Với gần 1.000 hoạt động trải khắp khu phố cổ, lễ hội lập kỷ lục về lượng khách dù nguồn lực tài chính sụt giảm, cho thấy sức hút ngày càng lớn của các sự kiện văn học đối với độc giả và ngành xuất bản.
Theo hãng thông tấn Agência Brasil, khoảng 40.000 lượt người tham dự kỳ thứ 24 của Liên hoan Văn học Quốc tế Paraty (Flip), tăng khoảng 14% so với 35.000 lượt năm 2025 và là con số cao nhất kể từ khi sự kiện được tổ chức lần đầu vào năm 2003.
Một thành phố trở thành không gian của sách
Kỷ lục được xác lập trong một năm Flip phải thu hẹp đáng kể nguồn lực tài chính. Agência Brasil cho biết đầu tư tư nhân cho lễ hội giảm từ 10,1 triệu real (khoảng 56 tỷ đồng) năm 2025 xuống còn 5,25 triệu real năm nay.
Theo Publishing Perspectives, tổng ngân sách hoạt động của sự kiện cũng giảm 48% so với năm trước, trong bối cảnh các nhà tài trợ thận trọng hơn trước những bất ổn của năm bầu cử và môi trường kinh tế toàn cầu.
Ngân sách giảm gần một nửa, lượng khách lại lên mức cao nhất lịch sử. Hai con số trái chiều phần nào cho thấy vị thế mà lễ hội văn học này đã gây dựng sau hơn hai thập niên: Từ một sự kiện của giới văn chương trở thành điểm hẹn có sức hút đối với độc giả, ngành xuất bản và cả nền kinh tế địa phương.
Flip không vận hành như một hội sách tập trung trong khuôn viên khép kín. Trong những ngày lễ hội diễn ra, chương trình lan qua các quảng trường, ngôi nhà cổ và không gian văn hóa trong khu trung tâm lịch sử Paraty.
Theo trang PublishNews, Flip 2026 có 46 “nhà đối tác”, mức cao nhất từ trước đến nay, so với 39 địa điểm năm 2025 và 29 địa điểm năm 2024. Cùng chương trình chính thức, mạng lưới này đưa tổng số hoạt động trong năm ngày lên gần 1.000 sự kiện.
Mỗi “nhà đối tác” là một điểm tổ chức riêng do nhà xuất bản, hiệu sách, tổ chức văn hóa hoặc đơn vị trong ngành sách phụ trách. Tại đây, các đơn vị tự xây dựng chương trình theo chủ đề và định hướng nội dung riêng.
Bởi vậy, trải nghiệm Flip không dừng ở việc ngồi trong một khán phòng nghe nhà văn trò chuyện. Các cuộc thảo luận, giới thiệu sách và hoạt động văn hóa len vào từng khoảng không của khu phố cổ, tạo nên một hệ sinh thái mà văn chương là trung tâm nhưng không tách khỏi đời sống đô thị.
 |
| Các cuộc thảo luận, giới thiệu sách và hoạt động văn hóa len vào từng khoảng không của khu phố cổ, tạo nên một hệ sinh thái mà văn chương. Ảnh: FB Flip. |
Bên cạnh chương trình chính, Flip còn mở những không gian dành cho các nhà xuất bản, tác giả độc lập, tổ chức văn hóa và sáng kiến cộng đồng. Một trong số đó là Praça Aberta, nơi các hoạt động về sách và văn hóa được mở rộng ra ngoài những sân khấu lớn, đưa nhiều tiếng nói và cách tiếp cận xuất bản đến gần công chúng hơn.
Chiều sâu của chương trình vẫn là yếu tố giúp Flip giữ vị thế trong đời sống văn học Brazil. Năm nay, nhà phê bình Rita Palmeira phụ trách tuyển chọn chương trình chính thức, với tâm điểm tưởng niệm nhà thơ Orides Fontela (1940-1998).
Nhiều tên tuổi quốc tế xuất hiện tại Paraty, trong đó có Zadie Smith, Eduardo Halfon, Andrey Kurkov và Djaimilia Pereira de Almeida. Ngoài ra, học giả và nhà hoạt động người Mỹ Angela Davis cũng là một trong những gương mặt thu hút đông công chúng tại đây.
 |
| Zadie Smith tại Flip 24. Ảnh: folha.uol |
Sự hiện diện của các tổ chức văn hóa đến từ 12 quốc gia, cùng đại diện chính phủ Brazil và những doanh nghiệp xuất bản quốc tế như Bookwire, MVB, cũng cho thấy Flip ngày càng bước ra ngoài khuôn khổ một sinh hoạt văn chương thuần túy. Đây đồng thời là nơi giới xuất bản gặp gỡ, giới thiệu tác giả, thử nghiệm mô hình tổ chức sự kiện và tiếp cận trực tiếp với độc giả.
Khi lễ hội tạo lực đẩy cho thị trường sách
Sức hút của Flip không chỉ nằm ở số ghế kín trong các buổi trò chuyện.
Theo Publishing Perspectives, 20 đầu sách bán chạy nhất tại hiệu sách chính thức của lễ hội đã tiêu thụ gần 4.000 bản trong năm ngày. Nhà văn Brazil Socorro Acioli đứng đầu về doanh số. CNN Brasil cho biết tác phẩm mới của bà, Amar é inadiável (tạm dịch: Yêu thương là điều không thể trì hoãn), dẫn đầu danh sách sách bán chạy tại sự kiện.
 |
| Hai nhà văn Conceição Evaristo và Eliana Alves Cruz giới thiệu tác phẩm Escreviventes tại Flip 2026. Ảnh: Rovena Rosa. |
Với một thành phố chưa đầy 50.000 dân và một lễ hội chỉ kéo dài năm ngày, gần 4.000 bản của riêng nhóm 20 đầu sách bán chạy là con số đáng kể. Điều này có thể phản ánh khả năng chuyển hóa sự quan tâm dành cho tác giả thành hành vi mua sách ngay tại sự kiện.
Ở Flip, cuốn sách không đứng một mình trên quầy. Nó xuất hiện sau một cuộc đối thoại với tác giả, một buổi tranh luận hoặc một chương trình chuyên đề. Khoảng cách giữa việc nghe nói về một tác phẩm và quyết định tìm mua tác phẩm ấy vì thế được rút ngắn đáng kể.
Đây cũng là lý do các lễ hội văn học ngày càng có vị trí trong chiến lược của nhà xuất bản và hiệu sách. Chúng không chỉ tạo ra doanh số trong vài ngày mà còn đưa tác giả tới gần công chúng, khơi lại sự chú ý đối với những tác phẩm cũ và tạo dư âm truyền thông sau khi lễ hội kết thúc.
Flip đồng thời đầu tư mạnh vào lớp độc giả trẻ. Các chương trình Flipinha, FlipZona và FlipEduca dành cho trẻ em, thanh thiếu niên, giáo viên và những người làm công tác giáo dục, khuyến đọc. Theo số liệu của ban tổ chức được PublishNews dẫn lại, nhóm hoạt động giáo dục năm nay thu hút hơn 15.000 lượt tham gia, tăng khoảng 26% so với kỳ trước.
Nhìn từ những con số này, ảnh hưởng thương mại của Flip chỉ là một phần câu chuyện. Lễ hội đang vận hành đồng thời ở ba tầng: Tạo không gian gặp gỡ cho đời sống văn học, tạo thị trường cho sách và nuôi dưỡng lớp độc giả kế tiếp.
 |
| Trẻ em tham gia chương trình dành cho thiếu nhi tại Flip 2026. Ảnh: Rovena Rosa |
Thành công đi cùng sức ép hạ tầng
Khi lượng khách tiến gần quy mô dân số của thành phố đăng cai, thành công cũng bắt đầu bộc lộ giới hạn.
Theo Publishing Perspectives, một sự cố mất điện kéo dài nhiều giờ vào ngày cao điểm đã buộc một số “nhà đối tác” phải gián đoạn chương trình. Các hiệu sách và cơ sở kinh doanh không thể tiếp tục giao dịch trong thời gian điện bị cắt.
PublishNews cho biết hệ thống điện, kết nối Internet và một số hạ tầng tại khu trung tâm lịch sử đang chịu áp lực ngày càng lớn khi quy mô Flip mở rộng. Đây không phải lần đầu tình trạng mất điện tác động đến hoạt động của lễ hội.
Sức ép còn thể hiện ở hệ thống lưu trú. Theo số liệu sơ bộ của chính quyền địa phương, các cơ sở lưu trú tại khu vực trung tâm mở rộng đạt công suất phòng 100% trong thời gian sự kiện diễn ra.
Với Paraty, Flip mang lại một dòng khách lớn cho khách sạn, nhà hàng, hiệu sách và các dịch vụ địa phương. Nhưng chính sức hút ấy cũng đặt ra bài toán khó: làm thế nào để một đô thị lịch sử có quy mô nhỏ tiếp nhận lượng khách ngày càng lớn mà không làm suy giảm chất lượng sống, hạ tầng và những giá trị di sản vốn góp phần tạo nên bản sắc của lễ hội.
Mauro Munhoz, đồng sáng lập Flip và Giám đốc nghệ thuật, văn hóa của Associação Casa Azul, từng nhấn mạnh rằng văn hóa có thể kéo hoạt động kinh tế đến với thành phố, nhưng sự phát triển ấy phải song hành với việc bảo vệ di sản vật thể và phi vật thể của Paraty.
Sau 24 kỳ tổ chức, lễ hội văn học Flip dường như đã vượt qua câu hỏi liệu một sự kiện về sách có đủ sức kéo công chúng hay không. Bốn mươi nghìn lượt khách trong năm ngày đã phần nào đưa ra câu trả lời.
Câu hỏi khó hơn nằm ở phía trước: khi một lễ hội văn học đủ lớn để làm thay đổi nhịp sống của cả thành phố, làm thế nào để quy mô ấy tiếp tục tăng mà không làm tổn hại chính không gian đã tạo nên sức hấp dẫn của nó?
Đó cũng là nghịch lý đáng chú ý nhất của Flip 2026: Thành công của lễ hội giờ đây không chỉ được đo bằng số người đến, số sách bán ra hay số sự kiện được tổ chức, mà còn bằng khả năng để thành phố này có thể tiếp tục đón những mùa văn chương đông đúc mà vẫn giữ được bản sắc của mình.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
Bình luận