 |
| Dữ liệu tìm kiếm của Google hé lộ các mối quan tâm của con người. Ảnh: Reuters. |
Cuốn What We Ask Google: A Surprisingly Hopeful History of Humankind (tạm dịch: Những điều chúng ta hỏi Google: Một lịch sử đầy hy vọng đến bất ngờ của loài người) do Torva, một ấn hiệu của Penguin Random House, xuất bản tại Anh vào tháng 5/2026 và Plume (Penguin Random House) phát hành cùng thời điểm tại Mỹ.
Tác giả Simon Rogers là nhà báo dữ liệu người Anh, hiện là Biên tập viên Dữ liệu của Google tại San Francisco (Mỹ). Trước đây, ông từng là Biên tập viên Dữ liệu đầu tiên của Twitter và là người góp phần xây dựng chuyên trang Datablog của Guardian. Rogers cũng là giảng viên giảng dạy báo chí dữ liệu tại Đại học Northwestern.
So với các tác giả khác viết về Google, Simon Rogers sở hữu góc nhìn hiếm có: Với tư cách biên tập viên dữ liệu của nền tảng tìm kiếm hàng đầu thế giới, ông có thể kể lại những câu chuyện từ kho dữ liệu khổng lồ của công ty - điều mà các nhà tâm lý học hay xã hội học không dễ tiếp cận.
Câu hỏi mà cuốn sách đặt ra nghe có vẻ đơn giản đến bất ngờ: Khi được trao cơ hội hỏi bất cứ điều gì, người ta thực sự sẽ hỏi gì?
Ông Rogers cho rằng những kết quả này như một tấm gương phản chiếu xã hội, là bản ghi chép nguyên sơ về những gì con người thực sự muốn biết, bỏ qua lớp vỏ bọc giao tiếp xã hội.
“Nếu bạn đủ quan tâm để tìm kiếm một thứ gì đó, điều đó ắt hẳn phải có ý nghĩa”, ông lập luận, “ngay cả khi sự quan tâm đó chỉ tồn tại ngắn ngủi bằng khoảng thời gian bạn gõ xong câu hỏi”.
Những phát hiện thú vị từ Google
Từ năm 2006, các kỹ sư đã sử dụng công cụ Google Trends để giải mã những cụm từ được tìm kiếm phổ biến nhất. Nguồn dữ liệu được truy xuất ngược tới tận năm 2004, khi Internet còn chưa phổ biến đến từng hộ gia đình ở các quốc gia đang phát triển.
Cuốn sách được chia thành các chương theo từng chủ đề, xem kẽ các câu chuyện về cá nhân, danh sách và biểu đồ. Nội dung trải dài đến các vấn đề không thể giải thích như tại sao người Áo, Nigeria và Canada hay hỏi về chứng đau lưng vào ban đêm nhất, hay tại sao người dân bang Kansas (Mỹ) thường xuyên hỏi về cách đánh vần từ “chaos” (hỗn loạn).
Nhiều câu hỏi khác dường như dễ tìm ra đáp án hơn. Năm 2023, mức độ quan tâm cho từ khóa “chăm sóc cha mẹ” vượt qua “chăm sóc con cái”, thể hiện sự thay đổi trong cơ cấu nhân khẩu học.
 |
| Ông Rogers và cuốn sách. Ảnh: Simon Rogers. |
Một trong những điểm hấp dẫn của cuốn sách là những quy luật bất ngờ được tác giả chỉ ra. Ví dụ, lượng tìm kiếm sách nấu ăn luôn tăng vọt vào mỗi tháng 12, về đồ ăn tăng vọt vào kỳ nghỉ đông, còn về tập thể dục đạt đỉnh vào tháng 1.
So sánh giữa các nền văn hóa khác nhau cũng là điểm hấp dẫn không kém. Người châu Âu tìm kiếm về khoa học nhiều hơn cư dân các châu lục khác. Trong đó, người Belarus dẫn đầu về đam mê đối với thiên văn học.
Điểm thú vị còn nằm ở quy luật hoạt động của các gia đình: Kết quả tìm kiếm cho thấy cha mẹ thường phải dỗ con ngủ vào lúc 2h sáng.
Theo ông Rogers, tìm kiếm trên Google là hành vi tập thể có thể để lại “dấu vết” kỹ thuật số về đời sống xã hội. Theo thời gian, các “dấu vết” này kể lại câu chuyện mà không cá nhân nào có thể tự mình làm được.
“Tất cả những gì công cụ tìm kiếm có thể làm là cung cấp cho chúng ta phương tiện. Việc có làm theo hay không hoàn toàn phụ thuộc vào chính chúng ta”, ông Rogers viết.
Lăng kính màu hồng của nhân viên Google
Điểm mạnh hàng đầu của cuốn sách là tính dễ đọc. Ông Rogers đã biến một cuốn sách tràn ngập dữ liệu, sự kiện và những con số trở nên thú vị, một phần nhờ vào hàng loạt biểu đồ và hình minh họa đặc sắc.
Dù vậy, cuốn sách cũng có những điểm chưa hoàn hảo. Ông Rogers là nhân viên của Google đang viết sách về dữ liệu của chính Google. Do đó, cuốn sách dường như mang lại cảm giác về lăng kính “màu hồng” đối với vai trò của Internet và của chính Google.
Tác giả cũng chưa nhìn thấu tác động của cuộc cách mạng AI đối với cách chúng ta tìm kiếm và cách Google hiển thị kết quả. Ví dụ, phần tóm tắt bằng AI mà Google hiển thị khiến người dùng có thể không cần bấm vào các đường dẫn bên dưới nữa.
 |
| Google vẫn là nền tảng tìm kiếm thông dụng nhất trên Internet. Ảnh: Reuters. |
Đôi khi những lời giải thích của tác giả về các kết quả tìm kiếm có thể chưa hoàn toàn đầy đủ. Ví dụ, ông giải thích kết quả tìm kiếm “Bao lâu thì có thể hiến huyết tương một lần?” tại Mỹ là tín hiệu cho thấy lòng trắc ẩn của con người, nhưng không nhận ra điều này cũng thể hiện sự bất bình đẳng trong ngành y tế Mỹ.
Hay “Chế độ nghỉ tang có bao gồm chú bác không?” được giải thích là câu hỏi thể hiện nỗi đau buồn, thay vì về quyền nghỉ phép tại nơi làm việc.
Dù vậy, ông Rogers vẫn cho rằng các kết quả tìm kiếm cho thấy nhiều điều đáng hy vọng ở tương lai nhân loại.
“Dù sao thì chúng ta vẫn là con người. Chúng ta không hoàn hảo nhưng có nhiều điểm tương đồng hơn những gì ta nghĩ. Cuộc sống có thể bối rối, mệt mỏi hay vẫn khích, nhưng chúng ta thường sẽ tìm cách đối phó và vượt qua các thách thức cùng nhau”, ông kết luận cuốn sách.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
