Giữa vùng sa mạc rải rác xương rồng cách Phoenix (Mỹ) khoảng 30 phút lái xe, hơn 30 cần cẩu vươn cao trên một đại công trường rộng gấp khoảng 2,5 lần Công viên Trung tâm ở New York. Tại đây, một tổ hợp sản xuất chip khổng lồ đang hình thành, mang theo kỳ vọng của Apple về việc khôi phục vị thế sản xuất bán dẫn của Mỹ.
Khách hàng lớn nhất của khu phức hợp này là Apple. Gã khổng lồ công nghệ đang tận dụng vị thế của mình để thúc đẩy sản xuất chip trong nước, đồng thời đa dạng hóa chuỗi cung ứng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và rủi ro thương mại gia tăng. Nỗ lực này cũng đáp lại lời kêu gọi từ chính quyền Mỹ trong 2 nhiệm kỳ tổng thống gần đây về việc giảm phụ thuộc vào nguồn cung công nghệ cốt lõi từ nước ngoài.
Tổ hợp tại Phoenix do TSMC, nhà sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới, xây dựng. TSMC dự kiến chi 165 tỷ USD để phát triển 6 nhà máy cùng nhiều hạng mục phụ trợ, biến đây thành một trong những dự án xây dựng lớn nhất nước Mỹ hiện nay.
Cam kết từ Apple
Năm 2025, dưới áp lực từ chính quyền Tổng thống Donald Trump, Apple cam kết đầu tư 600 tỷ USD vào Mỹ trong vòng 4 năm. Phần lớn con số này bao gồm toàn bộ chi tiêu nội địa của công ty, từ tiền lương cho hàng chục nghìn nhân viên đến hoạt động bán lẻ.
Dù vậy, kế hoạch trên cũng bao gồm việc Táo khuyết dự kiến mua hơn 100 triệu chip từ TSMC sản xuất tại khu phức hợp ở Phoenix trong năm nay. Ông David Tom, người đứng đầu bộ phận thu mua toàn cầu của Apple, cho biết công ty đang tìm cách mua “càng nhiều sản lượng của nhà máy này càng tốt”.
So với quy mô chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, nỗ lực trên vẫn còn rất khiêm tốn. Lượng chip mua từ khu phức hợp ở Phoenix chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng nhu cầu linh kiện của Apple, vốn là những thành phần cốt lõi cung cấp sức mạnh cho iPhone, Mac và nhiều thiết bị khác.
 |
| Dự án nằm trong cam kết đầu tư 600 tỷ USD của Apple vào Mỹ. Ảnh: Tweaktown. |
Tuy nhiên, quy mô xây dựng của TSMC cùng mạng lưới nhà cung cấp cho thấy chiến lược kéo chuỗi cung ứng chip về Mỹ của Apple đang tạo ra tác động thực tế. Không chỉ dừng ở Phoenix, nhà sản xuất iPhone còn cam kết chi hàng tỷ USD cho các nhà cung cấp sản xuất tấm nền tại Kentucky, tái chế nam châm đất hiếm ở California và sản xuất linh kiện silicon tại Texas.
Một trong những mắt xích quan trọng là GlobalWafers, công ty Đài Loan (Trung Quốc) chuyên sản xuất wafer silicon, nền tảng để tạo nên chip. Năm ngoái, GlobalWafers khai trương nhà máy mới tại Sherman, Texas. Tại đây, silicon thô được nung chảy và tạo thành các thỏi lớn nặng hàng trăm kg, sau đó cắt thành những tấm wafer mỏng, đánh bóng và đóng gói cẩn thận để chuyển tới các nhà sản xuất chip như TSMC.
Ông Mark England, Chủ tịch của GlobalWafers tại Mỹ, cho biết Apple đang gián tiếp hỗ trợ công ty bằng cách thúc đẩy TSMC và các nhà sản xuất khác sử dụng wafer sản xuất nội địa. Sự hậu thuẫn này được kỳ vọng giúp GlobalWafers mở rộng công suất, trong bối cảnh các ưu đãi thuế liên bang đang khuyến khích đầu tư nội địa.
Bước tiến lớn của Apple
Apple tự thiết kế chip, còn TSMC đảm nhiệm sản xuất. Sự hợp tác chặt chẽ giữa 2 bên nhiều năm qua đã giúp gã khổng lồ công nghệ Đài Loan (Trung Quốc) mạnh dạn đầu tư vào các tiến trình công nghệ mới. Theo ông David Tom, việc Apple cam kết sử dụng các tiến trình tiên tiến cho phép TSMC tự tin mở rộng sản xuất quy mô lớn với năng suất khổng lồ, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa để các công ty khác tiếp bước.
Tại Phoenix, một nhà máy đã hoàn thành và đi vào sản xuất. Nhà máy thứ hai dự kiến hoạt động trong năm tới, còn nhà máy thứ ba được lên kế hoạch vận hành vào năm 2030. Ngoài ra, có thêm 3 nhà máy khác sẽ được xây dựng sau. Khi hoàn tất, khu phức hợp có thể trải rộng hơn 8.093 km2, kèm theo các khu dân cư và tiện ích thương mại.
Dù quy mô lớn, tổ hợp tại Mỹ vẫn chưa thể sánh với hệ sinh thái của TSMC tại đảo Đài Loan. Hiện công ty vận hành 4 nhà máy lớn tại đây, mỗi nhà máy sản xuất hơn 100.000 wafer mỗi tháng, cùng 7 cơ sở nhỏ hơn. TSMC cho biết Phoenix chỉ đạt sản lượng tương đương khi cả 6 nhà máy cùng đồng loạt sản xuất.
 |
| TSMC đang sản xuất một số dòng chip tiến trình cũ tại siêu tổ hợp ở Phoenix. Ảnh: Bloomberg. |
Về công nghệ, các chip tiên tiến nhất của TSMC với tiến trình 2 nm hiện vẫn được sản xuất tại đảo Đài Loan. Ở Phoenix, công ty đang sản xuất chip 4 và 5 nm.
Những bộ xử lý trung tâm mới nhất trên iPhone và Mac đòi hỏi công nghệ tiên tiến hơn, song mỗi thiết bị của Apple còn chứa hàng chục chip khác sử dụng tiến trình cũ. Một số chip phục vụ AI cũng dựa trên tiến trình này.
Không xa khu tổ hợp của TSMC, Amkor Technology đang xây dựng 2 nhà máy đóng gói chip trên diện tích hơn 404 km2, với tổng vốn đầu tư khoảng 7 tỷ USD và có sự hỗ trợ từ Apple. Khi nhà máy đầu tiên hoàn thành vào năm 2027, Amkor sẽ nhận tấm wafer từ TSMC, cắt thành từng chip riêng lẻ và bổ sung các đầu nối trước khi chuyển đến khâu lắp ráp thiết bị.
Bước đi thận trọng
Khâu cuối cùng của chuỗi cung ứng vẫn là các nhà máy lắp ráp quy mô lớn. Tại Houston, Apple phối hợp cùng Foxconn vận hành một dây chuyền sản xuất máy chủ xử lý dữ liệu, phục vụ các tính năng AI trên thiết bị của công ty. Nhà máy hiện sản xuất khoảng 10 máy chủ mỗi giờ và đang được mở rộng để lắp ráp thêm dòng Mac Mini, với hơn 609 km2 không gian sản xuất dự kiến hoàn thiện vào cuối năm nay.
 |
| Apple chưa đưa dây chuyền sản xuất iPhone về Mỹ. Ảnh: Bloomberg. |
Trước đó, Táo khuyết từng thử nghiệm lắp ráp Mac Pro tại Austin (Texas) từ năm 2013, song hoạt động thu hẹp do nhu cầu thấp và khó khăn về lao động. Theo ông Sabih Khan, Giám đốc vận hành của Apple, công ty đang tự tin với kế hoạch sản xuất Mac Mini tại Houston nhờ nhu cầu ổn định.
Dù vậy, gã khổng lồ công nghệ này chưa có kế hoạch đưa hoạt động lắp ráp iPhone về Mỹ. Theo ước tính của Consumer Intelligence Research Partners, doanh số iPhone vượt xa Mac Mini hàng trăm lần.
Ông Sabih Khan cho biết Apple đang ưu tiên những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược dài hạn. “Chúng tôi tập trung vào những yếu tố quan trọng cho đổi mới trong tương lai và tạo khác biệt cho sản phẩm theo thời gian. Đó là linh kiện, các cụm lắp ráp nhỏ và silicon tiên tiến", ông Khan nói thêm.
Những câu chuyện bên trong Apple
Văn hóa bí mật luôn là một điểm đặc biệt của Apple. Cuộc đời Steve Jobs, Tim Cook và quá trình sáng tạo những sản phẩm quan trọng như iPhone thường chỉ được tiết lộ qua những trang sách, nơi các tác giả dành nhiều năm để mang tới những câu chuyện hấp dẫn
