|
|
Ảnh: Linnworks. |
Mỗi lần chọn thích một bài đăng, lướt qua một video hoặc bỏ qua một đề xuất, người dùng trên Internet đang dạy AI điều gì đó. Đó là luận điểm cốt lõi trong cuốn sách Raising AI: An Essential Guide to Parenting Our Future (tạm dịch: 'Nuôi' AI: Một hướng dẫn thiết yếu để định hình tương lai) của De Kai.
Trong khi công chúng đang nói nhiều về quyền lực của các công ty hay chính phủ sở hữu AI và nguy cơ áp đặt những chính sách khắc nghiệt, De Kai nhìn nhận vấn đề từ một khía cạnh khác. Các hệ thống AI đã âm thầm học hỏi hành vi của con người và đang góp phần định hình văn hóa xã hội ở quy mô lớn hơn nhiều so với bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào có thể tưởng tượng.
Tranh cãi về vai trò của người dùng với AI
De Kai đưa ra khái niệm tự động hóa tư duy, mô tả việc chuyển giao các phán đoán về nhận thức và đạo đức cho các hệ thống máy tính. Thuật toán đề xuất trên YouTube, nguồn cấp dữ liệu Instagram hay các công cụ tìm kiếm đều là những AI đang dành cả ngày để quan sát, học hỏi, tối ưu hóa trải nghiệm và hướng tới giành được sự tin tưởng vô điều kiện của người dùng.
Những con số mà De Kai đưa ra rất đáng chú ý. Ông ước tính rằng hiện có khoảng 800 tỷ hệ thống AI đang tích cực mô phỏng và ảnh hưởng đến văn hóa nhân loại.
 |
| Ấn bản bìa mềm mới ra mắt tuần qua. Ảnh: Amazon. |
Với De Kai, AI không phải là một khái niệm mới xuất hiện năm ngoái. Thay vào đó, chúng đã âm thầm lớn lên với những chiếc máy tính trong các gia đình, những chiếc điện thoại trong túi quần suốt hơn một thập kỷ, học hỏi mọi hành vi của con người mà chúng có thể quan sát được.
Điều khiến De Kai đưa ra luận điểm này là vì ông là một thành viên sáng lập của Hiệp hội Ngôn ngữ học Máy tính, người đã xây dựng công nghệ dịch máy, khởi nguồn của Google Translate, Yahoo Translate và Microsoft Bing Translator. Ông cho rằng những người dùng chính là cha mẹ đỡ đầu cho AI và đang cải thiện công nghệ này từng ngày bằng cách cung cấp dữ liệu về thói quen sử dụng công nghệ của mình.
Lập luận này đã vấp phải phản bác từ một bài đánh giá phê bình chuyên sâu trên LessWrong vào tháng 4/2026. Bài đăng này cho rằng De Kai đã xác định sai người thực sự có quyền lực đối với AI. Trong khi người dùng có thể đa dạng hóa sự tương tác, họ không có quyền truy cập vào kiến trúc thuật toán, quy trình phát triển hoặc quá trình triển khai ở quy mô lớn.
Bài phê bình lập luận rằng đó là trách nhiệm của các nhà phát triển và các công ty công nghệ đứng sau. Đây mới là những bậc "cha mẹ" thực sự của AI theo nghĩa nào đó và vì vậy tại sao De Kai lại buộc người dùng lại phải gánh vác lấy trách nhiệm này.
Lời kêu gọi hành động đối với AI
De Kai thừa nhận lập luận của mình có những hạn chế, tuy nhiên, ông cho rằng lập luận của mình hướng đến việc kêu gọi người dùng có hành động tập thể thay vì mang tính cá nhân.
Ông hình dung cộng đồng sẽ xây dựng nên một thể chế tương tự các hiệp hội phụ huynh-giáo viên dành cho AI, buộc các công ty công nghệ phải chịu trách nhiệm thông qua việc gây sức ép tập thể.
Geoffrey Hinton, người đoạt giải Nobel vì đã khai sinh ra học sâu (deep learning), lên tiếng ủng hộ cuốn sách này. Ông cho rằng cuốn sách khiến người dùng phải suy nghĩ, và lập luận của De Kai rằng con người đang giao quyền tự chủ của mình vào tay các hệ thống AI khiến ông đặc biệt lưu tâm.
Câu hỏi về vai trò của người dùng cũng trở nên quan trọng trong bối cảnh chính phủ các nước vẫn đang loay hoay xây dựng chính sách, hướng dẫn hoặc quy định về việc sử dụng AI.
Trong khi đối tượng của những chính sách này là các nhà quản lý hay nhà phát triển AI, cuốn sách của De Kai vạch ra một khoảng trống trong quản trị. Những người sử dụng mỗi ngày giúp AI phát triển và len lỏi vào mọi mặt của xã hội.
Cuốn sách dày 280 trang đã mang đến một bức tranh toàn cảnh, đi từ khoa học nhận thức, tâm lý học đến cơ chế cụ thể tạo nên các thuật toán đầy thiên vị, thường cung cấp thông tin tiêu cực và nương theo bản ngã của người dùng. Các hệ thống AI đang phản ánh chính người sử dụng chúng.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
