Chục nghìn tấn thịt heo vào TP.HCM thế nào?

TP.HCM là thị trường tiêu thụ lượng thịt heo lớn trên cả nước. Ảnh: Anh Nguyễn.

Vụ Đồ hộp Hạ Long với hàng trăm tấn thịt heo có dấu hiệu vi phạm an toàn thực phẩm làm dấy lên lo ngại về khả năng kiểm soát thịt từ các địa phương vào TP.HCM, nơi mỗi ngày tiêu thụ lượng lớn thực phẩm tươi sống, đặc biệt là thịt heo.

TP.HCM hiện không phải là địa phương có nguồn chăn nuôi lớn. Phần lớn thịt heo, thịt gia cầm, rau củ quả và thủy sản được cung ứng cho thị trường thành phố đến từ các tỉnh, thành lân cận và khu vực phía Nam. Điều này đồng nghĩa với việc công tác kiểm soát an toàn thực phẩm không chỉ dừng lại trong phạm vi địa giới hành chính, mà phải được thực hiện xuyên suốt “từ trang trại đến bàn ăn”, qua nhiều tầng nấc quản lý khác nhau.

Hàng chục nghìn tấn thịt heo vào TP.HCM mỗi năm

Trong báo cáo tổng kết kết quả hoạt động của Đề án quản lý theo chuỗi thực phẩm an toàn giai đoạn 2021-2025, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cho biết quy mô chuỗi thực phẩm an toàn trong giai đoạn này tiếp tục mở rộng rõ rệt so với giai đoạn 2016-2020, cả về số lượng cơ sở tham gia lẫn sản lượng cung ứng cho thị trường.

Theo số liệu của Sở An toàn thực phẩm, trong giai đoạn 2021-2025, số lượng cơ sở chăn nuôi, sản xuất, sơ chế và kinh doanh tham gia chuỗi thực phẩm an toàn không ngừng gia tăng, kéo theo sản lượng các mặt hàng chủ lực tăng đáng kể.

Cụ thể, sản lượng thịt bò trong chuỗi tăng bình quân mỗi năm trên 10.000 tấn, tương đương mức tăng khoảng 12% so với giai đoạn trước. Thịt gà ghi nhận mức tăng mạnh nhất, lên tới 71,2%, trong khi trứng gia cầm tăng 35,64%.

Đối với rau, củ, quả, sản lượng bình quân đạt khoảng 5.300 tấn/năm, thời điểm cao điểm có thể lên tới gần 18.000 tấn/năm, chủ yếu được đưa về TP.HCM từ các tỉnh. Đây là nhóm hàng có tần suất tiêu thụ lớn, yêu cầu cao về kiểm soát dư lượng hóa chất và điều kiện bảo quản trong quá trình vận chuyển.

Thịt heo vào TP.HCM được kiểm dịch qua nhiều khâu. Ảnh: Diệu Thanh.

Ở nhóm thủy sản, hiện có 11 trang trại tham gia chuỗi thực phẩm an toàn, cung cấp bình quân khoảng 22.000 tấn thủy sản mỗi năm, cùng với khoảng 4,8 triệu lít nước mắm/năm, chủ yếu đến từ các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Riêng với sản phẩm thịt, Ban Quản lý Đề án đã cấp chứng nhận chuỗi thực phẩm an toàn cho 93 trang trại, cơ sở sản xuất, sơ chế và kinh doanh. Trong đó, sản lượng bình quân hàng năm của các mặt hàng chính gồm 35.000 tấn thịt heo, 42.000 tấn thịt gà và 19.500 tấn thịt bò. Riêng trứng gia cầm là mặt hàng có quy mô lớn, với sản lượng gần 500 triệu quả mỗi năm.

Thịt heo được xem là mặt hàng nhạy cảm nhất, không chỉ vì sản lượng tiêu thụ lớn mà còn do chuỗi cung ứng phức tạp, trải dài qua nhiều địa phương. Từ khâu chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ đến phân phối, chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo cũng có thể tạo ra rủi ro cho toàn bộ thị trường.

Kiểm dịch thịt heo vẫn dựa chủ yếu vào dấu kiểm soát thú y

Theo PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, hiện nay công tác quản lý thịt heo lưu thông trên địa bàn thành phố vẫn chủ yếu dựa vào quy trình kiểm dịch thú y theo quy định hiện hành.

Theo đó, heo được vận chuyển từ các địa phương về TP.HCM phải được kiểm dịch trước khi xuất chuồng, sau đó tiếp tục được kiểm tra tại các cơ sở giết mổ. Sau khi giết mổ, thịt heo chỉ được phép đưa ra thị trường khi đã được đóng dấu kiểm soát thú y.

Tuy nhiên, hình thức kiểm soát truyền thống này cũng bộc lộ những hạn chế nhất định. Dấu kiểm dịch chỉ phản ánh tình trạng kiểm soát tại thời điểm giết mổ, trong khi thịt sau đó có thể bị chia nhỏ, phân phối qua nhiều khâu trung gian, khiến việc truy ngược đầy đủ nguồn gốc trở nên khó khăn.

PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Để tăng cường tính minh bạch, TP.HCM đã triển khai đề án truy xuất nguồn gốc thịt heo, áp dụng công nghệ nhận diện nhằm theo dõi sản phẩm từ khâu giết mổ đến phân phối. Heo đưa vào các chợ đầu mối và hệ thống phân phối trên địa bàn được gắn vòng nhận diện, cho phép truy xuất thông tin khi cần thiết.

"Trên thực tế, việc truy xuất nguồn gốc chưa đạt hiệu quả đồng bộ. Một số trường hợp heo có gắn vòng nhận diện nhưng không truy xuất được đầy đủ thông tin, hoặc dữ liệu không được cập nhật xuyên suốt toàn bộ chuỗi", PGS Phong Lan nhấn mạnh.

Nguyên nhân chủ yếu được xác định nằm ở sự phân tách trách nhiệm quản lý. Khâu từ trang trại đến cơ sở giết mổ thuộc trách nhiệm của ngành nông nghiệp tại các địa phương, trong khi TP.HCM chủ yếu kiểm soát tốt hơn ở khâu sau giết mổ và lưu thông trên thị trường.

PGS Phong Lan cho hay trong phạm vi quản lý của thành phố, tất cả thịt heo vào hệ thống chợ đầu mối đều phải đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thú y. Truy xuất nguồn gốc được xem là biện pháp hỗ trợ, giúp tăng khả năng theo dõi và phát hiện rủi ro, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn phương thức kiểm soát truyền thống.

Từ góc nhìn của cơ quan quản lý, truy xuất nguồn gốc là công cụ quan trọng để nâng cao minh bạch và trách nhiệm trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Tuy nhiên, để công cụ này phát huy hiệu quả thực chất, việc triển khai cần sự phối hợp đồng bộ giữa các địa phương, từ chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ đến phân phối.

Trong bối cảnh TP.HCM tiếp tục phụ thuộc lớn vào nguồn thực phẩm từ bên ngoài, bài toán đặt ra không chỉ là kiểm tra nhiều hơn, mà là kết nối dữ liệu tốt hơn, phân định rõ trách nhiệm và tăng tính ràng buộc giữa các khâu trong chuỗi cung ứng. Chỉ khi đó, nguyên tắc “từ trang trại đến bàn ăn” mới thực sự vận hành trọn vẹn, thay vì dừng lại ở những con số trong báo cáo.