Giới sách hiếm châu Âu lên tiếng trước làn sóng 'đặt hàng' cho AI

Theo NL Times, các nhà buôn sách cũ trên khắp châu Âu đang lên tiếng nghi ngại về việc nhiều công ty AI tiến hành thu mua số lượng lớn sách hiếm. Mục đích của hành động này được cho là để quét nội dung và sau đó hủy sách nhằm phục vụ quá trình huấn luyện AI.

Tại Hà Lan, các nhà buôn sách cổ cũng đã nhận được những yêu cầu như vậy từ nước ngoài, theo một cuộc khảo sát của đài BNR. Pieter de Vries, chủ hiệu sách cổ De Vries & De Vries ở Haarlem, gần đây nhận được email từ một người tự xưng là Nataly, đại diện cho công ty 2077AI có trụ sở tại Singapore.

Hàng loạt đơn hàng thu mua sách tại châu Âu

Trong email mà BNR tiếp cận được, người tên Nataly cho biết công ty này đang tham gia vào "một dự án mới cần thu thập sách bằng nhiều ngôn ngữ, hiện tại chủ yếu là tiếng Anh".

"Chúng tôi đã tổng hợp một danh sách rất dài các ấn bản đang muốn thu mua và dự định đặt một đơn hàng khá lớn. Danh sách được đính kèm trong thư", nội dung email viết.

Giới AI dường như không kén chọn đầu sách. Ảnh minh họa: SRF.

Tệp đính kèm chứa danh sách gồm 3.000 đầu sách tiếng Anh được sắp xếp theo mã số định danh ISBN, bao gồm các cuốn sách như Distinct Element Modelling in Geomechanics của K.R. Saxena (1999), Barrett's Traditional Fairy Tales (2021) - một công trình nghiên cứu học thuật về văn hóa dân gian Ireland và Laser Shock Peening of Advanced Ceramics của Pratik Shukla (2018). Đây là những cuốn sách có nội dung chuyên sâu khá kén độc giả.

Ông De Vries không phải là nhà buôn sách duy nhất tại Hà Lan nhận được yêu cầu trên. Theo thông tin ghi nhận, nhiều đơn vị ban đầu đã xóa bỏ qua email tương tự vì cho rằng đó là thư rác.

Tuy nhiên, các email có yêu cầu như vậy cũng xuất hiện tại Thụy Sĩ, Tây Ban Nha và Đức. Truyền thông tại các quốc gia này đưa tin nhiều nhà buôn sách cũ đã nhận được những yêu cầu gần như y hệt nhau.

Một nhà buôn sách cổ tại Đức cho biết họ nhận thấy sự gia tăng đột biến các đơn đặt hàng trong khoảng thời gian từ 3h đến 5h sáng, bắt đầu từ đầu tháng 5. Các đơn hàng này đến từ công ty Zoom Books của Canada và nhắm vào những đầu sách chuyên ngành sâu, không liên quan đến nhau.

Các nhà buôn sách hiếm và sách cổ ở châu Âu cho rằng việc thu mua quy mô lớn này dường như không nhằm mục đích sưu tầm hay bán lại kiếm lời, bởi nhiều cuốn sách quá hiếm và ít người biết đến, do đó khó có thể mang lại lợi nhuận từ việc tái bản. Thay vào đó, họ nghi ngờ rằng số sách này được thu mua để đào tạo các hệ thống AI.

Làn sóng mua sách để đào tạo AI?

Hoạt động thu mua sách quy mô lớn bắt đầu thu hút sự chú ý rộng rãi hơn sau khi thông tin về Dự án Panama của công ty Anthropic bị tiết lộ. Theo các báo cáo, từ đầu năm 2024, công ty này đã chi hàng triệu USD để mua sách phục vụ cho hoạt động được nhiều tài liệu nội bộ mô tả là "quét thông tin, sau đó tiêu hủy". Sách bị cắt gáy để tách rời các trang, sau đó được đặt vào máy quét để thu thập thông tin. Những trang sách này sau đó đã bị loại bỏ.

Thông tin về dự án này đã bị tiết lộ vào tháng 6/2025 và dẫn đến một vụ kiện vi phạm bản quyền tại Mỹ nhắm vào Anthropic. Mặc dù công ty đứng sau chatbot Claude này đã đạt được thỏa thuận dàn xếp vụ kiện, các nhà buôn sách cho rằng vụ kiện đã tạo ra một tiền lệ đáng lo ngại: Tòa án Mỹ phán quyết việc sử dụng sách, bao gồm quá trình tiêu hủy, để đào tạo AI được coi là "sử dụng hợp lý" (fair use), miễn là công ty AI đó sở hữu hợp pháp các bản sách vật lý.

Phán quyết này được xem là lý do chính khiến các công ty AI đẩy mạnh việc tìm kiếm và thu mua các cuốn sách cũ và sách cổ của châu Âu. Nhiều nhà bán sách nghi ngờ rằng những cuốn sách này đang được vận chuyển với số lượng lớn sang Mỹ.

Theo đài phát thanh SRF của Thụy Sĩ, Zoom Books đã phản hồi các thông tin trên bằng cách khẳng định việc mua sách là một phần của "mô hình tái bản và kinh doanh thông thường".

Tuy nhiên, giới bán sách châu Âu đang tỏ ra hoài nghi. Theo họ, những người mua sách cổ thường chỉ mua từng đầu sách hoặc một vài cuốn có cùng chủ đề. Họ nhận định các đơn hàng Zoom Books đưa ra lại khác biệt hoàn toàn, trong đó có nhiều cuốn giống với danh sách do các công ty như 2077AI đưa ra.

SRF cảnh báo rằng trong ngắn hạn, các nhà bán sách có thể sẽ rất vui khi giải phóng được lượng hàng tồn kho. Tuy nhiên, về lâu dài, một viễn cảnh khác đang dần hiện rõ. Đầu tiên, hoạt động kinh doanh sách cổ vốn vận hành như một thư viện luân chuyển, nơi các đầu sách cũ liên tục được mua và bán trên thị trường. Kiến thức theo đó đến với nhiều thế hệ.

Nếu những cuốn sách đó bị tiêu hủy trên quy mô lớn, thị trường sách cũ sẽ sụp đổ, trong khi kiến thức sẽ bị giới AI thâu tóm độc quyền. Đây là một quá trình diễn ra âm thầm, có hệ thống và cho đến nay vẫn chưa hề vấp phải bất kỳ cuộc thảo luận công khai nào.