Cặp đôi quyền lực mới của EU

Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni đã gặp nhau tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra tại Villa Doria Pamphilj, Rome, và củng cố liên minh đang manh nha hình thành giữa hai bên.

Cả hai đều là những chính trị gia cánh hữu theo chủ nghĩa Đại Tây Dương, mong muốn hạ nhiệt căng thẳng với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Đồng thời, cả hai cũng đều có những bất mãn nhất định với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, theo Politico.

Trong quá khứ, vào những thời điểm mang tính quyết định, Đức thường tìm đến Pháp để cùng vạch ra các định hướng lớn cho EU. Vì vậy, việc ông Merz nay lựa chọn liên kết với bà Meloni nhằm thúc đẩy các ưu tiên cốt lõi của châu Âu về thương mại, công nghiệp và quan hệ với Mỹ đang là điều gây chú ý.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni. Ảnh: Michael Kappeler/dpa.

Lý do

Một phần lý do đưa ông Merz xích lại gần bà Meloni xuất phát từ sự khó chịu đối với Pháp. Berlin bực bội trước việc Paris tìm cách làm suy yếu hiệp định thương mại giữa EU và khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur). Đây là thỏa thuận mà Đức từ lâu mong muốn để thúc đẩy xuất khẩu công nghiệp.

Tuy nhiên, theo France24, vào tháng 11/2025, Pháp cho biết đang "sử dụng mọi biện pháp" để ngăn chặn việc thông qua hiệp định này trong bối cảnh áp lực ngày càng gia tăng từ phía nông dân nước này. Một số người cho rằng việc tăng lượng nông sản nhập khẩu từ Nam Mỹ sẽ gây tổn hại đến sinh kế của họ.

Đức cũng đang cân nhắc khả năng rút khỏi chương trình hợp tác chế tạo máy bay chiến đấu trị giá 100 tỷ euro do bất đồng với Pháp. Trong bối cảnh đó, có thể hiểu lý do Đức điều chỉnh hướng hợp tác sang Rome.

Tại hội nghị thượng đỉnh hôm 23/1, ông Merz và bà Meloni được kỳ vọng sẽ ký kết thỏa thuận hợp tác về quốc phòng, theo tiết lộ của các nhà ngoại giao tham gia công tác chuẩn bị.

Hiện chưa rõ nội dung cụ thể của hợp tác này, song tập đoàn Rheinmetall của Đức và Leonardo của Italy đã có liên doanh sản xuất xe tăng và các phương tiện quân sự khác.

Thủ tướng Meloni và Thủ tướng Merz tham dự lễ ký kết tại Villa Doria Pamphili, Rome. Ảnh: Reuters.

Tham vọng nhất, Italy và Đức đang phối hợp soạn thảo một “kế hoạch hành động” mới nhằm phục hồi ngành công nghiệp EU và mở rộng xuất khẩu. Văn bản chung có thể được trình bày tại hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu ngày 12/2.

Berlin và Rome tự xem mình là “hai quốc gia công nghiệp hàng đầu châu Âu” và đã chỉ trích sự trì hoãn trong việc thông qua thỏa thuận Mercosur.

Với Giangiacomo Calovini - nghị sĩ thuộc đảng Anh em Italy của bà Meloni, đồng thời là người đứng đầu Nhóm nghị sĩ hữu nghị Italy - Đức tại Quốc hội, liên minh Merz-Meloni là điều hợp lý khi xét đến việc ông Macron sắp rời khỏi chính trường châu Âu sau cuộc bầu cử Pháp vào năm 2027.

“Hai nước chúng tôi có các chính phủ ổn định, đặc biệt nếu so với Pháp”, ông nói. “Rõ ràng là bà Meloni và ông Merz nhiều khả năng còn một chặng đường dài phía trước. Tại đó, họ có thể cùng nhau hợp tác”.

Việc duy trì mối quan hệ ổn định với Tổng thống Trump cũng là yếu tố then chốt đối với cả hai nhà lãnh đạo. Ông Merz và bà Meloni đều tìm cách tránh những xung đột xuyên Đại Tây Dương và đã nhận được sự hỗ trợ tích cực từ các ngoại trưởng của mình.

“Bà Giorgia Meloni và ông Friedrich Merz đại diện cho cánh châu Âu cởi mở nhất trong đối thoại với Tổng thống Trump”, Pietro Benassi, cựu Đại sứ Italy tại Berlin và EU, nhận định. “Những diễn biến dồn dập và có phần khó lường do tổng thống Mỹ tạo ra đang khiến lập trường của Italy và Đức xích lại gần nhau hơn, thay vì giữa Italy với Pháp, hay giữa Pháp với Đức”.

Trái ngược với cách tiếp cận mềm mỏng của Rome và Berlin, ông Calovini chỉ trích ông Macron có thái độ “mâu thuẫn” không mấy hiệu quả đối với Tổng thống Trump.

“Ông ấy hành động như muốn thách thức Mỹ, nhưng rồi lại gửi các tin nhắn - mà ông Trump đã công khai một cách thiếu tinh tế - trong đó ông ấy mời ông Trump ăn tối”, Calovini phàn nàn.

Phản ứng hóa học

Trong những trao đổi riêng tư, các quan chức tại Berlin ngày càng bày tỏ sự hào hứng trước mối quan hệ hợp tác với bà Meloni, mô tả quan hệ với Rome đáng tin cậy.

“Italy là đối tác đáng tin”, một quan chức cấp cao trong chính phủ Đức nói. Đây không phải là tính từ mà giới chức Berlin gần đây thường dùng để mô tả các đối tác Pháp.

Thủ tướng Italy Giorgia Meloni và Thủ tướng Đức Friedrich Merz tham dự cuộc họp báo tại Cung điện Chigi ở Rome vào năm 2025. Ảnh: Reuters.

“Pháp nói nhiều hơn, nhưng Italy thì thực tế hơn rất nhiều”, Axel Schäfer, nghị sĩ của Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD), nhận xét.

Một quan chức Italy cũng ca ngợi “phản ứng hóa học ăn ý” giữa ông Merz và bà Meloni. Điều này tạo nên sự đối lập rõ rệt với mối quan hệ vốn nổi tiếng là căng thẳng giữa bà Meloni và ông Macron - hai người thường xuyên đối đầu với nhau.

Trong nỗ lực tăng cường gắn kết, ông Merz và bà Meloni đôi lúc đã sử dụng những lời lẽ có phần cường điệu. Trong chuyến thăm Rome đầu tiên trên cương vị thủ tướng vào năm 2025, ông Merz tuyên bố rằng giữa hai nước “gần như có sự đồng thuận hoàn toàn về mọi vấn đề chính sách châu Âu”.

Bà Meloni cũng đáp lại với tinh thần tương tự. “Đơn giản là không thể nghi ngờ về mối quan hệ giữa Italy và Đức”, bà nói khi đó.

Tuy nhiên, theo Politico, những tuyên bố ấy có phần quá đà. Trên thực tế, hai nhà lãnh đạo vẫn tồn tại nhiều khác biệt đáng kể.

Bà Meloni đã từ chối ủng hộ kế hoạch - cuối cùng thất bại - do ông Merz thúc đẩy nhằm sử dụng tài sản Nga bị đóng băng để tài trợ viện trợ quân sự cho Ukraine. Bà Meloni cũng từng tạm thời không ủng hộ thỏa thuận thương mại Mercosur, nhằm giành thêm nhượng bộ cho nông dân Italy, trước khi cuối cùng đồng ý.

Quan trọng hơn, Rome và Berlin nhiều khả năng sẽ là những đồng minh khá “khó xử” khi nói đến tài chính công. Từ lâu, Italy đã thúc đẩy chính sách tài khóa châu Âu nới lỏng hơn, và là đồng minh của Pháp trong vấn đề này. Trong khi đó, Đức lại đóng vai trò người kiểm soát chặt chẽ của lục địa già về chi tiêu.

Về cơ bản, phần lớn sự gắn kết ngày càng gia tăng giữa ông Merz và bà Meloni còn liên quan đến nhu cầu chính trị trong nước của mỗi người.

Bà Meloni đã kéo đảng Anh em Italy tiến gần hơn về trung dung, đặc biệt trong chính sách đối ngoại. Trong khi đó, tại Đức, sự trỗi dậy của đảng cực hữu AfD đã buộc ông Merz phải đẩy đảng bảo thủ của mình sang cánh hữu rõ rệt hơn trong vấn đề nhập cư.

Sự hội tụ về mặt tư tưởng này đã tạo điều kiện cho quan hệ hai bên ấm lên. Khi ông Merz tìm kiếm các đối tác để mạnh tay giảm dòng người xin tị nạn vào châu Âu, cắt giảm quy định và thúc đẩy thương mại - đồng thời tạo thế đối trọng với ông Macron - bà Meloni ngày càng trở thành một nhân vật quan trọng đối với vị thủ tướng Đức.

Dù vậy, Stefano Stefanini, cựu nhà ngoại giao cấp cao Italy và cựu đại diện tại NATO, cho rằng mối quan hệ này luôn có những giới hạn nhất định.

“Nó mang tính chiến thuật nhiều hơn”, ông nói. “Không có một chiến lược phối hợp thực sự. Chỉ là có một số vấn đề mà bà Meloni và ông Merz đứng chung một phía”.