bị bạn bè cười, trẻ có thể nghĩ rằng các bạn đều nhìn thấy và nhớ mãi chuyện đó. Trên thực tế, phần lớn các bạn có thể đã quên sự việc vào ngày hôm sau.

Thay vì phủ nhận "chuyện đó có gì đâu", cha mẹ nên đặt những câu hỏi mở, chẳng hạn hỏi con cảm thấy thế nào khi chứng kiến bạn khác cũng mắc lỗi hoặc rơi vào tình huống tương tự. Qua đó, trẻ có thể nhận ra mình không phải người duy nhất gặp chuyện khó xử.

Kể cho con nghe những trải nghiệm đáng xấu hổ của bản thân cũng giúp trẻ hiểu rằng cảm giác này không phải điều bất thường. Tuy nhiên, cha mẹ không nên so sánh trải nghiệm của mình hoặc của anh chị em với con, bởi điều đó có thể khiến trẻ cảm thấy nỗi buồn của mình bị xem nhẹ. Nếu con chưa muốn trò chuyện, người lớn nên tôn trọng, cho trẻ thời gian bình tĩnh thay vì ép con kể lại sự việc.

Những cách ứng xử này cũng có điểm tương đồng với phương pháp huấn luyện cảm xúc (emotion coaching) được nhà tâm lý học John Gottman trình bày trong cuốn Raising an Emotionally Intelligent Child.

Theo Gottman, cha mẹ có thể xem những thời điểm trẻ bộc lộ cảm xúc là cơ hội để kết nối và hướng dẫn con, thay vì chỉ tìm cách chấm dứt cảm giác khó chịu.

Phương pháp huấn luyện cảm xúc gồm 5 bước: Nhận biết cảm xúc của trẻ; xem việc trẻ bộc lộ cảm xúc là cơ hội để kết nối; lắng nghe và công nhận cảm xúc của con; giúp trẻ gọi tên cảm xúc; đặt giới hạn đối với hành vi không phù hợp và cùng con tìm cách giải quyết vấn đề.

Vận dụng vào tình huống trẻ cảm thấy xấu hổ, cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc hỏi con điều gì khiến con khó chịu nhất, lắng nghe mà không phán xét và giúp con nhận diện cảm xúc của mình. Khi trẻ đã bình tĩnh hơn, cha mẹ mới cùng con nghĩ cách ứng xử nếu tình huống tương tự xảy ra lần nữa.

Công nhận cảm xúc không có nghĩa là đồng tình với mọi hành vi của trẻ, mà là giúp con hiểu điều mình đang trải qua và lựa chọn cách phản ứng phù hợp.