Âm nhạc trong thiền: Con đường định tâm

Cách tiếp cận này mở ra một hướng thực hành thiền phù hợp hơn với con người hiện đại - những người khó ngồi yên khi thân và tâm còn đầy căng thẳng. Osho không dừng lại ở việc đặt câu hỏi về sự im lặng, mà hướng sự chú ý đến cơ thể: nơi lưu giữ những căng thẳng và phản xạ vô thức do đời sống hiện đại tạo ra. Ông cho rằng khi tâm trí còn xao động, việc tác động gián tiếp thông qua cơ thể sẽ hiệu quả hơn là cố gắng kiểm soát suy nghĩ. Từ nhận thức này, âm nhạc với nhịp điệu và sự rung động trở thành phương tiện quan trọng, dẫn dắt cơ thể đi vào trạng thái thả lỏng, để mở đường cho sự định tâm xảy ra một cách tự nhiên.

Âm nhạc - nền tảng không thể tách rời trong thiền Osho

Trong nhiều truyền thống, thiền thường được gắn với im lặng và bất động. Tuy nhiên, Osho cho rằng với con người hiện đại, việc ngồi yên ngay từ đầu không những khó thực hiện mà còn dễ dẫn đến ức chế. Bởi trước khi tâm trí có thể lắng xuống, cơ thể cần được giải phóng.

Từ quan điểm đó, âm nhạc giữ vai trò trung tâm trong các phương pháp Thiền Chủ động Osho, đặc biệt là Thiền Động. Âm nhạc không mang tính trang trí hay tạo cảm giác thư giãn đơn thuần, mà là một yếu tố cấu trúc, tác động trực tiếp đến nhịp thở, chuyển động và trạng thái năng lượng của người thực hành.

Âm nhạc được thiết kế chính xác cho từng giai đoạn thiền

Trong cuốn sách Thiền - Tự do đầu tiên và cuối cùng, Osho nhấn mạnh rằng phần lớn âm nhạc dùng cho các phương pháp Thiền Chủ động được sáng tác dưới sự chỉ dẫn của ông và không được phép thay đổi. Mỗi bài thiền gồm nhiều giai đoạn, và mỗi giai đoạn lại đi kèm một tiết tấu, nhịp điệu riêng nhằm dẫn dắt quá trình chuyển hóa từ thân đến tâm.

Âm nhạc giữ vai trò trung tâm trong các phương pháp Thiền Chủ động Osho. Ảnh: Pinterest

Các phương pháp như Thiền Động Osho, Thiền Kundalini, Thiền Nataraj hay Thiền Nadabrahma đều sử dụng âm nhạc như một “bản đồ năng lượng”. Khi cơ thể được chuyển động đúng cách theo âm nhạc, những căng thẳng tích tụ dần được giải phóng, tạo tiền đề cho trạng thái quan sát và định tâm diễn ra tự nhiên.

Thiền bắt đầu từ cơ thể, không phải từ nỗ lực kiểm soát tâm trí

Điểm khác biệt cốt lõi trong cách tiếp cận của Osho nằm ở việc ông không tách rời thân và tâm. Thay vì yêu cầu người thực hành kiểm soát suy nghĩ, thiền Osho cho phép con người đi qua những chuyển động đời thường như: nhảy múa, thở mạnh và rung lắc,… những hành động giúp thân thể trút bỏ gánh nặng vô thức.

Chỉ khi cơ thể được giải phóng, tâm trí mới có thể lắng dịu mà không cần ép buộc. Âm nhạc trong thiền Osho vì thế trở thành chiếc cầu nối giúp người thực hành bước ra khỏi thói quen suy nghĩ máy móc, để chạm đến trạng thái hiện diện trọn vẹn hơn.

Sách Thiền - Tự do đầu tiên và cuối cùng. Ảnh: Huỳnh Quỳnh

Từ trải nghiệm thiền động, Osho đưa ra một quan điểm nhất quán: thiền không phải là sự trốn chạy khỏi đời sống, cũng không phải một hình thức mang tính nghi lễ. Thiền là sự tỉnh thức ngay trong chuyển động, trong hơi thở và trong từng khoảnh khắc sống động của cơ thể.

Có thể nói, Thiền - Tự do đầu tiên và cuối cùng mang đến một cách nhìn khác về thiền: thiền không còn khô cứng và cũng không dành riêng cho những ai đã đạt đến sự tĩnh tại. Chỉ cần một cơ thể được tự do và một tâm trí cởi mở, mỗi người đều có thể tìm thấy con đường hành thiền phù hợp cho mình.