'Chiếc bẫy tàng hình' Iran chờ sẵn Mỹ tại eo biển Hormuz

Cảng Bandar Abbas tại eo biển Hormuz năm 2023. Ảnh: New York Times.

Theo phân tích của New York Times, lực lượng Hải quân Iran đã chịu tổn thất nặng nề từ các cuộc tấn công do Mỹ và Israel tiến hành.

Tại hai căn cứ Hải quân, Iran mất ít nhất 7 tàu chiến, cùng nhiều cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng. Lối vào một cơ sở Hải quân ngầm tại eo biển Hormuz bị đánh trúng.

Trong cuộc phỏng vấn với CNN ngày 6/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tự tin khẳng định ông đã “giải quyết xong” vấn đề tại eo biển Hormuz.

“Chúng tôi đã đánh bại Hải quân của Iran. Khi bạn vô hiệu hóa Hải quân, họ sẽ không thể làm những điều họ muốn được nữa. Chúng tôi vừa đánh chìm khoảng 25 chiếc tàu chiến. Đó là những chiếc tàu khá lớn và 25 chiếc đã bị hạ”, ông Trump nói.

Bandar Abbas và Jask là căn cứ của cả Hải quân Iran và Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Ảnh: New York Times.

Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng Mỹ và Israel vẫn đối mặt nhiều thách thức trong mục tiêu “vô hiệu hóa” sức mạnh Hải quân Tehran. Vấn đề tại eo biển Hormuz cũng không dễ giải quyết nhanh gọn, bởi có tới hai lực lượng Hải quân tại Iran.

Hai lực lượng Hải quân của Iran

Các cuộc không kích của Mỹ và Israel đến nay chủ yếu nhắm vào lực lượng Hải quân chính quy của Iran (IRIN). Đây là lực lượng của Quân đội Cộng hòa Hồi giáo Iran (Artesh). Lực lượng này tập trung vào các hoạt động hải quân truyền thống, vận hành các tàu chiến lớn và là một trong hai lực lượng hải quân song song của Iran.

Lực lượng hải quân thứ hai thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Lực lượng này chuyên về các đòn “đối đầu phi đối xứng”. Họ sử dụng nhiều phương tiện nhỏ, linh hoạt, tung đòn bất ngờ, khó đoán theo kiểu du kích.

Ngoài các tàu chiến truyền thống, hạm đội Hải quân trực thuộc IRGC còn sở hữu số lượng lớn tàu cao tốc và phương tiện không người lái trên biển. Các phương tiện này vốn khó bị phát hiện và khó trở thành mục tiêu tấn công.

Hải quân của IRGC chịu trách nhiệm chính trong việc kiểm soát eo biển chiến lược Hormuz và khu vực Vịnh Ba Tư. Theo các chuyên gia, Mỹ mới chỉ làm suy yếu lực lượng hải quân của Artesh. Nếu muốn đảm bảo tuyến hàng hải tại Hormuz hoạt động bình thường, họ cần nhớ Iran còn lực lượng hải quân của IRGC.

Lực lượng hải quân của IRGC hiện thách thức tuyên bố của ông Trump rằng hải quân Mỹ sẽ hộ tống tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Phát ngôn viên Alimohammad Naini của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết Tehran “hoan nghênh và chờ đợi” sự hiện diện của lực lượng hải quân Mỹ tại eo biển.

Ông Nicholas Carl, chuyên gia của tổ chức Critical Threats Project tại Washington, nhận định: “Việc đánh chìm các tàu chiến thuộc Hải quân chính quy Iran là điểm nhấn trong chiến dịch quân sự của Mỹ. Tuy nhiên, Iran vẫn còn rất nhiều cách khiến tuyến hàng hải qua eo Hormuz và vịnh Ba Tư gặp khủng hoảng”.

Theo New York Times, tàu thương mại qua eo biển Hormuz vẫn tiếp tục bị đe dọa. Ít nhất 10 tàu thương mại đã bị tấn công khi cố gắng đi qua eo Hormuz kể từ khi xung đột nổ ra.

Phần lớn các tàu này báo cáo bị trúng “vật thể bay chưa xác định”, điều này cho thấy có thể UAV hải quân hoặc tàu cỡ nhỏ đã ra các đòn tấn công này.

Hải quân Iran hiện tổn thất ra sao?

Cận cảnh lối vào khu vịnh ngầm tại căn cứ Hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng trên đảo Qeshm, tháng 8/2025 (ảnh trái) và khói bốc lên từ lối vào khu vịnh ngầm tại căn cứ Hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng trên đảo Qeshm, ngày 4/3 (ảnh phải). Ảnh: New York Times.

Căn cứ tại đảo Qeshm của IRGC đã gặp phải thiệt hại. Căn cứ này có một vịnh ngầm là nơi chứa các tàu cao tốc có người lái và không người lái, bao gồm cả những tàu mang thuốc nổ dùng cho các nhiệm vụ tấn công cảm tử.

Theo chuyên gia phân tích quốc phòng Farzin Nadimi chia sẻ với New York Times, ảnh vệ tinh cho thấy thiệt hại đã xảy ra. Hình ảnh vệ tinh cho thấy khói đen đã bốc lên tại lối vào vịnh ngầm sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel trong ngày 4/3.

Căn cứ Bandar Abbas, cách đảo Qeshm khoảng 16 km, cũng bị thiệt hại nặng. Các cuộc tấn công khiến tàu của cả hải quân chính quy và của lực lượng IRGC tại căn cứ này đều không kịp phân tán trước khi bị đánh trúng.

Trong một cuộc tấn công, quân đội Mỹ đã đánh trúng một tàu mang UAV của IRGC neo gần căn cứ này. Video lan truyền trong tuần qua còn cho thấy cuộc tấn công nhằm vào tàu hộ vệ tên lửa tàng hình dạng hai thân, một trong những tàu chiến mới nhất của Iran. Theo báo cáo của Viện Quốc tế Nghiên cứu Chiến lược (IISS), IRGC hiện chỉ có 4 tàu chiến loại này.

Các tàu Hải quân bị đánh chìm tại căn cứ Konarak, ngày 4/3 (ảnh trái) và các công trình bị phá hủy tại căn cứ Hải quân Konarak, ngày 4/3 (ảnh phải). Ảnh: New York Times.

Căn cứ Konarak chịu tổn thất nặng. 3 tàu chiến đã bị đánh chìm ngay khi đang neo đậu tại đây, ảnh vệ tinh còn cho thấy nhiều tàu khác bị lật. Konarak còn có sở chỉ huy hải quân khu vực chuyên phụ trách các hoạt động ngoài khơi phía đông nam Iran.

Theo chuyên gia Nicholas Carl, các cuộc tấn công tại đây giáng đòn mạnh vào hạm đội tàu mặt nước của Iran và làm giảm nhanh sự hiện diện của các tàu này tại vịnh Oman.

Ảnh vệ tinh cho thấy 8 tòa nhà tại căn cứ Konarak bị phá hủy trong các cuộc tấn công nhằm cả vào căn cứ UAV và căn cứ không quân gần đó.

Ngoài ra, thiệt hại cũng được ghi nhận tại căn cứ hải quân Jask ở vịnh Oman và tại căn cứ Asaluyeh ở vịnh Ba Tư.

Những tổn thất này cho thấy chiến dịch tấn công của Mỹ và Israel đã làm suy yếu đáng kể năng lực của hải quân Iran, nhưng các chuyên gia nhận định mối đe dọa đối với tuyến hàng hải chiến lược tại eo biển Hormuz vẫn chưa biến mất. Tình trạng phong tỏa tiếp diễn tại eo biển Hormuz là minh chứng rõ nhất cho mối đe dọa ấy.