Ấn Độ 'ngã ngửa' sau thỏa thuận thương mại với Mỹ

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đang chịu áp lực lớn vì thỏa thuận với Mỹ. Ảnh: Reuters

Sức ép bủa vây sau thỏa thuận

Khi Tổng thống Donald Trump đăng một bài trên mạng xã hội hôm 3/2, tuyên bố rằng Mỹ sẽ ngay lập tức chấm dứt mức thuế trừng phạt 50% với phần lớn hàng hóa Ấn Độ xuất khẩu sang Mỹ, cộng đồng doanh nghiệp Ấn Độ đã thở phào nhẹ nhõm.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đáp lại bằng bài đăng của riêng mình: “Xin gửi lời cảm ơn to lớn tới Tổng thống Trump, thay mặt cho 1,4 tỷ người dân Ấn Độ, vì thông báo tuyệt vời này”.

Nhưng đến tuần này, những thông báo tiếp theo từ Nhà Trắng đã biến thỏa thuận đó thành cơn nhức đầu nghiêm trọng đối với ông Modi. Mức thuế chính đã giảm mạnh xuống 18%, tương đương các đối thủ cạnh tranh lớn của Ấn Độ tại châu Á. Tuy nhiên, chi phí tiềm tàng mà Ấn Độ phải gánh chịu về thương mại và đối ngoại dường như ngày càng gia lớn.

Cam kết mua 500 tỷ USD hàng hóa của Mỹ trong vòng 5 năm, thực chất là gấp đôi kim ngạch nhập khẩu của Ấn Độ, cũng đặt ra nhiều câu hỏi.

Lo ngại việc hàng nhập khẩu từ Mỹ sẽ gây tổn hại sinh kế của mình, nông dân Ấn Độ lên kế hoạch đình công để yêu cầu chính phủ không ký thỏa thuận. Phe đối lập trong Quốc hội cũng phản đối gay gắt, cho rằng các điều khoản của thỏa thuận không khác gì “đầu hàng toàn diện” về lợi ích quốc gia, mở toang các thị trường then chốt cho cạnh tranh không công bằng và từ bỏ quyền kiểm soát quy định về thương mại số.

Trong những ngày đầu sau khi lãnh đạo hai nước thông báo trên mạng xã hội, bầu không khí lạc quan lan tỏa mạnh mẽ. Họ đã phá vỡ thế bế tắc bắt suốt từ mùa hè năm 2025, khi ông Trump áp mức thuế 25% với Ấn Độ rồi tăng gấp đôi để trừng phạt việc New Delhi mua dầu của Nga.

Thị trường chứng khoán Ấn Độ tăng 3% sau khi thỏa thuận mới được công bố, trong khi đồng rupee phục hồi một phần giá trị so với USD. Ông Anish Shah - Giám đốc điều hành Tập đoàn Mahindra, cho rằng “thỏa thuận này tạo thêm động lực đáng kể cho tham vọng tăng trưởng của Ấn Độ”.

Trước việc Mỹ áp thuế, trong những tháng gần đây chính phủ của Thủ tướng Modi đã thông qua một gói cải cách nhằm đơn giản hóa thuế và luật lao động. BMI - một đơn vị của Fitch Solutions, dự báo những nỗ lực đó khiến Ấn Độ “ngày càng có khả năng đạt được một quý tăng trưởng kinh tế xuất sắc”.

Ngày 6/2, các nhà đàm phán Mỹ và Ấn Độ ra tuyên bố chung, xác nhận một thỏa thuận tạm thời. Bộ trưởng Thương mại Ấn Độ Piyush Goyal kỳ vọng hai nước sẽ chốt xong thỏa thuận thương mại vào khoảng tháng 3.

Hy sinh quá nhiều

Tâm trạng ở Ấn Độ bắt đầu xấu đi khi hai bên đưa ra những tuyên bố khác biệt. Ngày 9/2, Nhà Trắng công bố một bản thông tin gây chấn động tại New Delhi.

Khác biệt lớn nhất giữa hai văn bản chỉ cách nhau 3 ngày nằm ở việc đề cập hay không đề cập vấn đề Ấn Độ mua dầu mỏ Nga. Tuyên bố chung không nhắc tới Nga và cũng không nói rằng Ấn Độ phải ngừng mua dầu thô của Nga. Điểm gần nhất chỉ là lời hứa về “sự liên kết an ninh kinh tế” và các sản phẩm năng lượng sẽ nằm trong gói 500 tỷ USD hàng Mỹ mà Ấn Độ cam kết mua trong 5 năm.

Tuy nhiên, bản thông tin của Nhà Trắng nói rất rõ. Văn bản cho biết mức thuế trừng phạt được dỡ bỏ “để ghi nhận cam kết của Ấn Độ về việc ngừng mua dầu của Nga”.

Từ khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine năm 2022, Ấn Độ luôn tìm cách duy trì lập trường trung lập. Nước này có quan hệ quốc phòng chặt chẽ với Nga và giữ truyền thống tránh tham gia các liên minh quân sự.

Chỉ 2 ngày trước đó, Bộ trưởng Nông nghiệp Ấn Độ Shivraj Singh Chouhan công bố chính sách tự chủ về đậu. “Nhập khẩu đậu từ nước ngoài không phải là niềm vui, mà là nỗi xấu hổ”, ông Chouhan tuyên bố.

Đến ngày 11/2, bản thông tin trên trang web của Nhà Trắng đã được chỉnh sửa: Cụm từ “một số loại đậu” đã biến mất. Một số thay đổi khác cũng xuất hiện. Văn bản ban đầu nói rằng Ấn Độ “cam kết” mua 500 tỷ USD hàng Mỹ, sau đó được đổi thành Ấn Độ “có ý định” làm như vậy.

Một quan chức Nhà Trắng tuyên bố “thỏa thuận thương mại lịch sử của Tổng thống Trump với Ấn Độ là một chiến thắng rõ ràng cho nông dân, người lao động và các ngành công nghiệp Mỹ”, đồng thời nhấn mạnh rằng “chúng tôi kỳ vọng tất cả đối tác thương mại sẽ thực hiện đúng cam kết trong thỏa thuận”.

Tổ chức Samyukt Kisan Morcha đại diện cho các liên đoàn nông dân không hài lòng với thỏa thuận này. Nông nghiệp là một vấn đề nhạy cảm với ông Modi. Năm 2020, các thành viên của tổ chức này xuống đường biểu tình để phản đối kế hoạch cải tổ nông nghiệp.

Nhóm nông dân gọi thỏa thuận thương mại là “sự đầu hàng hoàn toàn” và gán cho Bộ trưởng Thương mại nước này là “kẻ phản bội”, đồng thời yêu cầu ông từ chức.

Nông dân Ấn Độ lo ngại thỏa thuận giữa ông Modi và ông Trump sẽ khiến họ phải cạnh tranh khốc liệt. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế và cựu quan chức cho rằng Ấn Độ đang từ bỏ quá nhiều quyền tự chủ.

Ông Ajay Srivastava, cựu quan chức thương mại Ấn Độ hiện đứng đầu một viện nghiên cứu độc lập tại New Delhi, cho rằng thỏa thuận thương mại đã hy sinh tính độc lập trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ khi gắn lợi ích quốc gia với Washington trong vấn đề Nga và có thể cả các vấn đề khác. Ông cho rằng việc Ấn Độ “ràng buộc quá chặt các chính sách kinh tế và an ninh vào bất kỳ một quốc gia nào đều tiềm ẩn rủi ro đáng kể”.

Liên đoàn Dệt may Ấn Độ ban đầu chào đón tin giảm thuế với “lòng biết ơn chân thành” với cả hai nhà lãnh đạo. Nhưng đến ngày 10/2, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ký thỏa thuận với Bangladesh, giúp ngành may mặc Bangladesh có lợi thế hơn Ấn Độ. Chủ tịch Liên đoàn Dệt may Ấn Độ Ashwin Chandran cho biết thỏa thuận này đặt ra “một thách thức mới” cho các nhà xuất khẩu và may mặc của Ấn Độ.