Chiến sự Iran thay đổi, vì sao phát ngôn của ông Trump không đổi?

Theo CNN, suốt nhiều tuần qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump lặp lại liên tục các thông điệp xoay quanh 3 trụ cột chính: Mỹ đang kiểm soát tình hình; quân đội Iran đã tan rã; chiến sự sẽ kết thúc sớm.

Chiến sự thay đổi, bộ thông điệp của ông Trump không đổi

Trước hết, thông điệp “Mỹ giành chiến thắng”, “chiến sự sắp kết thúc” được Tổng thống Mỹ lặp đi lặp lại kể từ đầu chiến dịch. Khung thời gian 4-6 tuần mà ông đưa ra hồi đầu chiến dịch đã trôi qua từ lâu, nhưng lời hứa về một hồi kết sắp đến vẫn ở trong... thời tương lai.

Thứ hai, ông Trump liên tục dùng những cụm từ nhằm hạ thấp quy mô cuộc chiến. Vì đây là chiến dịch quân sự chưa được Quốc hội Mỹ phê chuẩn, nên ông Trump ưa dùng những từ ngữ nhẹ nhàng để giảm bớt áp lực chính trị. Ông dùng những cụm từ lạ lùng như "cuộc đụng độ", "chuyến tham quan" hay "khúc quanh" để nói về chiến sự Iran.

Thứ ba, ông Trump liên tục nhấn mạnh quân đội Iran đã bị xóa sổ. “Họ không còn Hải quân, không còn Không quân, không còn năng lực phòng không, vài thế hệ lãnh đạo của họ đã bị tiêu diệt”, đó là những nội dung liên tục được ông Trump nhắc đi nhắc lại trong các tuyên bố, bất chấp thực tế là Iran vẫn đủ năng lực phong tỏa eo biển Hormuz, tạo đòn bẩy hiệu quả trong đàm phán với Mỹ.

Dù chiến sự Iran liên tục có những diễn biến mới, bộ thông điệp của Tổng thống Trump suốt vài tuần qua vẫn không thay đổi. Ảnh: Reuters.

Thứ tư, Tổng thống Mỹ nhiều lần khẳng định Iran rất muốn đạt được thỏa thuận với Mỹ. Tuy nhiên, sau nhiều tuần, chưa có thỏa thuận thực chất nào được ký kết, chính Mỹ đang phải thúc đẩy quá trình đạt được thỏa thuận. Trong khi ông Trump nói mọi thứ "đang trong tầm kiểm soát", Iran lại cho thấy họ mới thực sự nắm thế thượng phong khi siết chặt kiểm soát tuyến hàng hải huyết mạch.

Thứ năm, ông Trump khao khát vượt qua di sản của ông Obama trong vấn đề Iran. Một trong những động lực lớn nhất của ông Trump khi tiến hành chiến sự Iran là muốn chứng minh rằng ông có thể đạt được thỏa thuận vượt trội so với thỏa thuận ông Obama đạt được với Iran hồi năm 2015.

Ông Trump thường xuyên chỉ trích thỏa thuận năm 2015 là “tồi tệ” và tạo ra ưu thế cho Iran. Ông cho rằng với thỏa thuận này, ông Obama đã "gửi những máy bay chở đầy tiền mặt" cho Tehran. Ông Trump cũng luôn khẳng định thỏa thuận mà ông đạt được sẽ đảm bảo an ninh vững vàng hơn cho nước Mỹ.

Thứ sáu, ông Trump thường xuyên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ngăn chặn thảm họa hạt nhân đến từ Iran. Dù các đánh giá tình báo của Mỹ trước chiến sự không cho thấy Iran sắp có vũ khí nguyên tử, nhưng ông Trump vẫn luôn lập luận cuộc chiến là cần thiết để cứu Israel, châu Âu và nước Mỹ khỏi nguy cơ từ thảm họa hạt nhân do Iran gây ra.

Ý đồ của các thông điệp lặp lại

Dù chiến sự Iran đã thay đổi, cán cân đàm phán cũng đã khác, nhưng ông Trump vẫn dùng bộ thông điệp cũ.

Việc Tổng thống Mỹ liên tục lặp lại các thông điệp cũ suốt nhiều tuần qua khiến giới quan sát khó có thể phân biệt được đâu là thông tin mới từ quá trình đàm phán, đâu là thông điệp chính trị từ ông Trump.

Trong khi ông Trump liên tục khẳng định cuộc xung đột sắp kết thúc, những cột khói vẫn bốc lên từ các tàu bị vô hiệu hóa tại Vịnh Oman, giá xăng dầu vẫn ở mức cao kỷ lục. Những thực tế này đang kể câu chuyện khác về cuộc xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Tranh cổ động mang nội dung tuyên truyền trên đường phố Tehran, Iran. Ảnh: Reuters.

Thực tế, việc ông Trump liên tục lặp lại các thông điệp không phải là điều xa lạ đối với giới phân tích. Điều này được cho là dựa trên kỹ thuật tâm lý học chính trị: Sử dụng triệt để sự lặp lại nhằm biến những điều được khẳng định thành "sự thật" trong lòng công chúng.

Kỹ thuật lặp lại là một công cụ thuyết phục phổ biến trong chính trường. Richard Wilson, giáo sư nhân học và luật tại Đại học Connecticut (Mỹ), nhận định mọi chính trị gia đều dùng phép lặp, nhưng ông Trump đưa chiến thuật này lên mức cực độ.

Sự lặp lại không ngừng nghỉ khiến ngay cả những tuyên bố không có căn cứ vững vàng cũng được truyền thông đưa tin liên tục. "Người dân nghe đi nghe lại điều gì đó đến mức họ bắt đầu nghĩ: Mình nghe thấy thông tin này suốt, vậy chắc là nó đúng rồi", giáo sư Wilson phân tích.

Tuy nhiên, nghiên cứu của Đại học Columbia (Mỹ) chỉ ra rằng chiến thuật lặp lại cũng có giới hạn. Các nhà tâm lý học phát hiện ra rằng số lần lặp lại tối ưu để duy trì hiệu quả là từ 3 đến 5 lần. Nếu vượt quá ngưỡng này, việc lặp lại có thể gây ra tác dụng ngược.

Đáng chú ý, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng chiến thuật lặp lại chỉ phát huy quyền năng lớn nhất khi khán giả không tập trung cao độ. Những người nghe có sự tập trung và tư duy phản biện thường ít bị lay chuyển bởi các tuyên bố thiếu thuyết phục, dù thông điệp có được lặp lại bao nhiêu lần.