Yếu tố đặc biệt quan trọng quyết định chiều cao của trẻ

Chiều cao của trẻ luôn là mối quan tâm lớn của nhiều bậc cha mẹ. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Dinh dưỡng A Nguyên, việc đánh giá sự phát triển không nên chỉ dựa vào con số tại một thời điểm. Đằng sau sự thay đổi của chiều cao là cả một quá trình tăng trưởng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau.

Có 3 giai đoạn vàng trong quá trình phát triển chiều cao của trẻ. Ảnh: Shutterstock.

3 giai đoạn "vàng" phát triển chiều cao của trẻ

Giới chuyên môn thường chia sự phát triển chiều cao của trẻ thành ba giai đoạn chính, mỗi giai đoạn chịu sự chi phối của những yếu tố khác nhau. Trong khoảng hai đến ba năm đầu đời, dinh dưỡng đóng vai trò quyết định đối với tốc độ tăng trưởng. Đây là giai đoạn trẻ lớn rất nhanh, vì vậy việc cung cấp đầy đủ năng lượng, protein và vi chất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Khi trẻ bước sang giai đoạn từ 3 tuổi đến trước tuổi dậy thì, yếu tố nội tiết bắt đầu đóng vai trò nổi bật hơn. Lúc này, hormone tăng trưởng và hormone tuyến giáp là hai yếu tố chính điều hòa quá trình phát triển chiều cao.

Đến khi bước vào tuổi dậy thì, cơ thể bắt đầu sản sinh thêm hormone sinh dục. Sự kết hợp của các hormone này khiến tốc độ tăng trưởng tăng mạnh, tạo nên giai đoạn “bứt tốc” chiều cao mà nhiều người thường thấy ở tuổi thiếu niên.

Những yếu tố ảnh hưởng đến chiều cao trẻ

Bên cạnh yếu tố di truyền và hormone, lối sống hàng ngày cũng có ảnh hưởng rõ rệt đến quá trình phát triển chiều cao. Trong đó, giấc ngủ ban đêm được xem là một yếu tố đặc biệt quan trọng. Các chuyên gia cho biết hormone tăng trưởng được tiết ra mạnh nhất trong khi trẻ ngủ sâu vào ban đêm, vì vậy thời lượng và chất lượng giấc ngủ có thể tác động trực tiếp đến quá trình tăng trưởng.

Một nghiên cứu theo dõi hơn 52.000 trẻ em đã cho thấy mối liên hệ đáng chú ý giữa thời gian ngủ ban đêm và chiều cao ở giai đoạn đầu đời. Ở những trẻ 1,5 tuổi ngủ ban đêm dưới 9 giờ, khoảng 23,8% đạt mức chiều cao tốt hơn khi lên 3 tuổi.

Trong khi đó, ở nhóm ngủ từ 11,5 giờ trở lên mỗi đêm, tỷ lệ này tăng lên 28%. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng lợi ích này chủ yếu đến từ giấc ngủ ban đêm liên tục, còn việc ngủ bù vào ban ngày không mang lại hiệu quả tương tự.

Giấc ngủ có tác động đến sự phát triển chiều cao ở trẻ. Ảnh: Freepik.

Các chuyên gia khuyến nghị rằng để theo dõi chính xác sự phát triển chiều cao ở trẻ, phụ huynh nên đo chiều cao định kỳ và ghi lại trên biểu đồ tăng trưởng chuẩn. Việc theo dõi trong thời gian dài, chẳng hạn trong vòng một năm, sẽ giúp đánh giá được tốc độ tăng trưởng có ổn định hay không và liệu trẻ có đang phát triển gần với mức chiều cao dự kiến theo di truyền.

Bên cạnh đó, một chế độ dinh dưỡng cân đối, thói quen vận động thường xuyên và duy trì cân nặng hợp lý đều đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển chiều cao. Theo các bác sĩ, chiều cao khi trưởng thành không phải là kết quả của một giai đoạn tăng tốc ngắn hạn mà là thành quả của những thói quen sống lành mạnh được duy trì trong suốt nhiều năm.

Khi nào ba mẹ cần lưu ý?

Trong quá trình theo dõi sự phát triển của trẻ, các bác sĩ thường không quá chú ý đến việc trẻ cao hay thấp so với bạn bè cùng lớp. Thay vào đó, họ quan tâm nhiều hơn đến việc đường cong tăng trưởng có ổn định hay không. Nếu đường cong này thay đổi bất thường, đó có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ đang gặp vấn đề về tốc độ tăng trưởng.

Một số tình huống cần được theo dõi kỹ hơn bao gồm: chiều cao của trẻ thấp hơn mức bách phân vị thứ hai so với trẻ cùng tuổi và cùng giới; chiều cao thấp hơn đáng kể so với mức dự đoán theo di truyền của cha mẹ; hoặc đường cong tăng trưởng có xu hướng đi xuống theo thời gian.

Điều đáng chú ý là trong nhiều trường hợp, trẻ vẫn nằm trong khoảng chiều cao bình thường nhưng tốc độ tăng trưởng lại chậm dần, khiến đường cong tăng trưởng giảm xuống. Đây là dấu hiệu rất dễ bị phụ huynh bỏ qua nếu chỉ nhìn vào chiều cao hiện tại.