'Đại chiến' giữa những người khổng lồ trong giới xuất bản

Ảnh: TAG 24.

Một nhóm các nhà xuất bản quốc tế lớn đã đệ đơn kiện Google, cáo buộc công ty này sử dụng trái phép hàng triệu cuốn sách có bản quyền để xây dựng AI Gemini. Theo The Guardian, vụ việc này được mô tả là "một trong những vụ vi phạm bản quyền tài liệu có quy mô lớn nhất trong lịch sử".

Giới xuất bản đối đầu Google

Vụ kiện được ba nhà xuất bản Hachette Book Group, Cengage Learning và Elsevier, cùng tác giả người Mỹ có sách bán chạy Scott Turow đệ trình lên tòa án liên bang tại New York.

Các nhà xuất bản lập luận rằng Google sử dụng sai mục đích những cuốn sách được cung cấp cho các dịch vụ như Google Books, Google Play Books và Google Scholar. Các dịch vụ này cho phép Google sử dụng sách theo những cách cụ thể, chẳng hạn như hiển thị các đoạn trích hoặc đề xuất ấn bản sách điện tử, và không cho phép Google sao chép sách để huấn luyện các sản phẩm AI thương mại.

"Vì quá khao khát duy trì vị thế thống trị trực tuyến, Google đã từ bỏ phương châm ban đầu 'Không làm điều ác' (Don’t be evil) và tiến hành một trong những vụ vi phạm bản quyền tài liệu quy mô lớn nhất trong lịch sử", đơn kiện nêu rõ.

Ông lớn xuất bản Hachette là một trong những bên khởi kiện Google. Ảnh: Al Jazeera.

Theo nội dung đơn kiện, Google đã sao chép các cuốn sách để huấn luyện Gemini mà không xin phép hay trả phí, bất chấp việc nội bộ tập đoàn hiểu rõ rằng có những rủi ro pháp lý. Hồ sơ vụ kiện cho biết Google từng ghi nhận nội bộ rằng họ có thể đối mặt với "khoản tiền phạt tiềm tàng từ hàng chục đến hàng trăm tỷ USD" do sử dụng các tài liệu được nhà xuất bản cung cấp cho Google Play Books.

Các nhà xuất bản cho rằng hành động của Google đang gây tổn hại cho các tác giả và toàn ngành xuất bản, đồng thời lập luận rằng nội dung do AI tạo ra có thể tác động tiêu cực đến doanh số bán sách.

Đơn kiện lấy ví dụ rằng Gemini có thể tạo ra "một cuốn tiểu thuyết trinh thám dài 100 trang lấy bối cảnh tại một thị trấn ven biển yên bình đầy rẫy bí ẩn để thay thế cho cuốn tiểu thuyết trinh thám có bản quyền gốc mà Gemini đã dùng để huấn luyện" chỉ trong vòng 20 phút với chi phí 39 xu. "Không một nhà xuất bản hay tác giả nào có thể cạnh tranh được với điều đó".

Vụ kiện liệt kê một số tác phẩm nằm trong số những cuốn sách bản quyền bị sử dụng trái phép như The Fifth Season của N.K. Jemisin và Who Could That Be at This Hour? của Lemony Snicket.

Theo Publishing Perspectives, đơn kiện đang đề nghị tòa án ra phán quyết tuyên bố hành động của Google vi phạm luật bản quyền, ban hành lệnh cấm các hành vi xâm phạm trong tương lai, yêu cầu bồi thường thiệt hại bằng tiền ở mức tối đa theo quy định của pháp luật và buộc tiêu hủy toàn bộ các bản sao vi phạm đang do Google nắm giữ.

Làn sóng kiện tụng về AI

Vụ kiện này góp phần làm gia tăng các tranh chấp pháp lý xoay quanh vấn đề AI tạo sinh và bản quyền. Hàng loạt tác giả và nhà xuất bản đã đệ đơn kiện nhắm vào Google, OpenAI, Anthropic và Meta, cáo buộc rằng các tác phẩm có bản quyền của họ đã bị sử dụng trái phép để huấn luyện các mô hình AI.

Về kết quả pháp lý, đang có nhiều diễn biến phức tạp xoay quanh các vụ kiện. Tháng 6 năm ngoái, thẩm phán Mỹ đã ra phán quyết có lợi cho Meta, cho rằng tập đoàn này sử dụng tác phẩm có bản quyền để đào tạo AI được coi là “sử dụng hợp lý” (fair use).

Trong khi Anthropic năm ngoái cũng đạt được một thỏa thuận dàn xếp mang tính bước ngoặt là họ đồng ý chi trả 1,5 tỷ USD nhằm giải quyết vụ kiện xoay quay chatbot AI Claude.

Trong năm nay, hàng nghìn tác giả, bao gồm Kazuo Ishiguro, Philippa Gregory và Richard Osman, đã phát hành một cuốn sách "trắng" (không có nội dung) nhằm phản đối việc các công ty AI sử dụng tác phẩm của họ mà không xin phép.

Về vụ kiện với Google hiện tại, Kirk Sigmon, luật sư chuyên về luật công nghệ và sở hữu trí tuệ tại KellDann Law, chia sẻ với Al Jazeera: “Trong vụ kiện này, lập luận về “sử dụng hợp lý” mà Gemini đưa ra có thể sẽ trở nên vô nghĩa do họ bị cáo buộc thu thập sách một cách bất hợp pháp. Đây là một vấn đề thú vị với nhiều khía cạnh phức tạp, một phần lớn là rất khó để chứng minh chính xác những tài liệu nào có hoặc không có trong tập dữ liệu dùng để huấn luyện AI”.

Oli Huggins, CEO của ExpertEdge kiêm Phó chủ tịch phụ trách quan hệ đối tác tại Packt Publishing (một nhà xuất bản từng có ấn phẩm bị sử dụng trong vụ kiện vi phạm bản quyền liên quan đến Anthropic) cho biết thách thức nằm ở chỗ: một khi thông tin đã được đưa vào quy trình huấn luyện, rất khó để chứng minh liệu kết quả đầu ra của mô hình AI này có cấu thành hành vi vi phạm bản quyền hay không.

"Việc chứng minh những gì diễn ra bên trong mô hình cũng là một khó khăn khác. Một khi quả trứng đã được nướng chín thành bánh, việc nhận diện, định lượng đóng góp của nó, hay chứng minh chính xác bản sao cụ thể nào của cuốn sách đã được sử dụng, là điều rất khó. Một mô hình có thể bộc lộ sự “quen thuộc” với một tác phẩm mà không cần sao chép quá nhiều nội dung nguyên văn”, Huggins chia sẻ.

Ngoài ra, Michael Goodyear, phó giáo sư tại Trường luật New York, còn cho rằng vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải từ phía tòa án về việc ai mới là bên chịu trách nhiệm cuối cùng đối với các nội dung AI có dấu hiệu sao chép.

“Nếu người dùng chủ động đưa ra yêu cầu khiến mô hình AI có hành vi vi phạm, thì người dùng có thể mới là bên phải chịu trách nhiệm cuối cùng, thay vì hệ thống AI. Đây vẫn là một vấn đề bỏ ngỏ mà các tòa án tại Mỹ chưa thực sự giải quyết thấu đáo”, ông nhận định.

Giới xuất bản quốc tế vật lộn với AI Số lượng sách điện tử được gửi tới Amazon và nền tảng sách điện tử Rakuten Kobo đã tăng mạnh sau khi các công cụ AI ra đời. 11:08 7/7/2026

Giới sách hiếm châu Âu lên tiếng trước làn sóng 'đặt hàng' cho AI Nhiều nhà buôn sách hiếm và sách cũ tại châu Âu lo ngại các công ty công nghệ đang hủy hoại những ấn bản sách cổ ít người biết đến để đào tạo các mô hình AI. 06:13 5/7/2026

Ủng hộ bán sách do AI viết, chuỗi nhà sách lớn nhất Mỹ bị quay lưng Sau khi CEO chuỗi nhà sách Barnes & Noble lên tiếng ủng hộ việc bán sách do AI viết, nhiều độc giả Mỹ đang quay lưng với thương hiệu này, theo Fast Company. 05:53 21/5/2026