Bàn tay giới công nghệ phía sau ngành khoa học máy tính và AI

Theo tờ Wall Street Journal (WSJ), lực lượng FBI năm 2014 bắt đầu điều tra Học khu thống nhất Los Angeles (LAUSD) về chương trình trang bị iPad trị giá 1 tỷ USD. Đã có nhiều nghi ngờ về các lỗ hổng bảo mật và quy trình mua sắm đầy nghi vấn đối với sáng kiến được cho là nhằm thu hẹp khoảng cách công nghệ cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Dù cuộc điều tra không dẫn đến cáo buộc hình sự nào, nó góp phần khiến cộng đồng nhìn nhận lại sức ảnh hưởng của công nghệ trong lớp học, đỉnh điểm là việc một số học khu tại Mỹ gần đây cấm sử dụng màn hình điện tử tại trường, đặc biệt là ở các khối lớp nhỏ.

Trong cuốn Coding Kids, tác giả Natasha Singer, phóng viên của tờ New York Times, đã lý giải câu chuyện trên một cách sâu và bao quát hơn, về một "cuộc chiến của các ông lớn công nghệ nhằm tái định hình hệ thống trường công lập Mỹ".

Sức ảnh hưởng âm thầm của giới công nghệ

Theo Publishers Weekly, cuốn sách mở đầu với bối cảnh năm 2013, thời điểm phong trào học lập trình tại Mỹ bùng nổ nhờ video nổi tiếng mang tên What Most Schools Don’t Teach. Video có sự góp mặt của các tỷ phú công nghệ như Bill Gates, Mark Zuckerberg, Jack Dorsey (đồng sáng lập Twitter)…. Video này được Code.org, một tổ chức phi lợi nhuận do một cựu lãnh đạo Microsoft, sản xuất.

Đoạn video quy tụ sự tham gia của nhiều gương mặt lớn trong giới công nghệ. Ảnh: YouTube.

Với "nguồn lực khổng lồ", "vị thế chính trị" cùng các bài học lập trình được thiết kế theo phong cách trò chơi, đặc biệt là chuỗi Hour of Code (Giờ lập trình), Code.org góp một phần lớn thúc đẩy người trẻ học khoa học máy tính.

Không chỉ vậy, tổ chức này cũng trở thành cầu nối để các công ty nghìn tỷ thâm nhập vào lớp học tại Mỹ thông qua việc hỗ trợ phần cứng, phần mềm và thậm chí cả chương trình giảng dạy. Code.org thậm chí còn trao tặng thiết bị máy tính trị giá 10.000 USD cho những trường học có toàn bộ học sinh tham gia Hour of Code.

Ngoài ra, còn có không ít ví dụ như chuỗi bài học Be Internet Awesome của Google, tràn ngập hình ảnh thương hiệu của Google hay khóa học AP Computer Science Principles của Apple (đã được College Board phê duyệt), trong đó sử dụng ngôn ngữ lập trình Swift của chính hãng này. Đáng chú ý, College Board là tổ chức phi lợi nhuận nổi tiếng với việc tổ chức các kỳ thi chuẩn hóa như SAT, AP và PSAT.

Điều mà các công ty này chào bán không chỉ dừng lại ở phần cứng hay phần mềm. Theo lý giải của tác giả Singer, họ còn bán cả ý tưởng rằng "kỹ năng lập trình là tấm vé vàng đưa trẻ em đến với cơ hội việc làm, tiền bạc và quyền lực".

Từ đây, ngành khoa học máy tính ngày càng trở nên hấp dẫn. Vào năm 2024, 60% các trường trung học tại Mỹ cung cấp khóa học khoa học máy tính, tăng mạnh so với con số chỉ 10% vào năm 2013.

Theo WSJ, giới công nghệ đã phần nào đạt được mục tiêu của họ. Ngay từ đầu, lý do ngành công nghệ quan tâm đến việc đưa các khóa học khoa học máy tính vào trường học xuất phát từ mong muốn thu hút thêm khách hàng và tuyển dụng nhân sự có năng lực. Nếu có nhiều học sinh theo học khoa học máy tính, đặc biệt là các chương trình nâng cao, ngành công nghệ sẽ có được nguồn nhân lực lành nghề.

Singer còn tìm ra một mục đích khác, đó là các nội dung học tập mang đậm dấu ấn thương hiệu, hướng đến việc xây dựng hình ảnh "nhân văn" cho các công ty công nghệ, đồng thời kìm hãm tư duy phản biện của học sinh về các hoạt động kinh doanh và vấn đề đạo đức của những doanh nghiệp này.

Chiến dịch đào tạo công nghệ

Tuy nhiên, các chương trình hỗ trợ thiết bị và thậm chí cả những khóa học dường như không hề sát với lời quảng bá hoa mỹ đi kèm. Tác giả Singer cho rằng: "Nhiều trẻ em chỉ thực hiện các thao tác nhấp, kéo và thả chuột, hay xếp chồng hoặc lắp ghép các khối lệnh đã được viết sẵn, thay vì thực sự tự tay viết mã máy tính". Bản thân chương trình Hour of Code thậm chí còn không kéo dài trọn vẹn 1 giờ đồng hồ.

Cuốn sách ra mắt ngày 8/9. Ảnh: Amazon.

Ngoài ra, còn một vấn đề đáng quan ngại hơn, đặc biệt là trong bối cảnh các chương trình lập trình giờ đây đã bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho một "chiến dịch giáo dục AI" ồ ạt.

"Các nhà giáo dục và các nhà hoạch định chính sách không còn là người đưa ra quyết định về công nghệ trong lớp học nữa", tờ New Yorker dẫn lời Emily Tavoulareas, một nhà nghiên cứu độc lập chuyên về công nghệ và chính sách công.

"Chính các công ty mới là bên đưa ra những quyết định đó, bởi vì nền tảng số họ cung cấp đã được đưa vào cơ sở hạ tầng của trường học", Emily đánh giá. Một ví dụ điển hình cho tình trạng này đã xuất hiện vào đầu năm nay, khi Google bổ sung phiên bản Gemini, bộ công cụ AI của hãng, dành cho mọi lứa tuổi vào các máy tính Chromebook do nhà trường cấp phát.

Tại một số học khu, sự thay đổi này đã khiến ngay cả các nhà quản lý cấp cao cũng phải bất ngờ, đồng thời như "đổ thêm dầu vào lửa" cho làn sóng phản đối AI đang ngày càng dâng cao.

Chẳng hạn, một cuộc khảo sát quy mô lớn do Viện nghiên cứu gia đình tại Mỹ thực hiện cho thấy 75% phụ huynh có con em đang theo học từ mẫu giáo đến lớp 12 ủng hộ việc tạm dừng sử dụng AI. Trong một cuộc khảo sát của NBC News, 53% người tham gia cho rằng AI sẽ mang lại "tác hại nhiều hơn lợi ích" đối với nền giáo dục phổ thông.

Liệu có quá muộn để phản đối việc sử dụng AI trong chương trình giáo dục công lập, hay lớn hơn là sự can thiệp của giới doanh nghiệp vào trường học Mỹ? Trong khi cả thế giới quay cuồng vì những đột phá số, có lẽ mục đích cốt lõi của giáo dục cần được nhìn nhận lại.

Cách Trung Quốc vận hành hệ sinh thái AI "From Lab to Life: How AI Works in China" của tác giả kiêm nhà nghiên cứu độc lập Collin Hogue-Spears mang đến góc nhìn về cách Trung Quốc quản trị AI nhằm thúc đẩy phát triển. 17:09 7/8/2026

Quyền lực của những triệu phú ẩn dật ở Mỹ Triệu phú ở Mỹ là những ai và làm thế nào họ đạt được điều đó? Đây là câu hỏi trọng tâm trong cuốn sách "The Everywhere Millionaire". 11:41 20/9/2026

'Đại chiến' giữa những người khổng lồ trong giới xuất bản Các nhà xuất bản lớn đang kiện Google vì vi phạm bản quyền trong quá trình huấn luyện AI Gemini. 09:55 20/7/2026