|
|
Nhóm biểu tình để phản đối Mỹ chiến tranh với Iran. Ảnh: Times of India |
Vào 8h06 sáng 7/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra tối hậu thư kịch tính nhất trong nhiệm kỳ của mình: Nếu Iran không tiến tới thỏa thuận trong vòng 12 giờ tới, “cả một nền văn minh sẽ biến mất ngay tối nay, không bao giờ có thể phục hồi”.
Ngay cả với vị tổng thống lâu nay vẫn hay dùng những lời đe dọa kịch tính, đoạn đăng chỉ với 85 từ vẫn gây choáng váng. Nó lan truyền từ Phòng Bầu dục tới các đại sứ quán nước ngoài và các phòng họp doanh nghiệp, kích hoạt một cuộc đếm ngược đến hạn chót 20h tối mà Tổng thống Mỹ Trump đặt ra, đồng thời mở ra một cuộc suy đoán điên cuồng trên toàn cầu về việc người đàn ông quyền lực nhất thế giới thực sự sẵn sàng đi xa đến đâu.
Tuy nhiên, chưa đầy 90 phút trước hạn chót, Tổng thống Trump đã lùi bước, viết trên mạng xã hội rằng ông đồng ý với lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần với Iran, với điều kiện eo biển Hormuz phải được mở lại ngay lập tức.
“AI MÀ BIẾT?”
Trong nhiều ngày trước đó, ông Trump liên tục cảnh báo sẽ ném bom các cây cầu, nhà máy điện và những cơ sở hạ tầng dân sự khác của Iran, khẳng định người dân nước này “sẽ sẵn sàng chịu đựng điều đó để có được tự do”. Ông vừa dường như đe dọa phá hủy quốc gia 93 triệu dân, vừa đồng thời cũng để ngỏ khả năng đạt được thỏa thuận nhằm tránh các cuộc tấn công thảm khốc.
“AI MÀ BIẾT?” Chúng ta sẽ biết tối nay, một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất trong lịch sử dài và phức tạp của thế giới”, ông viết vào sáng 7/4.
Trong những giờ phút căng thẳng, từ Giáo hoàng Leo đến diễn viên Ben Stiller đều kêu gọi nhà lãnh đạo Mỹ xuống thang. Các quan chức trong chính quyền liên tục nhận cuộc gọi từ giới lãnh đạo doanh nghiệp và đồng minh chính trị, khi họ cố gắng giải mã liệu lời đe dọa của ông Trump chỉ là đòn gió hay là bước dạo đầu cho một cuộc leo thang.
Các quan chức châu Âu họp khẩn qua điện thoại và phần lớn tự trấn an rằng ông Trump sẽ rút lui. Trên Phố Wall, các nhà đầu tư và lãnh đạo doanh nghiệp coi ngày hôm đó giống như nhiều “hạn chót” trước đây của ông Trump: Một chiến thuật đàm phán mà họ cho rằng sẽ trôi qua mà không dẫn đến thảm họa.
Khi thông điệp của ông Trump lan tới Iran, nhiều người dân chuẩn bị cho khả năng mất điện và khí đốt, đồng thời tranh luận xem nên ở lại thành phố hay rời về nông thôn. Một số người lôi lại bếp dã ngoại cũ và đổ đầy dầu.
“Khi nỗi đau đủ lớn, nỗi sợ sẽ phai đi”, một phụ nữ Iran 42 tuổi nói, nhắc đến 5 tuần chiến tranh và nhiều năm khủng hoảng kinh tế.
Chỉ chưa đầy 30 phút sau bài đăng của Tổng thống Trump, Iran thông báo với Ai Cập rằng Tehran đã cắt đứt liên lạc trực tiếp với các nhà đàm phán Mỹ, các quan chức từ một chính phủ Ả-rập cho biết. Quan chức từ nhiều nước Arab cảnh báo rằng, lời đe dọa của ông Trump có thể gây phản tác dụng với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, vì lực lượng này đã phát tín hiệu sẽ đẩy khu vực vào bóng tối nếu cơ sở hạ tầng Iran bị tấn công.
Bài đăng của ông Trump cũng trở thành tiêu đề lớn tại Israel, khi người dân chuẩn bị kết thúc lễ Vượt Qua. Cựu Thủ tướng Ehud Olmert đọc thông điệp này ngay trước khi còi báo động về tên lửa Iran vang lên ở miền trung Israel, buộc ông phải xuống hầm trú ẩn.
“Tôi không tin hoàn toàn vào phát biểu của Tổng thống Trump. Tôi muốn tin rằng điều ông ấy có ý là phá hủy chế độ. Tôi không nghĩ chúng ta có thể chấp nhận việc phá hủy, dù toàn bộ hay một phần nền văn minh Iran”, ông nói với WSJ từ hầm trú.
Lúc 9h sáng 7/4, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và tướng Dan Caine - Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân, tham gia cuộc họp video mật thường ngày với Đô đốc Brad Cooper - chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ. Theo hai quan chức Mỹ, ông Cooper và các nhà hoạch định quân sự tại Lầu Năm Góc đã chuẩn bị khả năng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, chuẩn bị danh sách mục tiêu đã được rà soát và thẩm định pháp lý.
Các quan chức cho biết, danh sách mục tiêu này ít hơn nhiều so với lời đe dọa của ông Trump rằng “mọi nhà máy điện ở Iran sẽ bị phá hủy, bốc cháy, phát nổ”. Mỗi mục tiêu đều hợp pháp vì có liên hệ rõ ràng với lực lượng quân sự và an ninh Iran, đồng thời không gây tổn hại quá mức cho dân thường.
Trong đêm trước, quân đội Mỹ đã tấn công hơn 50 mục tiêu trên đảo Kharg nhưng không đánh vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ.
“Toàn bộ Bộ Chiến tranh thực hiện theo chỉ đạo của Tổng thống và sẽ thực hiện các mục tiêu quân sự của ông ấy một cách tuyệt đối”, người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell nói.
Lời đe dọa của ông Trump cũng châm ngòi các cuộc tranh luận sôi nổi trong giới đồng minh và những người có ảnh hưởng ủng hộ ông.
“Ông ấy đang cố tỏ ra đe dọa và khó lường. Nếu ông Trump không hành động, chúng ta sẽ thấy hoàng đế không mặc quần áo… Đây sẽ là canh bạc cuối cùng của ông ấy”, nhân vật mạng xã hội Tim Pool phán đoán.
Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte đang trên đường bay tới Washington khi ông Trump đăng bài. Ông dự kiến gặp ông Trump, ông Hegseth và ông Marco Rubio vào ngày hôm sau.
Tại Budapest, Phó Tổng thống JD Vance xuất hiện cùng Thủ tướng Hungary Viktor Orban.
“Tôi hy vọng họ đủ khôn ngoan. Tổng thống đã đặt thời hạn 12 giờ. Chúng ta sẽ biết kết quả, nhưng sẽ có rất nhiều đàm phán từ giờ đến lúc đó”, ông Vance nói.
Hoang mang từ trong ra ngoài
Lúc 10h30 sáng, người dẫn chương trình Fox News Bret Baier đưa thông điệp từ ông Trump rằng “20h tối là có thật” và nếu đến thời điểm đó, “sẽ có một cuộc tấn công mà họ chưa từng thấy”.
Khi đồng hồ đếm ngược, một số quan chức trong nội bộ chính quyền Mỹ bày tỏ lo ngại. Một quan chức Nhà Trắng cho rằng bài đăng đáng lo ngại, và việc tập trung vào đối ngoại đang làm phân tán các ưu tiên trong nước.
Ngược lại, một số quan chức cấp cao và đồng minh xem đây là chiến thuật đàm phán.
Các nhóm chat của CEO và nhà đầu tư công nghệ “nóng lên” vì lo ngại tác động bất ổn của lời đe dọa, trong bối cảnh cuộc chiến tranh kéo dài 5 tuần đã đẩy giá dầu tăng và làm rung chuyển kinh tế toàn cầu.
Các quỹ đầu tư quốc gia vùng Vịnh, vốn là nguồn vốn lớn cho làn sóng AI, có thể phải chuyển sang chi tiêu quốc phòng, làm giảm đầu tư vào công nghệ Mỹ.
Trên Phố Wall, các nhà giao dịch tỏ ra thận trọng.
“Thật chóng mặt. Một mắt nhìn bảng giá, một mắt nhìn Truth Social của Trump”, ông Peter Boockvar, giám đốc đầu tư của OnePoint BFG Wealth Partners, nói.
Đến giữa chiều, các lãnh đạo châu Âu bắt đầu lên tiếng công khai.
“Không ai có thể xóa sổ một nền văn minh,” Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot phát biểu.
Thủ tướng Ý Giorgia Meloni, một người có quan hệ thân thiết với ông Trump, cũng chỉ trích: “Cần phân biệt rõ trách nhiệm của chế độ và số phận của hàng triệu người dân. Dân thường Iran không thể trả giá”.
Thông điệp này cũng được lặp lại tại Quốc hội Mỹ. Thượng nghị sĩ Ron Johnson cảnh báo tấn công mục tiêu dân sự sẽ là “sai lầm lớn”, và hy vọng ông Trump chỉ đang cố đạt thỏa thuận.
Ngay sau đó, xuất hiện tín hiệu có thể gia hạn.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif kêu gọi kéo dài tối hậu thư thêm 2 tuần và thúc đẩy ngừng bắn, đồng thời đề nghị Iran mở lại eo biển Hormuz để tỏ thiện chí.
Nhà Trắng cho biết ông Trump đã nhận được đề xuất. Sau đó, ông nói Mỹ đang trong “các cuộc đàm phán căng thẳng” với Iran.
Phần lớn buổi chiều, ông Trump ở trong Phòng Bầu dục với các cố vấn để cân nhắc đề xuất.
Đến 18h32 tối, ông Trump thông báo sẽ tạm hoãn tấn công: “Với điều kiện Iran đồng ý MỞ LẠI HOÀN TOÀN, NGAY LẬP TỨC và AN TOÀN eo biển Hormuz, tôi đồng ý đình chỉ việc ném bom và tấn công Iran trong hai tuần”.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
