Đầu tháng 7, những trận mưa lớn kéo dài gây lũ lụt nghiêm trọng tại Quảng Tây (Trung Quốc) không chỉ khiến nhiều khu dân cư bị ngập mà còn kéo theo một sự cố hiếm gặp. Hàng trăm con rắn thoát khỏi các trại nuôi, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ rắn độc tấn công người dân.
Tuy nhiên, đằng sau những hình ảnh gây hoang mang là câu chuyện về một ngành chăn nuôi đặc biệt, vừa tiềm ẩn rủi ro, vừa đóng vai trò quan trọng đối với y học.
Chuyện gì đã xảy ra?
Ngày 6/7, một trại nuôi rắn tại thôn Đặng Vu, thị trấn Vân Biểu, thành phố Hoành Châu (Quảng Tây) bị nước lũ cuốn sập. Chính quyền địa phương xác nhận khoảng 800-900 con rắn đã thoát ra ngoài.
Theo truyền thông Trung Quốc, ít nhất hai người dân bị rắn cắn sau trận lũ. Một người đàn ông bị cắn vào tay khi dọn rác sau khi nước rút và đã qua cơn nguy kịch. Một phụ nữ bị rắn hổ mang cắn vào vùng cổ. Do đường sá bị lũ chia cắt, nạn nhân được đưa đến bệnh viện quá muộn và không qua khỏi.
 |
| Người dân bắt những con rắn sổng chuồng ở Hoành Châu. |
Thông tin "rắn nuôi sổng chuồng cắn người" nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, kéo theo nhiều tin đồn về việc hàng loạt trại nuôi rắn ở Quảng Tây bị ngập.
Tuy nhiên, chính quyền thành phố Quý Cảng đã phải lên tiếng bác bỏ thông tin cho rằng địa phương này cũng xảy ra tình trạng rắn độc thoát khỏi trại nuôi. Cơ quan lâm nghiệp khẳng định khu vực nội thành và vùng lân cận không có trại nuôi rắn, đồng thời khuyến cáo người dân cảnh giác với rắn hoang dã vốn xuất hiện nhiều vào mùa hè nhưng không nên hoảng loạn.
Các hộ chăn nuôi cho biết phần lớn rắn được nuôi ở Hoành Châu là rắn hổ mang, rắn ráo trâu và rắn nước, trong đó chỉ rắn hổ mang có độc.
Ông Hứa Bình, một người nuôi rắn tại Hoành Châu, cho biết không phải mọi con rắn xuất hiện sau lũ đều là rắn nuôi. Lũ lụt cũng khiến hang ổ của nhiều loài rắn hoang dã bị ngập, buộc chúng bò lên những nơi cao hơn để sinh tồn.
"Nếu không bị đe dọa, đa số loài rắn sẽ chủ động tránh con người. Chỉ một số ít như rắn hổ mang chúa có xu hướng tấn công", ông nói.
Dù vậy, nguy cơ vẫn tăng lên sau thiên tai. Khi nước rút, rắn thường ẩn nấp trong đống đổ nát, bụi rậm, củi khô hoặc các góc nhà, khiến người dân dễ vô tình tiếp xúc.
Để ứng phó, chính quyền đã tăng cường cung cấp huyết thanh kháng nọc rắn cho các cơ sở y tế tại vùng ngập lụt và khẳng định nguồn dự trữ hiện đủ đáp ứng nhu cầu điều trị.
Thủ phủ nuôi rắn
Quảng Tây từ lâu được xem là trung tâm nuôi rắn lớn nhất Trung Quốc nhờ khí hậu cận nhiệt đới nóng ẩm, hệ sinh thái rừng và sông ngòi phong phú. Khu vực này ghi nhận hơn 100 loài rắn sinh sống, thuộc nhóm đa dạng nhất cả nước.
Từ nhiều năm trước, Quảng Tây đã phát triển mạnh nghề nuôi rắn. Đến năm 2020, địa phương này chiếm khoảng 70% tổng đàn rắn nuôi của Trung Quốc.
Sau khi Trung Quốc cấm tiêu thụ động vật hoang dã làm thực phẩm từ năm 2020, ngành nuôi rắn chuyển hướng sang phục vụ y học và công nghiệp dược. Các loài như rắn hổ mang, cạp nia hay rắn ráo trở thành nguồn nguyên liệu chính để lấy nọc độc, sản xuất dược phẩm và nghiên cứu sinh học.
 |
| Quảng Tây được mệnh danh là thủ phủ nuôi rắn ở Trung Quốc. Ảnh: Shutterstock. |
Đến năm 2025, sản lượng rắn thương phẩm của Quảng Tây đã tăng từ khoảng 20 triệu lên hơn 30 triệu con mỗi năm. Hàng chục nghìn trang trại nhỏ cũng được sắp xếp lại thành khoảng 300 doanh nghiệp quy mô lớn.
Theo Hướng dẫn điều trị rắn cắn của Trung Quốc năm 2024, nước này ghi nhận khoảng 250.000-280.000 ca rắn độc cắn mỗi năm, tập trung trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết huyết thanh kháng nọc là phương pháp điều trị đặc hiệu duy nhất đối với rắn độc cắn. Loại huyết thanh này được sản xuất từ huyết tương của động vật đã được gây miễn dịch bằng nọc rắn.
Hiện Trung Quốc chỉ có một doanh nghiệp sản xuất huyết thanh kháng nọc. Trong khi nhu cầu hàng năm ước tính từ 500.000 đến hơn 1 triệu liều, sản lượng thực tế vẫn còn thấp hơn đáng kể.
 |
| Những vụ rắn sổng chuồng, đến các khu dân cư từng gây lo ngại về mức độ an toàn của ngành nghề nuôi rắn. Ảnh: SCMP. |
Đó cũng là lý do ngành nuôi rắn vẫn được duy trì. Nọc rắn không chỉ được dùng để sản xuất huyết thanh mà còn là nguyên liệu nghiên cứu nhiều loại thuốc điều trị huyết khối, giảm đau và các hoạt chất có tiềm năng chống ung thư.
Ngoài ra, da rắn, mỡ rắn và nhiều bộ phận khác cũng được sử dụng trong ngành dược, mỹ phẩm và sản xuất hàng thủ công.
Người nuôi rắn phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt về an toàn. Trại nuôi phải xây dựng xa khu dân cư, có tường bao cao, hệ thống chống rắn thoát và người lao động phải mặc đồ bảo hộ khi làm việc.
Dù vậy, hầu như người nuôi rắn nào cũng từng bị rắn cắn. Họ chấp nhận đánh đổi rủi ro để duy trì nghề mang lại thu nhập cao, đồng thời cung cấp nguồn nguyên liệu không thể thiếu cho ngành y.
Đợt lũ vừa qua cũng cho thấy mặt trái của ngành chăn nuôi đặc biệt này. Nhiều trại rắn ở Hoành Châu, Linh Sơn, Tân Dương và Quý Cảng bị ngập sâu, khiến lượng lớn rắn chết hoặc thất thoát, gây thiệt hại nặng cho người nuôi.
Các chuyên gia nhận định sự cố là lời cảnh báo về việc cần bổ sung phương án ứng phó thiên tai đối với các cơ sở nuôi động vật nguy hiểm. Bên cạnh việc gia cố hệ thống chống thoát, xây dựng trại ở vị trí cao hơn, các địa phương cũng cần có kịch bản xử lý khi xảy ra lũ để hạn chế nguy cơ rắn thoát ra ngoài và bảo đảm an toàn cho cộng đồng.
Theo nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt, trẻ em và thanh thiếu niên ngày nay phải đối mặt với một loại áp lực mà các thế hệ trước không hề biết đến: áp lực từ những lượt thích, bình luận và sự so sánh không hồi kết trên mạng xã hội. Điều này tạo ra một vòng xoáy độc hại, nơi lòng tự trọng bị gắn chặt với những con số ảo thay vì giá trị thực tế.
