Biểu tình lan rộng giữa nguy cơ động binh Mỹ - Iran

Theo các hãng tin địa phương và dữ liệu mạng xã hội, đụng độ đã xảy ra giữa nhóm sinh viên biểu tình và các lực lượng ủng hộ chính phủ.

CNN đưa tin các cuộc biểu tình bùng phát đúng vào dịp 40 ngày tưởng niệm nạn nhân thiệt mạng trong các cuộc trấn áp tháng trước - đợt bất ổn dân sự nghiêm trọng nhất tại Iran kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Video cho thấy các đoàn tuần hành công khai chỉ trích Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei và hô vang khẩu hiệu ủng hộ ông Reza Pahlavi, con trai của cố Quốc vương Iran đang lưu vong.

Hãng tin thân chính phủ SNN công bố hình ảnh người biểu tình ném đá vào lực lượng dân quân sinh viên Basij - nhóm thường xuyên hỗ trợ an ninh chính phủ trấn áp các cuộc tụ tập. Những hoạt động tương tự cũng được ghi nhận tại Đại học Beheshti, Amir Kabir (thủ đô) và Đại học Mashhad (phía Đông Bắc).

Tại thị trấn Abdanan phía Tây, không khí căng thẳng bao trùm sau vụ bắt giữ một giáo viên hoạt động xã hội. Người dân và sinh viên đã xuống đường hô vang khẩu hiệu phản đối chính quyền.

Làn sóng phản kháng này diễn ra đúng thời điểm nhạy cảm nhất, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra "tối hậu thư" 15 ngày và đe dọa tấn công quân sự. Sự chia rẽ nội bộ sâu sắc đang đặt chính quyền của Tổng thống Pezeshkian vào tình thế cực kỳ khó khăn khi vừa phải đối phó với người biểu tình, vừa phải răn đe lực lượng quân sự hùng hậu của Mỹ ngoài khơi.

Tehran thách thức Washington đưa bằng chứng

Theo Aljazeera, Chính phủ Iran tiếp tục quy trách nhiệm cho "những kẻ khủng bố" đứng sau các cuộc biểu tình toàn quốc khiến hàng nghìn người chết vào tháng trước. Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và các chuyên gia nhân quyền quốc tế đưa ra những số liệu thương vong gây tranh cãi.

Ngày 21/2, Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi cho biết Tehran đã công bố danh sách 3.117 nạn nhân, mô tả họ là "nạn nhân của các hoạt động khủng bố gần đây", bao gồm khoảng 200 nhân viên an ninh.

Viết trên mạng xã hội X, ông Araghchi tuyên bố: "Nếu bất kỳ ai tranh cãi về tính chính xác của dữ liệu này, hãy chia sẻ bằng chứng". Trước đó, ông khẳng định 690 người trong danh sách là "khủng bố" do Mỹ và Israel tài trợ.

Chỉ vài giờ trước đó, Tổng thống Donald Trump phát biểu với báo giới rằng con số thiệt mạng lên tới 32.000 người. Ông nhấn mạnh người dân Iran đang phải sống trong "địa ngục" dưới sự điều hành của chế độ hiện tại.

Các chuyên gia Liên Hợp Quốc nhận định sự chênh lệch giữa số liệu chính thức và ước tính thực tế đang làm trầm trọng thêm nỗi đau khổ của gia đình các nạn nhân.

Ngày 20/2, 30 chuyên gia quốc tế đã ký vào tuyên bố chung, yêu cầu chính quyền Iran công khai số phận của hàng chục nghìn người bị bắt giữ, mất tích.

Nỗi lo của người dân và làn sóng sơ tán quốc tế

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Bộ trưởng Araghchi vẫn đang nỗ lực vận động trên các phương tiện truyền thông Mỹ nhằm hướng tới một thỏa thuận "công bằng" về chương trình hạt nhân.

Tuy nhiên, nguy cơ xung đột quân sự đang hiện hữu rõ rệt hơn bao giờ hết. Cuối tuần, Serbia, Thụy Điển, Ba Lan đã phát lệnh khẩn cấp, khuyến cáo toàn bộ công dân của mình rời khỏi Iran ngay lập tức.

Phóng viên Tohid Asadi của Al Jazeera từ Tehran nhận định, hai quốc gia đang đứng trước một "ngã ba đường lịch sử".

Trong khi giới ngoại giao chạy đua với thời gian, người dân thủ đô lại sống trong nơm nớp lo sợ. "Làm sao có thể không lo cho được?", một người phụ nữ bộc bạch. "Chúng tôi có thể chịu đựng, nhưng tương lai của con cái chúng tôi thì sao?".

Một doanh nhân nhận định đối đầu quân sự cuối cùng là điều khó tránh khỏi, bởi theo ông, "điều người Mỹ muốn là sự đầu hàng, và chính quyền Iran sẽ không bao giờ chấp nhận điều đó". "Nếu kịch bản đó xảy ra, điều kiện sống sẽ càng trở nên khắc nghiệt hơn - thực tế là việc kinh doanh hiện đã rất trì trệ", ông nói thêm.

Ngoại giao pháo hạm và các kịch bản quân sự

Tàu sân bay USS Gerald R. Ford của Mỹ. Ảnh: U.S. Navy.

Giữa lúc đàm phán hạt nhân bấp bênh, Mỹ và Iran đồng loạt gia tăng sức ép quân sự. Washington đã huy động hai nhóm tác chiến tàu sân bay, bao gồm siêu tàu sân bay USS Gerald R. Ford, nhằm thực thi tối hậu thư của Nhà Trắng.

Trước nguy cơ xung đột vũ trang cận kề, các chuyên gia và cộng đồng quốc tế đang lo ngại về một cuộc chiến toàn diện khi cả hai bên đều duy trì lập trường cứng rắn tại "ngã ba đường" của ngoại giao.

Ngày 19/2, Iran cũng đã tổ chức tập trận trên biển cùng Nga. Theo hãng thông tấn nhà nước của Iran IRNA, cuộc tập trận diễn ra trên vịnh Oman và Ấn Độ Dương, nhằm “nâng cao năng lực phối hợp tác chiến và trao đổi kinh nghiệm quân sự”.

Trái với những năm trước khi thường xuyên tham gia cuộc diễn tập "Vành đai An ninh", lần này phía Trung Quốc vẫn chưa xác nhận sự góp mặt. Trong khi đó, Nga lại cho thấy sự hiện diện rõ rệt khi một tàu hộ vệ lớp Steregushchiy vừa cập cảng quân sự Bandar Abbas của Iran.

Tehran đã phát đi cảnh báo nguy cơ tên lửa đối với các phi công trong khu vực. Động thái này cho thấy Iran đang chuẩn bị cho kịch bản phóng tên lửa chống hạm trong khuôn khổ cuộc diễn tập, một tín hiệu răn đe mạnh mẽ hướng về phía eo biển Hormuz.

Trong tuần, Iran cũng đã tiến hành diễn tập bắn đạn thật tại eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải chiến lược, khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch trên toàn cầu đi qua eo biển này.

Theo hãng tin AP, việc Mỹ triển khai thêm tàu chiến và máy bay không đồng nghĩa với việc Washington chắc chắn sẽ tấn công Iran, song động thái này sẽ cho Tổng thống Trump thêm lựa chọn quân sự nếu cần.

Ông Trump đến nay vẫn chưa ra lệnh tấn công Iran. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: “Nếu Iran quyết định không đi tới thỏa thuận, Mỹ có thể phải sử dụng căn cứ trên đảo Diego Garcia và sân bay tại Fairford để đối phó với Iran".

Việc ông Trump nói về việc sử dụng căn cứ quân sự trên đảo Diego Garcia, thuộc quần đảo Chagos vốn do Anh và Mỹ cùng vận hành, có thể là một bước đi nhằm gây sức ép cả với Anh. Hiện tại, Anh đang có kế hoạch dàn xếp tương lai của quần đảo Chagos với đảo quốc Mauritius.