|
|
Bộ Y tế muốn thay đổi cách quản lý thực phẩm: một đầu mối xuyên suốt, tăng kiểm tra đột xuất, siết chặt từ sản xuất đến lưu thông. Ảnh: Phương Anh. |
Bộ Tư pháp vừa công bố dự thảo hồ sơ chính sách của Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Bộ Y tế xây dựng. Dự luật dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp cuối năm nay, với nhiều thay đổi đáng chú ý về tổ chức bộ máy và cách thức quản lý.
Hướng tới một đầu mối quản lý thống nhất
Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất, xuyên suốt từ trung ương đến địa phương.
Theo đó, mục tiêu đặt ra là xây dựng một đầu mối chịu trách nhiệm chính, đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý vi phạm.
Dự thảo giao Chính phủ quy định cụ thể trách nhiệm quản lý giữa các bộ, ngành và UBND các cấp, bảo đảm thống nhất theo tinh thần chỉ đạo của Trung ương. Chính quyền địa phương sẽ được tăng cường vai trò trong kiểm tra, giám sát và xử lý các vấn đề an toàn thực phẩm trên địa bàn.
Đáng chú ý, Bộ Y tế đưa ra 3 phương án tổ chức bộ máy, trong đó lựa chọn phương án thứ hai là tối ưu.
Cụ thể, ở trung ương sẽ có một cơ quan quản lý an toàn thực phẩm trực thuộc Bộ Y tế. Tại địa phương, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm quản lý và có thể lựa chọn một trong hai mô hình:
- Thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở sáp nhập các chức năng liên quan từ Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương.
- Hoặc giữ Chi cục An toàn thực phẩm (thuộc Sở Y tế) nhưng bổ sung thêm chức năng, nhân lực từ các sở liên quan.
Ở cấp cơ sở, dự thảo đề xuất thành lập đội an toàn thực phẩm trực thuộc UBND cấp xã, trực tiếp thực thi nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Theo Bộ Y tế, phương án này giúp khắc phục tình trạng chồng chéo hiện nay khi 3 bộ cùng quản lý, gây khó xác định trách nhiệm. Đồng thời, mô hình vẫn tận dụng được nguồn lực sẵn có, hạn chế xáo trộn bộ máy.
Trong khi đó, phương án giữ nguyên như hiện hành bị đánh giá là thiếu hiệu quả, còn phương án xây dựng hệ thống độc lập hoàn toàn sẽ tốn kém lớn, ước tính hơn 20.000 tỷ đồng và không phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy.
 |
| Hướng tới quản lý thực phẩm như các nước phát triển, dự thảo luật đề xuất siết kiểm soát theo chuỗi và lập đầu mối thống nhất toàn quốc. Ảnh: Baochinhphu. |
Dự thảo cũng phân tích rõ ưu, nhược điểm của hai phương án tại địa phương.
Với phương án thành lập Sở An toàn thực phẩm, ưu điểm là có vị thế pháp lý cao hơn, thuận lợi trong thanh tra, xử phạt và phối hợp liên ngành. Ngoài ra, Sở có thể chủ động nguồn lực và triển khai thống nhất chiến lược từ trung ương. Mô hình này đã có thực tiễn tại TP.HCM.
Tuy nhiên, việc lập Sở mới sẽ làm tăng thêm đầu mối hành chính và cần thời gian xây dựng.
Ngược lại, phương án giữ Chi cục giúp tận dụng bộ máy sẵn có, triển khai nhanh, không phát sinh thêm lãnh đạo cấp sở. Dù vậy, hạn chế là phụ thuộc vào Sở Y tế, có thể giảm tính chủ động và thiếu đồng đều giữa các địa phương. Đáng chú ý, khoảng 30% tỉnh, thành hiện không còn Chi cục an toàn thực phẩm, nên vẫn phải thành lập mới nếu áp dụng phương án này.
Chuyển mạnh sang quản lý theo chuỗi giá trị
Bên cạnh tổ chức bộ máy, dự thảo Luật cũng đề xuất thay đổi căn bản cách quản lý: Chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm.
Mục tiêu là kiểm soát an toàn thực phẩm từ khâu sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt, giết mổ cho đến chế biến, lưu thông và tiêu dùng.
Dự thảo đưa ra 3 phương án và tiếp tục lựa chọn phương án thứ hai. Theo đó:
- Các khâu sản xuất ban đầu vẫn thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.
- Luật An toàn thực phẩm sẽ tập trung quản lý từ sau thu hoạch đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Nhiều quy định mới được bổ sung, như:
- Kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và các tác nhân gây ô nhiễm trong thực phẩm.
- Yêu cầu cơ sở sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn tiên tiến như HACCP, ISO 22000, FSSC 22000… theo lộ trình.
- Chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tăng kiểm tra đột xuất và xử phạt nghiêm vi phạm.
- Bổ sung quy định quản lý nhà hàng, bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố và trách nhiệm của chính quyền địa phương.
- Tăng cường hệ thống kiểm nghiệm, chủ động lấy mẫu giám sát trên thị trường.
 |
| Đoàn liên ngành đang kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm tại một cơ sở kinh doanh. Ảnh: Baodongnai. |
Theo Bộ Y tế, nếu giữ nguyên như luật hiện hành sẽ không giải quyết được tình trạng chồng chéo, thiếu hiệu quả, thậm chí làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm và chi phí giám sát.
Trong khi đó, phương án quản lý toàn bộ chuỗi trong một luật duy nhất tuy toàn diện nhưng vượt quá phạm vi điều chỉnh, đòi hỏi nguồn lực lớn và có nguy cơ làm bộ máy cồng kềnh.
Đáng chú ý, dự thảo nhấn mạnh cách tiếp cận quản lý theo nguy cơ thay vì phân loại sản phẩm theo mức độ rủi ro. Theo đó, bất kỳ thực phẩm nào cũng có thể tiềm ẩn nguy cơ trong từng mắt xích của chuỗi cung ứng, nên cần kiểm soát xuyên suốt.
Hiện nay, lĩnh vực thực phẩm do Bộ Y tế quản lý có hơn 138.000 sản phẩm, việc phân loại chi tiết theo rủi ro được đánh giá là không khả thi.
Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới tăng cường hậu kiểm, siết chặt trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Các nhóm sản phẩm có nguy cơ cao sẽ phải đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng, trong khi các nhóm còn lại được giám sát trong quá trình lưu thông.
Đối với cơ sở sản xuất, đặc biệt là thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm cho trẻ nhỏ, thực phẩm bổ sung… sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn do liên quan trực tiếp đến nhóm dễ tổn thương.
Thế nào là chế độ ăn kiêng tốt nhất? Làm thế nào để ngừng lo lắng về cân nặng và tập trung vào việc sống lành mạnh? Để giải quyết mối quan tâm về vấn đề này, mục Sức khỏe của Znews giới thiệu bạn cuốn sách Chỉ dẫn để sống khỏe toàn diện của tác giả Shaun Francis. Sách sẽ giúp người đọc tập trung việc ăn uống lành mạnh, rèn luyện thể chất và giữ tinh thần minh mẫn trong thời buổi bận rộn.
