Có gì trong cuốn sách tranh Tết được Hàn Quốc mua bản quyền?

Tiếp nối Xuân mời mặt đất nở hoa kể về bạn nhỏ Mũ Đỏ ôm giỏ mùi già về nhà đón Tết, năm nay, bộ đôi họa sĩ - tác giả Hoàng Anh (Mía) và Quỳnh Hương (Hũ) ra mắt tác phẩm sách tranh Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng. Đến tay độc giả Việt trước thềm Tết Bính Ngọ, cuốn sách cũng đã được Nhà xuất bản Seomdre, đơn vị có thế mạnh giới thiệu ấn phẩm quảng bá văn hóa, mua bản quyền phát hành tại Hàn Quốc.

Đại diện Slowbooks cho hay Seomdre dự định ra mắt cuốn sách phiên bản tiếng Hàn trong các lễ hội đa văn hóa tại quốc gia này. Nhà xuất bản còn làm phụ lục từ điển Việt - Hàn để bạn đọc Hàn Quốc có thể hiểu rõ nét văn hóa, món ăn hoặc nghệ thuật truyền thống Việt Nam.

Tự tin rằng tác phẩm không chỉ kể câu chuyện ngày Tết mà là cuốn sách tranh mỗi em nhỏ có thể đọc đi đọc lại nhiều lần quanh năm, tác giả và họa sĩ hy vọng Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng sẽ được độc giả Việt lẫn độc giả quốc tế đón nhận.

Củ kiệu là dấu hiệu Tết về

Chia sẻ với Tri thức - ZNews, họa sĩ Hoàng Anh cho biết từ năm 2023, khi nhen nhóm ý tưởng làm sách Tết, chị và tác giả Quỳnh Hương đã biết sẽ làm hai cuốn, kể về hai miền Việt Nam. Với Quỳnh Hương, một cuốn sách luôn khởi nguồn từ chính... nhan đề, nên cũng không có gì lạ khi từ cuối năm 2023, chưa quyết định sẽ kể chuyện gì thì chị đã nghĩ ra hai cái tên "Xuân mời mặt đất nở hoa" - "Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng".

Sau đó, tác giả và họa sĩ bắt đầu phân tích đề tài, lên kế hoạch thực hiện. "Với chúng tôi, nghiên cứu chất liệu và thực địa rất quan trọng, đặc biệt đối với Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng", Hoàng Anh cho hay.

Xuân mời mặt đất nở hoa ra mắt năm 2024 rất được đón nhận, phần nào khiến tác giả và họa sĩ áp lực lúc bắt tay vào thực hiện phần tiếp theo. "Làm sao để cuốn sách thứ hai chất lượng tương xứng nhưng không trùng lặp với cuốn đầu tiên? Làm sao để tìm ra một loại cây và các hình ảnh có tính tương phản nhưng đồng đẳng với cây mùi già và mùa xuân miền Bắc?" là những điều mà cả hai trăn trở.

Sách tranh Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng lấy củ kiệu làm hình ảnh chủ đạo, tái hiện cuộc sống miền Trung, miền Nam những ngày chào xuân cận Tết.

Thế rồi ngay dịp Tết Ất Tỵ 2025, Quỳnh Hương nảy ra ý tưởng về hình ảnh chủ đạo cho cuốn sách thứ hai từ câu nói của mẹ mình: "Con cứ ra chợ, thấy có củ kiệu tức là Tết sắp về!" Sau khi thảo luận sơ lược với cộng sự, chị liền lên tàu hỏa về Quảng Ngãi thực địa trong mấy ngày.

Về phía họa sĩ Hoàng Anh, vốn sinh ra và lớn lên ở miền Bắc nên khi bắt tay vào thực hiện Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng, chị có phần lo lắng. "Vì khai thác câu chuyện ở miền Trung và Đông Nam Bộ, nên việc nghiên cứu với tôi có phần phức tạp hơn. Tôi phải đọc tất cả ghi chú cùng gần 300 tấm ảnh khác nhau mà Quỳnh Hương gửi đến, rồi kết hợp tự nghiên cứu bổ sung", chị kể.

Theo đuổi phong cách tả thực, Hoàng Anh mong muốn tái hiện những hình ảnh đúng với nếp sống của bà con miền Trung và miền Nam: "Mỗi lần chuẩn bị vẽ bức tranh nào là chúng tôi lại trao đổi với nhau, xem có đúng cái ca, cái võng, cái ghế nhựa hay dụng cụ nào đó là đặc trưng của bà con hay không rồi mới vẽ xuống".

Chị dành gần nửa năm trao đổi, nghiên cứu và phác thảo trước khi chính thức thực hiện phần minh họa cuối cùng cho cuốn sách. Hành trình đó bao gồm cả thử thách "vượt lên chính mình": Tác giả muốn có tranh vẽ đến 100 người song bức vẽ "hùng hậu" nhất trong Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng chỉ lên đến 70 người. "Tôi đã rất cố gắng", Hoàng Anh bật cười khi kể đến đây.

Sách xuân để dành đọc quanh năm

Tâm niệm làm sách tranh nghiêm cẩn là làm tác phẩm văn học nghiêm túc dành cho thiếu nhi, Quỳnh Hương và Hoàng Anh cùng đội ngũ Slowbooks không xem việc làm sách Tết là cho ra sản phẩm "bán được" theo xu thế dễ khiến Tết bị "hình thức hóa" Tết trên trang sách. Cả hai đặt mục tiêu Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng phải là cuốn sách về ngày xuân, mùa xuân, tiết khí xuân đủ tốt, đủ hay, đủ hấp dẫn để độc giả trẻ em và người lớn đều có thể đọc đi đọc lại nhiều lần trong năm.

Với Hoàng Anh, Tết là dịp lễ hội đa dạng, không chỉ có cành đào, chậu mai, bánh chưng, bánh tét, bao lì xì và những màu sắc rực rỡ, không khí rộn ràng.

"Sự đa dạng của Tết thể hiện trong ẩm thực, phong tục, nếp sống và thói quen của từng người, từng nhà, từng vùng. Nhìn rộng ra, sự đa dạng này đến từ sự đa dạng của đời sống con người. Có người hưởng thụ Tết thì cũng có người bươn chải Tết. Có vui thì phải có buồn. Có ồn ào thì cũng có những khoảng lặng để cân bằng lại. Những phong tục tập quán hay những giá trị truyền thống về ngày Tết theo đà phát triển của xã hội mà tiếp biến không ngừng", Hoàng Anh nói.

Họa sĩ Hoàng Anh (Mía) tại không gian triển lãm A! Xuân đây rồi diễn ra từ 28/1-4/2 tại Hà Nội.

Khi thực hiện hai cuốn sách về mùa xuân, bộ đôi tác giả - họa sĩ tự đặt ra câu hỏi: Làm sao để kể một câu chuyện về ngày Tết đương đại không có tính phô trương hay hình thức hóa? Làm sao để chú tâm vào những tiểu tự sự trong một đại tự sự về ngày Tết cổ truyền? Làm sao để trẻ em, thông qua sách thiếu nhi, nhìn thấy một cuộc đời khác?

Vì lẽ đó, Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng tạo ra những góc nhìn đa dạng và bao trùm hơn về ngày Tết, thể hiện qua các hoạt động văn hoá khác nhau ở các vùng miền khắp Việt Nam, cùng những khoảnh khắc về những mảnh đời khác nhau xung quanh ngày Tết.

"Cột tóc Cà Rốt" tuy là nhân vật chính, có vai trò dẫn chuyện nhưng không xuất hiện nổi trội như em bé Mũ Đỏ trong Xuân mời mặt đất nở hoa. Em hiện diện trầm lặng và hòa nhịp vào toàn cảnh, như mọi người khác đang chuẩn bị, bươn chải và góp phần tạo ra ngày Tết này.

Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng dành những "nốt trầm" kể về những vất vả đằng sau sự rộn ràng ngày Tết, với một số trang lấy gam màu tối làm chủ đạo. Tết không chỉ có niềm vui, mà đôi khi còn có cả sự trăn trở, tiếc nuối và những nỗi buồn khó gọi tên.

Vẫn nhớ mãi một buổi nhổ kiệu trong ngày trời mưa, cùng một đêm 30 Tết gặp bà cụ bán mai còn tồn hàng, tác giả Quỳnh Hương quyết tâm đưa những nỗi buồn dịu dàng và thấm đượm tình người ấy vào trang sách.

"Chúng tôi hy vọng thông qua cuốn sách này, trẻ nhỏ được tiếp xúc với những trải nghiệm về đa dạng hoàn cảnh trong cuộc sống trong một hình thức nhẹ nhàng và giàu tính nhân văn, từ đó giúp các em phát triển tình yêu thương và lòng thấu cảm với mọi người xung quanh", tác giả chia sẻ.

Thử thách của người làm sách tranh

Cái nhìn của em bé Mũ Đỏ trong Xuân mời mặt đất nở hoa trong trẻo và gần gũi. Phần lớn những gì em quan sát được là cảnh sắc quen thuộc với trẻ em: vườn nhà, gia đình dọn dẹp chuẩn bị đón năm mới, góc phố nơi mọi người quây quần canh nồi bánh chưng.

Tuy có cảnh phố xá đông đúc nhưng cách mô tả vẫn dễ chịu: số lượng người ít, không căng tràn ra mép tranh. Theo họa sĩ Hoàng Anh, điều này nhằm mục đích để bạn nhỏ dễ tập trung theo dõi và quan sát. Hình ảnh em bé Mũ Đỏ cũng nổi bật hơn trong khung cảnh, tập trung vào các khoảnh khắc thay vì nhiều chuỗi hành động khác nhau.

Tác giả Quỳnh Hương (Hũ) và họa sĩ Hoàng Anh (Mía) tại sự kiện giới thiệu Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng.

Trong khi đó, Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng chọn góc nhìn cao và rộng, cho phép người đọc quan sát đa dạng hoạt động và tổng quan bối cảnh hơn. Thay vì chỉ thấy một khoảnh khắc trong không gian, người đọc đôi lúc sẽ thấy được cả một chuỗi quy trình vận hành: chẳng hạn một số tranh cho thấy các công đoạn sản xuất bánh in, làm hương hay sự nhộn nhịp của chợ Tết. Cấu trúc trang phức tạp hơn, lời kể và diễn biến truyện dài hơi hơn đòi hỏi kỹ năng đọc hiểu và quan sát tranh nâng cao hơn từ các bạn nhỏ.

Đội ngũ biên tập Slowbooks khuyến nghị cuốn sách phù hợp hơn với độ tuổi 6+. Với độc giả 4-10 tuổi, dù chưa hiểu hết nội dung, vẫn có thể bắt đầu với việc quan sát tranh. Mỗi bức tranh trong Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng kể một câu chuyện riêng biệt về mùa xuân song song với câu chuyện lớn xuyên suốt. Qua mỗi năm, khi lớn dần, trẻ nhỏ có thể lật lại cuốn sách và phát hiện ra những chi tiết mới sâu sắc hơn.

Trước câu hỏi làm sách tranh thiếu nhi phức tạp có phải thách thức trẻ nhỏ hay không, Hoàng Anh tự tin rằng "Không". Là họa sĩ minh họa kiêm biên tập viên mỹ thuật sách tranh, chị tin tưởng vào ánh mắt của trẻ em trong quá trình tiếp nhận sách tranh.

Trái với suy nghĩ của nhiều người lớn cho rằng trẻ em chỉ có khả năng tiếp nhận những gì đơn giản, dễ hiểu, trong quá trình đưa cuốn sách đến nhiều không gian đọc khác nhau tại TP.HCM và Hà Nội, họa sĩ và tác giả của Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng nhận thấy các bạn mầm non, vốn không trong độ tuổi khuyến nghị đọc, vẫn yêu thích cuốn sách này: vì học được nhiều từ vựng chỉ hành động và chỉ đồ vật mới trong mùa Tết, vì dày đặc tranh đẹp miêu tả làng nghề, vì biết thêm nhiều điều về củ kiệu.

"Tôi tin trẻ em có nhiều cách tiếp cận một cuốn sách tranh. Điều này thách thức ngược lại những người làm sách tranh như chúng tôi thì đúng hơn", Hoàng Anh nhận xét.

Họa sĩ Hoàng Anh (Mía) tốt nghiệp cử nhân ngành Minh họa tại School of Visual Arts (New York) và Thạc sĩ ngành Văn học Thiếu nhi: Minh họa sách trẻ em tại Goldsmiths, University of London. Tác phẩm sách tranh đầu tay của chị là Xuân mời mặt đất nở hoa hợp tác cùng tác giả Quỳnh Hương.

Quỳnh Hương (Hũ) là tác giả nhiều tác phẩm sách thiếu nhi: Chầm chậm như nước, Dạo bước với thời gian, Dáng hình của đêm, Thư gửi Thần Chết...