Rạng sáng 10/8/2024, giữa đống đổ nát còn bốc khói của trường al-Tabin ở thành phố Gaza, bà Yasmin Mahani đi tìm con trai Saad. Bà thấy chồng mình gào thét, nhưng Saad thì hoàn toàn biến mất.
“Tôi bước vào nhà thờ Hồi giáo và dẫm phải máu thịt vương vãi”, bà Mahani kể với Al Jazeera trong phóng sự phát sóng hôm 9/2. Suốt nhiều ngày, bà lục tìm tại các bệnh viện và nhà xác.
“Chúng tôi không tìm thấy gì của Saad. Thậm chí không có một thi thể để chôn cất. Đó là điều đau đớn nhất”, bà nghẹn ngào kể lại.
Tuy nhiên, bà Mahani chỉ là một trong hàng nghìn gia đình Palestine có người thân “biến mất” trong cuộc chiến tại Gaza, nơi hơn 72.000 người đã thiệt mạng.
Cơ chế “xóa sổ” bằng nhiệt độ cực hạn
Trong chương trình điều tra mang tên The Rest of the Story, lực lượng Phòng vệ Dân sự Gaza ghi nhận 2.842 người Palestine đã “bốc hơi” kể từ khi xung đột bùng phát tháng 10/2023, chỉ còn lại vết máu bắn trên tường hoặc những mảnh mô nhỏ.
Con số 2.842 không phải ước tính, mà được tổng hợp qua phương pháp đối chiếu pháp y tại hiện trường.
Người phát ngôn của Lực lượng Phòng vệ Dân sự Gaza Mahmoud Basal cho biết các đội cứu hộ áp dụng “phương pháp loại trừ”: so sánh số người được gia đình xác nhận có mặt tại hiện trường với số thi thể thu hồi được.
“Nếu gia đình nói có 5 người trong nhà, nhưng chúng tôi chỉ tìm thấy 3 thi thể nguyên vẹn, thì sau khi tìm kiếm kỹ lưỡng mà chỉ còn dấu vết sinh học như máu hoặc mảnh da đầu, hai người còn lại được xác định là ‘bốc hơi’”, ông Basal nói.
Cuộc điều tra dẫn lời các chuyên gia cho rằng hiện tượng này liên quan đến việc sử dụng có hệ thống các loại vũ khí nhiệt và nhiệt áp - còn gọi là bom chân không hoặc bom khí dung - vốn bị nhiều công ước quốc tế lên án vì tính sát thương không phân biệt mục tiêu.
 |
| Bom MK-84 có nhiệt độ tới 3.500 độ C Israel sử dụng. Ảnh: Al Jazeera. |
Chuyên gia quân sự Nga Vasily Fatigarov giải thích, khác với thuốc nổ thông thường, vũ khí nhiệt áp phát tán một đám mây nhiên liệu rồi kích nổ, tạo quả cầu lửa khổng lồ và hiệu ứng chân không.
“Để kéo dài thời gian cháy, người ta trộn thêm bột nhôm, magiê và titan. Nhiệt độ vụ nổ có thể đạt 2.500-3.000 độ C”, ông nói.
Theo điều tra, nhiều loại bom sử dụng tritonal - hỗn hợp TNT và bột nhôm - như bom MK-84 do Mỹ sản xuất, có thể tạo nhiệt tới 3.500 độ C.
Tiến sĩ Munir al-Bursh, Tổng giám đốc Bộ Y tế Palestine tại Gaza, cho biết cơ thể người chứa khoảng 80% là nước.
“Nước sôi ở 100 độ C. Khi cơ thể tiếp xúc nguồn nhiệt trên 3.000 độ C kèm áp suất và oxy hóa cực lớn, dịch cơ thể bốc hơi tức thì, mô mềm hóa tro trong vài giây. Đó là phản ứng hóa học không thể tránh khỏi”, ông nói.
Các loại bom được nêu đích danh
Al Jazeera xác định một số loại đạn dược do Mỹ sản xuất đã được sử dụng tại Gaza:
- MK-84 (biệt danh “Búa tạ”): Bom không điều khiển nặng 900kg, chứa tritonal, sinh nhiệt tới 3.500 độ C.
- BLU-109 xuyên boongke: Có vỏ thép dày và ngòi nổ chậm, xuyên sâu trước khi phát nổ hỗn hợp PBXN-109, tạo cầu lửa trong không gian kín. Trong một vụ tấn công vào khu al-Mawasi - nơi Israel tuyên bố là “vùng an toàn” - loại bom này được cho là khiến 22 người “bốc hơi”.
- GBU-39: Bom lượn chính xác dùng thuốc nổ AFX-757, được cho là sử dụng trong vụ tấn công trường al-Tabin. Theo chuyên gia Fatigarov, loại bom này “giữ nguyên cấu trúc tòa nhà nhưng phá hủy mọi thứ bên trong”, gây tử vong bằng sóng áp suất và sóng nhiệt thiêu hủy mô mềm.
Lực lượng Phòng vệ Dân sự Gaza cho biết đã thu được các mảnh cánh bom GBU-39 tại những địa điểm không tìm thấy thi thể nạn nhân.
 |
| Các loại bom do Mỹ sản xuất đã được sử dụng tại Gaza. Ảnh: Al Jazeera. |
Tranh cãi pháp lý và trách nhiệm quốc tế
Một số chuyên gia luật quốc tế cho rằng việc sử dụng các loại vũ khí có sức sát thương không phân biệt mục tiêu có thể cấu thành tội ác chiến tranh.
Luật sư Diana Buttu, giảng viên Đại học Georgetown tại Qatar, phát biểu tại Diễn đàn Al Jazeera ở Doha rằng chuỗi cung ứng vũ khí cho thấy trách nhiệm không chỉ thuộc về Israel.
“Chúng ta thấy dòng chảy liên tục của những vũ khí này từ Mỹ và châu Âu. Họ biết chúng không phân biệt chiến binh và trẻ em, nhưng vẫn tiếp tục cung cấp,” bà nói.
Theo bà Buttu, luật nhân đạo quốc tế nghiêm cấm việc sử dụng vũ khí không thể phân biệt giữa mục tiêu quân sự và dân sự.
 |
| Sức công phá kinh hoàng của loại bom mà Israel sử dụng tại Gaza. Ảnh: Al Jazeera. |
Trong khi đó, Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) từng ban hành các biện pháp tạm thời yêu cầu Israel ngăn chặn hành vi có nguy cơ dẫn tới diệt chủng (tháng 1/2024), và Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã phát lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (tháng 11/2024). Tuy nhiên, theo giới quan sát, giao tranh vẫn tiếp diễn.
Giáo sư luật quốc tế Tariq Shandab cho rằng hệ thống công lý quốc tế đã “không vượt qua được phép thử Gaza”. Ông nhấn mạnh rằng ngoài các cuộc không kích, việc phong tỏa thuốc men và lương thực cũng có thể cấu thành tội ác chống lại loài người.
Giữa những tranh luận pháp lý, nỗi đau của các gia đình vẫn hiện hữu.
Ông Rafiq Badran, mất bốn người con tại trại tị nạn Bureij, cho biết ông chỉ thu nhặt được những mảnh thi thể nhỏ để chôn cất.
“Bốn đứa con tôi đã bốc hơi”, ông nghẹn lời. “Tôi tìm chúng hàng triệu lần. Không còn lại gì cả. Không ai biết chúng đã đi đâu”.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
