|
|
Ảnh: Shutterstock. |
Giới đại diện văn học quốc tế đang tố một số biên tập viên nhà xuất bản sử dụng các công cụ AI như ChatGPT để xử lý bản thảo, theo The Bookseller.
Trong bối cảnh việc sử dụng AI diễn ra ngày càng tràn lan trong ngành xuất bản, thậm chí Hachette gần đây phải hủy ra mắt cuốn tiểu thuyết Shy Girl do vướng bê bối AI viết, các đại diện văn học quốc tế đang đặt ra một vấn đề mới.
Gordon Wise, một đại diện văn học tại Curtis Brown (công ty hàng đầu trong ngành), bày tỏ lo ngại về một số biên tập viên nhà xuất bản sử dụng ChatGPT để đánh giá các bản thảo mật. Từ đó, ông cho rằng đây là một lý do khiến họ phải đẩy nhanh việc đưa ra các quy định ràng buộc về AI với cả hai phía, tác giả và nhà xuất bản, khi ký hợp đồng.
Nhà xuất bản âm thầm dùng AI
Khi được hỏi về các quy định AI trong hợp đồng, Wise cho biết: “Các đại diện văn học và đội ngũ pháp lý tại Curtis Brown cảm thấy rằng mục tiêu của nhà xuất bản, đại diện và tác giả nên giống nhau trong vấn đề này. Đó là vừa bảo vệ sự sáng tạo của con người và vừa đánh giá đúng đắn sự hữu ích của AI nếu được sử dụng một cách có trách nhiệm”.
“Cũng giống như việc chúng tôi yêu cầu khách hàng xác định họ có sử dụng AI trong quá trình viết hay không, chúng tôi cũng mong đợi sự minh bạch từ các nhà xuất bản. Việc các biên tập viên tải bản thảo mật lên ChatGPT hoặc các nền tảng khác để giúp họ đọc nhanh hơn là hành vi không có trách nhiệm, đặc biệt là khi xét đến những rủi ro về bảo mật”, ông cho hay.
Một điều còn đáng lo ngại hơn là tình trạng này dường như đã trở thành thông lệ và được áp dụng rộng rãi, đại diện văn học này lên án.
Wise cho biết nhiều bản thảo được tải lên AI với yêu cầu tóm tắt, so sánh và đánh giá tổng quan. Các biên tập viên dường như không tự mình xem xét tài liệu nữa. Tình trạng này khiến nhiều văn bản sáng tạo độc quyền đang được trao miễn phí cho các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM).
Một người đại diện khác, đề nghị ẩn danh, cũng cho biết: “Tôi đã nghe nói về việc nhiều biên tập viên xuất bản tìm kiếm “trợ giúp” cho quá trình đọc bản thảo. Gần đây, một nhà xuất bản nói với tôi rằng họ nghe bản thảo (trước khi đọc chúng trên trang giấy) trên ứng dụng Speechify có trả phí”. Speechify cho phép người dùng tải văn bản lên, từ đó hệ thống này chuyển đổi sang âm thanh và phát lại.
 |
| Nhiều công cụ AI đang được sử dụng tràn lan trong giới xuất bản. Ảnh: Techcrunch. |
Sam Copeland, Giám đốc công ty đại diện văn học RCW tại Anh, cho biết nếu điều này là sự thật, “thì đây sẽ là hành động gây phẫn nộ lớn… Thật không thể tưởng tượng được rằng ai đó trong ngành xuất bản lại làm điều này”.
Điều khoản về AI trong hợp đồng xuất bản
Giới đại diện văn học đã và đang tìm cách siết chặt quy định về AI, tuy nhiên, chưa có sự thống nhất trong toàn ngành. Clare Alexander, Chủ tịch tại công ty đại diện văn học Aitken Alexander, cho biết: “Chúng tôi đã đưa các điều khoản về AI vào hợp đồng với giới xuất bản và thỏa thuận với tác giả trong khoảng một năm nay.
“Tuy nhiên, thái độ của các nhà xuất bản rất khác nhau và vẫn khó để đưa ra được các điều khoản chặt chẽ nhằm bảo vệ nội dung của tác giả, đặc biệt là khi mức độ sử dụng AI của các nhà xuất bản cũng khác nhau. Tôi dự đoán xu hướng này sẽ tiếp tục phát triển và các biện pháp đối phó sẽ ngày càng rõ ràng hơn khi toàn ngành quen thuộc với loại công nghệ này và xác định được nó có lợi và có hại ở điểm nào”, Clare nói thêm.
Đối với hành vi sử dụng AI của giới tác giả, Will Francis từ Janklow & Nesbit, cũng là một cái tên lớn trong giới đại diện văn học quốc tế, cho biết: “Việc sử dụng AI để viết là không thể chấp nhận được và các tác giả phải hiểu rằng, ngay cả khi chúng tôi không đề cập quy định đó trong hợp đồng, họ vẫn phải ký hợp đồng với nhà xuất bản. Trong bản hợp đồng xuất bản đó chắc chắn quy định bản thảo phải là tác phẩm gốc của tác giả”.
“Chúng tôi đang nhận được rất nhiều bản thảo mà trong đó họ dùng AI rất lộ liễu. Giọng văn đều đều và sử dụng hàng loạt phép đối lập tu từ một cách cứng nhắc. Tôi cá là mọi đại diện văn học đều nhận ra”, Will tiết lộ.
Rebecca Wearmouth, người đứng đầu bộ phận bản quyền quốc tế tại công ty đại diện văn học PFD, cũng chia sẻ rằng họ đã đưa điều khoản về AI vào các bản hợp đồng mẫu tại Anh vào năm ngoái.
Bà nói thêm: “Nhóm phụ trách bản quyền đã dành nhiều thời gian trong suốt năm 2025 để đưa ra được điều khoản về AI trong hợp đồng bản quyền quốc tế. Đối với PFD, chúng tôi đại diện cho quyền lợi của khách hàng, việc đảm bảo bản dịch tác phẩm gốc của họ do con người thực hiện và do con người phụ trách là ưu tiên hàng đầu”
Bà Wearmouth cho biết bà chưa nghe nói về việc các biên tập viên sử dụng các công cụ ngôn ngữ lớn để đọc bản thảo, nhưng nhấn mạnh rằng PFD đang theo dõi vấn đề sử dụng AI “rất sát sao”. Bà nói thêm: “Chúng tôi đang có những cuộc thảo luận nội bộ sâu rộng về việc sử dụng AI và những tác động của nó đối với các tác giả của chúng tôi và toàn ngành, cũng như cách tốt nhất để quy định điều đó trong nội bộ công ty”.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
