|
|
Khỉ mẹ ôm khỉ con đi nhặt và ăn thức ăn do người dân và du khách để lại trên bán đảo Sơn Trà. Ảnh: Linh Huỳnh. |
"Ai sẽ trả lại mạng sống cho những chú khỉ đã chết từ những hành động đùa vui?", tình nguyện viên Cao Thị Kim Tuyết (tên thường gọi là Trúc) bày tỏ bức xúc khi xem đoạn video người đàn ông nước ngoài quấn chuối quanh người để trêu đùa đàn khỉ.
Theo cô, chỉ trong vòng một tháng gần đây, đã có 4 cá thể khỉ chết vì tai nạn giao thông do quen xuống đường chờ được cho ăn. Trong số này có 2 cá thể khỉ con hơn một tuổi và 2 cá thể khỉ trưởng thành.
"Khỉ xuống đường không chỉ gây nguy hiểm cho chúng mà còn đe dọa an toàn giao thông của con người. Người dân và du khách đừng nhân danh yêu thương để bất chấp biển 'cấm cho khỉ ăn' của cơ quan chức năng", Trúc nói với Tri Thức - Znews.
 |
| Đàn khỉ lao đến gỡ chuối trên người du khách để ăn. Ảnh: Cắt từ video. |
"Xem dạ dày của khỉ như bãi rác"
5 năm làm tình nguyện viên tuần tra trên bán đảo Sơn Trà, Trúc đã nhiều lần chứng kiến khỉ bị xe tông chết khi lao ra đường nhặt thức ăn. Một trong những hình ảnh khiến cô ám ảnh nhất là cảnh tượng khỉ mẹ gào rú, ôm con đã chết trong một đêm tháng 2/2025.
Thời điểm đó, Trúc tuần tra trên đường Hoàng Sa, đoạn gần Hồ Xanh, thì phát hiện vệt máu lớn trên mặt đường. Khi ngẩng đầu lên, cô trông thấy khỉ mẹ gào khóc thảm thiết trên dây điện.
"Khi tiếp cận, tôi phát hiện khỉ con đã bị dập phần đầu, không còn khả năng sống sót", Trúc kể.
  |
Khỉ mẹ ôm khỉ con đã chết ngồi trên cây gào rú khiến nhiều người xót xa. Ảnh: Thanh Ngọc Trúc, Chinh Chinh. |
Bán đảo Sơn Trà được mệnh danh là "lá phổi xanh" của Đà Nẵng, là mái nhà của nhiều loài động vật, trong đó có voọc chà vá chân nâu - loài linh trưởng nguy cấp, quý hiếm.
Sơn Trà từng được tạp chí du lịch Wanderlust (Anh) giới thiệu là điểm đến nổi bật để ngắm động vật hoang dã ở Việt Nam. Tuy nhiên, hành vi thiếu ý thức của con người đang để lại những hậu quả nghiêm trọng.
Theo ghi nhận của tình nguyện viên, việc người dân và du khách cho khỉ ăn diễn ra hàng ngày, với đủ loại thực phẩm: trái cây, bánh kẹo, nước ngọt, cơm, bún, sữa, trà sữa, thậm chí có cả rượu pha với nước ngọt.
Nhiều người cho rằng cho khỉ ăn vì "yêu thương", nhưng thực tế lại hoàn toàn trái ngược. Trúc đã nhiều lần thu gom trái cây hư thối, cơm thiu, bún ôi, bánh kẹo hết hạn từ năm 2023 mà người dân mang lên đổ cho khỉ.
"Họ xem dạ dày của khỉ như bãi rác của mình", nữ tình nguyện viên bức xúc.
 |
| Bảng "cấm cho khỉ ăn" vẫn không ngăn được du khách lấy khỉ ra làm trò tiêu khiển. Ảnh: BQL Bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng. |
Theo Trúc, hành vi cho khỉ ăn gây ra hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng đối với đàn khỉ.
- Những cá thể khỉ con không còn học cách kiếm ăn trong rừng, thay vào đó chúng xuống đường chờ thức ăn, giật đồ trên tay người, lục thùng rác, xâm nhập khu dân cư. Điều này làm gia tăng xung đột giữa người và khỉ, đẩy nguy cơ tai nạn giao thông lên cao.
- Nguồn thức ăn không phù hợp còn khiến khỉ rối loạn tiêu hóa, rụng lông, mắc các bệnh đường ruột. Thực phẩm có hàm lượng đường cao kích thích sinh sản, khiến số lượng khỉ tăng nhanh, vượt khỏi khả năng kiểm soát của môi trường sống.
- Việc tranh giành thức ăn do con người cung cấp cũng làm gia tăng xung đột trong đàn, phá vỡ cấu trúc xã hội tự nhiên của loài.
- Đáng lo ngại hơn, việc khỉ quen xuống đường còn làm tăng nguy cơ bẫy bắt, nuôi khỉ làm thú cưng, nấu cao, buôn bán thịt động vật hoang dã.
Trúc cho biết đã từng xuất hiện các tin rao thu mua khỉ Sơn Trà và nhiều chiếc bẫy được đặt dọc theo các tuyến đường khỉ thường xuống nhận thức ăn của con người.
 |
| Xác khỉ trưởng thành bên cạnh chiếc bẫy đặt dọc các tuyến đường. Ảnh: Thanh Ngọc Trúc. |
Hệ sinh thái bị tổn thương
Không chỉ đàn khỉ, hệ sinh thái Sơn Trà cũng đang chịu tác động nặng nề từ hành động tưởng như vô hại của người dân và du khách.
Khỉ đóng vai trò quan trọng trong việc phát tán hạt giống, góp phần tái tạo rừng. Chúng ăn côn trùng, sâu bọ, được ví như "bác sĩ của cây rừng" giúp cây cối khỏe mạnh.
Lượng thức ăn khỉ làm rơi vãi trong quá trình kiếm ăn cũng trở thành nguồn dinh dưỡng cho nhiều loài khác không có khả năng leo trèo, tạo nên mối quan hệ cộng sinh trong tự nhiên.
Khỉ cũng là mắt xích trong chuỗi thức ăn, là con mồi của các loài như trăn. Khi đàn khỉ bị lôi kéo xuống đường, trăn cũng di chuyển theo.
Trúc cho biết đã có trường hợp trăn nặng hơn 30 kg xuất hiện sát đường để săn khỉ, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho cả người và động vật.
"Con người không thể thay thế khỉ trong chuỗi vận hành của tự nhiên, cũng như không thể dạy khỉ cách kiếm ăn khi đã khiến chúng phụ thuộc hoàn toàn vào thức ăn của con người", nữ tình nguyện viên nói.
    |
Khỉ lao xuống đường tìm kiếm thức ăn do con người vứt lại. Ảnh: Thanh Ngọc Trúc. |
Dù biển "cấm cho khỉ ăn" được lắp đặt nhiều nơi, không ít người dân và du khách vẫn cố tình vi phạm. Khi bị nhắc nhở, có người phản ứng gay gắt, chửi bới, thậm chí từng có tình nguyện viên bị hành hung.
Nhiều trường hợp khi bị nhắc ở điểm này, lại chạy sang điểm khác để vứt thức ăn. Có người treo thức ăn trên xe, để khỉ tự lấy rồi cho rằng mình "không cho chúng ăn".
Bất lực
"Biệt đội bảo vệ khỉ Sơn Trà" từng được thành lập, nhưng hiện nay chỉ còn mình Trúc duy trì. Nhiều tình nguyện viên rời đi vì áp lực, vì bị đe dọa, vì nản lòng khi nhắc nhở không có hiệu quả.
Trong khi đó, nhiều cá thể khỉ bị xe tông trúng hầu như không qua khỏi, những con may mắn sống sót thường bị cụt chi. Khỉ dính bẫy được đưa đi điều trị, song nhiều trường hợp không cứu được vì hoại tử, mất máu, hoặc xuất huyết nặng do ăn thực phẩm không phù hợp.
    |
Khỉ bị xe tông chết, cụt chi do tai nạn. Ảnh: Thanh Ngọc Trúc. |
Trước thực trạng này, Ban Quản lý Bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng cho biết đã và đang phối hợp với kiểm lâm, lực lượng địa phương tuần tra, nhắc nhở du khách tại các điểm nóng. Đơn vị lắp đặt biển cảnh báo, đẩy mạnh truyền thông, gửi khuyến cáo đến doanh nghiệp lữ hành.
Trao đổi với Tri Thức - Znews, ông Phan Minh Hải, Phó Trưởng Ban Quản lý Bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng, cho biết một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa có chế tài xử phạt cụ thể đối với hành vi cho động vật hoang dã ăn theo quy định pháp luật hiện hành.
Điều này khiến công tác quản lý và nhắc nhở gặp nhiều trở ngại khi nhiều người dân, du khách cố tình vi phạm hoặc phản ứng tiêu cực.
 |
| Tình nguyện viên nhặt rác trên bán đảo Sơn Trà. Ảnh: BQL Bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng. |
Trong lúc chờ những biện pháp mạnh tay và đồng bộ hơn từ cơ quan chức năng, Trúc cho rằng ý thức của du khách vẫn là yếu tố then chốt để giảm thiểu xung đột giữa con người và động vật hoang dã.
Theo cô, trước mỗi chuyến tham quan, du khách cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ các quy định, khuyến cáo của chính quyền địa phương nhằm tránh gây tổn hại đến môi trường tự nhiên.
Khi gặp khỉ, du khách không nên mang thức ăn ra dụ dỗ hay trêu chọc, cất kỹ đồ ăn trong túi hoặc cốp xe để tránh bị khỉ giật lấy. Việc giữ khoảng cách an toàn, không cố tình tiếp cận hay tương tác gần với động vật hoang dã là nguyên tắc bắt buộc.
Trúc cũng khuyến nghị người dân và du khách di chuyển với tốc độ vừa phải khi lưu thông trên các tuyến đường qua bán đảo Sơn Trà, nhằm hạn chế nguy cơ tai nạn đối với động vật hoang dã và bảo đảm an toàn cho chính mình.
Học kỹ năng sống từ những cuốn cẩm nang sinh tồn
Sách “Cẩm nang sinh tồn”, “100 kỹ năng sinh tồn”, “Sống sót” là câu chuyện của những phượt thủ, nhà thám hiểm về cách thoát hiểm và sinh tồn.
