Trong thời gian gần đây, việc một số ca sĩ như Ngọc Sơn, Duy Mạnh hay Tuấn Hưng đăng tải hình ảnh hoặc livestream thực hiện thử nhanh (test nhanh) ma túy để chứng minh bản thân không sử dụng chất cấm đã thu hút sự chú ý của dư luận. Động thái này khiến nhiều người tò mò về cơ chế hoạt động của test nhanh ma túy cũng như giá trị thực sự của kết quả xét nghiệm.
 |
| Ca sĩ Ngọc Sơn chủ động đi xét nghiệm và Tuấn Hưng thực hiện test nhanh tại nhà. Ảnh: FBNV. |
Thực tế, test nhanh ma túy là phương pháp sàng lọc phổ biến nhờ tốc độ nhanh và dễ sử dụng, nhưng vẫn tồn tại những giới hạn nhất định.
Test nhanh ma túy hoạt động theo cơ chế nào?
Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), test nhanh ma túy là phương pháp sàng lọc giúp phát hiện chất ma túy hoặc các chất chuyển hóa của chúng trong cơ thể thông qua mẫu nước tiểu, nước bọt hoặc đôi khi là máu và tóc. Cơ chế hoạt động dựa trên phản ứng giữa chất ma túy và kháng thể có trong que thử.
Tùy loại kit xét nghiệm, người dùng sẽ lấy mẫu nước tiểu hoặc nước bọt rồi nhỏ vào vùng quy định trên que test hoặc cốc test. Cách thực hiện:
- Lấy mẫu đúng hướng dẫn.
- Chờ khoảng 5-15 phút.
- Đọc kết quả theo số lượng vạch hiện ra.
Khi mẫu xét nghiệm chứa chất ma túy vượt ngưỡng phát hiện chất này sẽ gắn với kháng thể, làm vạch T (test line) không xuất hiện, kết quả được hiểu là dương tính. Nếu kết quả xét nghiệm cho thấy có thể có chất ma túy, cần gửi mẫu đến phòng thí nghiệm để xét nghiệm sâu thêm.
Ngược lại, nếu mẫu không chứa ma túy hoặc nồng độ quá thấp, vạch T sẽ xuất hiện, kết quả được xem là âm tính. Ngoài ra, que test luôn có vạch C (control) nhằm xác nhận bộ xét nghiệm hoạt động bình thường. Nếu không xuất hiện vạch C, kết quả sẽ không hợp lệ.
Nhiều bộ kit hiện đại có thể đồng thời phát hiện nhiều chất như methamphetamine, cocaine, ketamine, morphine/opioids, MDMA, cần sa (THC), thuốc phiện, amphetamine, PCP, benzodiazepine, barbiturat, methadone, ecstasy và oxycodone.
Ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là:
- Thao tác đơn giản
- Cho kết quả rất nhanh
- Chi phí thấp
- Phù hợp để sàng lọc ban đầu tại hiện trường.
Khi nào test nhanh ma túy cho kết quả dương tính?
Theo FDA, thời gian một chất ma túy có thể được phát hiện trong cơ thể phụ thuộc vào cơ chế đào thải của từng loại chất cũng như phương pháp xét nghiệm được sử dụng.
Khi một người sử dụng ma túy, các chất này sẽ được hấp thụ vào máu, sau đó chuyển hóa qua gan và thải ra ngoài qua nước tiểu, mồ hôi, hơi thở hoặc tích lũy trong mô cơ thể. Chính quá trình này quyết định khoảng thời gian mà chất ma túy còn có thể được phát hiện.
 |
| Thời gian bắt đầu phát hiện ma túy trong cơ thể người và trong bao lâu. Đồ họa: P. Mai. |
Thời gian phát hiện cũng khác nhau tùy theo loại xét nghiệm. Xét nghiệm máu thường phát hiện trong thời gian ngắn sau khi sử dụng, trong khi xét nghiệm nước tiểu có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần tùy loại chất. Xét nghiệm tóc lại có khả năng ghi nhận lịch sử sử dụng trong thời gian dài hơn, có thể lên đến vài tháng.
Ngoài ra, các yếu tố cá nhân như tần suất sử dụng, liều lượng, thể trạng, tốc độ chuyển hóa, chức năng gan thận và mức độ hydrat hóa cũng ảnh hưởng đáng kể đến thời gian tồn tại của chất ma túy trong cơ thể. Điều này khiến cùng một loại ma túy nhưng mỗi người có thể cho kết quả xét nghiệm khác nhau về thời gian phát hiện.
Test nhanh ma túy có chính xác tuyệt đối không?
Nhiều bộ test hiện đại được nhà sản xuất công bố có độ nhạy và độ đặc hiệu lên tới 95-99% nếu sử dụng đúng cách và đúng thời điểm. Tuy nhiên, theo FDA, đây vẫn chỉ là phương pháp sàng lọc ban đầu, không phải xét nghiệm khẳng định cuối cùng.
Trên thực tế, test nhanh vẫn có thể xảy ra dương tính giả hoặc âm tính giả. Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của các xét nghiệm này, bao gồm (nhưng không giới hạn):
- Cách thực hiện test
- Cách bảo quản que thử hoặc nước tiểu
- Người đó đã ăn hoặc uống gì trước khi test
- Bất kỳ loại thuốc kê đơn hoặc thuốc không kê đơn nào khác mà người đó có thể đã dùng trước khi test.
Ví dụ, một số thuốc cảm, thuốc giảm đau hoặc thuốc điều trị thần kinh có thể gây phản ứng chéo dẫn đến dương tính giả. Trong khi đó, nếu người dùng kiểm tra quá sớm hoặc quá muộn sau khi sử dụng ma túy, nồng độ chất trong cơ thể có thể thấp hơn ngưỡng phát hiện, dẫn tới âm tính giả. Ngoài ra, việc uống quá nhiều nước hoặc mẫu xét nghiệm bị pha loãng cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Trong các quy trình y khoa hoặc pháp y, kết quả test nhanh dương tính thường sẽ được kiểm tra lại bằng các phương pháp chuyên sâu như GC-MS (sắc ký khí khối phổ), LC-MS/MS, hoặc các xét nghiệm phân tích trong phòng thí nghiệm. Đây mới được xem là tiêu chuẩn có độ chính xác cao để xác định một người có thực sự sử dụng ma túy hay không.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
